Güvenlik Soruşturması Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Güvenlik Soruşturması Davasında Görevli Mahkeme

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması gerekçesiyle tesis edilen atama yapmama veya göreve başlatmama işlemlerine karşı açılacak iptal davasında görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması süreçleri 7315 sayılı Kanun kapsamında yürütülürken; yargı yolu, görev ve yetki kuralları 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ve idari yargılama usulünün genel ilkeleri çerçevesinde belirlenir. Araştırma ve soruşturma aşamaları kolluk kuvvetleri ya da istihbarat birimleri tarafından yürütülmüş olsa dahi, olumsuz sonuca dayanılarak kurulan nihai işlem idari işlem niteliğindedir ve bu işlemin denetimi idare mahkemesinde gerçekleştirilir. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması ceza yargılamasının bir neticesi olmayıp idari işlem niteliği taşıdığından, uyuşmazlığın ceza mahkemesinde dava konusu yapılması mümkün değildir.

Kamu görevine giriş uyuşmazlıkları kural olarak idari yargının görev alanında değerlendirilmekle birlikte, iş hukuku kurallarının uygulandığı bazı özel istihdam biçimlerinde iş mahkemesinin görevli olması teorik olarak gündeme gelebilir. Bunun yanı sıra, güvenlik soruşturması sürecinde tesis edilen hukuka aykırı işlemler sebebiyle kişilerin uğradığı zararların tazmini istemiyle açılacak tam yargı davalarında da görevli yargı yeri kural olarak idare mahkemesidir.

Yetkili İdare Mahkemesinin Belirlenmesi ve Yetki Kuralları

İdari yargılama usulünde yetki kuralları kural olarak davacının ikametgâh adresine göre değil, işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yere veya işlemle bağlantılı unsurlara göre şekillenir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesi gösterilmemişse genel yetkili mahkeme, göreve ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, dava konusu idari işlemi kuran idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yetki kamu düzenine ilişkindir. Personel statüsü ise yetkili mahkemenin belirlenmesini doğrudan değil, o statüye bağlı olarak işlemi tesis eden asıl idari merciin kimliğini belirlemesi yönüyle dolaylı olarak etkiler.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 33. maddesinde kamu personeline ilişkin özel yetki kuralları düzenlenmektedir. Anılan maddenin ilk fıkrasına göre kamu görevlilerinin atama ve nakil uyuşmazlıklarında ilgililerin yeni veya eski görev yerlerindeki idare mahkemesi yetkilidir. Maddenin ikinci fıkrası kapsamında ise görevden uzaklaştırma, göreve son verme veya emekliye ayırma işlemlerinde personelin en son görev yaptığı yer idare mahkemesi yetkili kılınmıştır. Somut olayın ve işlemin özelliklerine göre belirlenen idare mahkemesinin adı dava dilekçesinde gösterilebileceği gibi, birden fazla mahkemenin bulunduğu yargı çevrelerinde tevzi için Nöbetçi İdare Mahkemesi ibaresi de kullanılabilir.

Dava Açma Süresi ve Yürütmenin Durdurulması İstemi

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda bu süre, anılan maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığına ilişkin işlemin yazılı tebliğinden itibaren işleyen genel dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir. Olumsuz işleme karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasında, kanuni koşulların varlığı halinde yürütmenin durdurulması da talep edilebilir.

Yürütmenin durdurulması istemi bağımsız bir dava niteliğinde olmayıp, açılan iptal davası içinde ileri sürülen geçici bir hukuki koruma talebidir. Bu sebeple talep, davanın görüldüğü görevli ve yetkili idare mahkemesinden istenir. İptal davasının kabul edilmesi durumunda idarenin, iptal kararının gereğini kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yerine getirmesi beklenir.

Görev ve Yetki Uyuşmazlıklarında Uygulanacak Usul

İdari yargılama hukukunda görev konusu kamu düzeniyle ilgilidir ve mahkeme görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler. Görevli mahkemenin dava açılırken yanlış seçilmiş olması davanın doğrudan reddi sonucunu doğurmaz. Dava süresi içinde açılmışsa dava açma süresi kural olarak korunur ve mahkemece yetkisizlik kararı verildiğinde dava dosyası doğru mahkemeye gönderilir. Ancak bu aktarım aşamaları zaman aldığından, süre aşımı riskini engellemek adına davanın ilk aşamada doğru mahkemede açılması önem taşır.

2577 sayılı Kanun'un 43. maddesi gereğince, idare mahkemeleri idari yargının görevine giren bir davada görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle davanın reddine karar verdiklerinde dosyayı Danıştaya veya görevli ve yetkili idare ya da vergi mahkemesine intikal ettirir. Görevsizlik gerekçesiyle dosya Danıştaya ulaştığında Danıştay davayı kendi görevi içinde görmezse yetkili ve görevli mahkemeye sevk eder. Dosyanın gönderildiği mahkemenin de kendisini görevsiz veya yetkisiz bulması durumunda; mahkemelerin aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresinde bulunması halinde uyuşmazlık bölge idare mahkemesince, farklı yargı çevrelerinde yer alması halinde ise Danıştay tarafından karara bağlanır. Görev ve yetki uyuşmazlıklarında Danıştay ve bölge idare mahkemesince verilen bu kararlar mahkemelere bildirilir, taraflara tebliğ olunur ve bu kararlar kesindir.

İdari Başvuru Yolu ile Yargısal Kanun Yolları

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına karşı idareye yapılan itiraz veya yeniden değerlendirme başvuruları idari nitelikte olup muhatabı idaredir. İdare mahkemesinde açılan iptal davası ise mahkemeye yöneltilen yargısal bir başvurudur. Bölge İdare Mahkemesi kural olarak ilk derece mahkemesi olmayıp istinaf merciidir; güvenlik soruşturması davalarında ilk derece yargılaması idare mahkemesinde görülür. Anayasa Mahkemesi ise ilk başvuru mercii olmayıp, olağan kanun yollarının tüketilmesinden sonra temel hak ihlali iddiasıyla başvurulabilen istisnai bir denetim yoludur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy