Uzman çavuş, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde sözleşmeli olarak görev yapan profesyonel askerî personeldir. Başvuruda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı, çavuş olarak yapılmış veya yapılmakta olan muvazzaf askerlik hizmeti ve yaş şartı birlikte aranır. Alt sınır 20 yaşından gün almış olmaktır. Genel başvurularda üst sınır, müracaat yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmaktır. Askerliğini henüz yapmamış aday başvuruya hak kazanamaz.
Öğrenim ve askerlik hizmeti
Öğrenim şartı iki seçenekle kurulur. Birinci seçenek, en az lise veya dengi okul mezunu olup çavuş olarak askerliğini yapmış veya yapmakta olmaktır. İkinci seçenek, en az ilköğretim okulu mezunu olup muvazzaflık hizmetini çavuş bitmesiyle tamamlamış veya yapmakta olmaktır. Ayrıca askerlik görevini yükümlü er ya da erbaş veya sözleşmeli er ya da erbaş olarak yapmış ya da yapıyor olmak da aranır. Muvazzaf askerlik hizmetinin çavuş olarak yapılmış veya yapılmakta olması zorunludur.
Yaş sınırı ve istisna
Genel başvurularda üst yaş sınırı, müracaat yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmaktır. Alt sınır 20 yaşından gün almış olmaktır. Daha önce sözleşmeli er veya erbaş olarak görev yapıp sözleşmesi kendi kusuru olmaksızın sona erenler için üst sınır 29 yaş olarak uygulanır.
Bedelli askerlik
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’na dayandırılan koşul, askerlik görevinin çavuş olarak yapılmış olmasını arar. Bedelli askerlik bu koşulu karşılamaz. Bu nedenle bedelli hizmet yapanlar uzman çavuş başvurusuna hak kazanamaz.
KPSS, beden ölçüleri, sağlık ve güvenlik
KPSS’den en az 50 ve üzeri puan alınması uzman çavuş olma koşulları arasında sayılır; KPSS’ye girilmemesi halinde bu koşul sağlanmamış olur. Aynı konuda sınavlı alım ve KPSS puanıyla atama olmak üzere iki yol da vardır. İki anlatım birbirinin yerine geçmediğinden 50 puan, her başvuru için tek ve kesin şart diye sabitlenemez. Erkek adaylar için boy sınırı 167-210 santimetredir. Kilo, boya oranla hesaplanır; her boy için alt ve üst sınır, Millî Savunma Bakanlığı’nın yayımladığı tabloda yer alır. Sağlık raporu almak, adli sicil kaydının temiz olması ve güvenlik soruşturmasının temiz olması da başvuru koşulları arasındadır.
Seçim süreci; genel kültür ve meslek bilgisi yazılı sınavı, ön sağlık muayenesi, fiziki yeterlilik ve değerlendirme testleri, uygulamalı meslek bilgisi sınavı ve mülakat sınavı olarak sıralanır. Adaylar sınav ve mülakata tabi tutulur; mülakat zorunludur. Sağlık raporu, heyeti bulunan devlet hastanelerinden alınır. Raporu alamayanların bir kez itiraz hakkı vardır ve raporun belirlenen yere teslim edilmesi gerekir. Tüm aşamalardan sonra güvenlik soruşturması başlatılır; adayın bu aşamada yapması gereken ek bir işlem yoktur. Sonuçta aday asıl liste, yedek liste veya kazanamadı statüsüne alınır.
Eğitim, terfi imkânı ve jandarma başvurusu
Uzman çavuş eğitimi altı ay sürer ve eğitim birliğinde yapılır. Lise diploması bulunan ve askerde kalmak isteyen kişi, askerlik hizmetini tamamladıktan sonra uzman onbaşı olarak görev alabilir. Uzman onbaşı görevini 12 ay yaptıktan sonra uzman çavuş rütbesine terfi imkânı bulunur; bu anlatım terfiyi kendiliğinden gerçekleşen bir sonuç olarak kurmaz. Jandarma bünyesinde uzman çavuş olmak için temel şartlar Kara Kuvvetleri’yle büyük ölçüde aynıdır; başvuru jandarma personel temin sisteminden yapılır.
Ayrılma ve feshe bağlı tazminat
Tazminat üç durumda gündeme gelir: sözleşme süresi dolup kendisinden kaynaklanan bir sorun nedeniyle görev süresi uzatılmayan uzman çavuşun ayrılma tazminatı, sözleşmenin haksız feshedilmesi ve kusur olmaksızın yapılan fesih. Hizmet süresi beş yılı aşmıyorsa, aylık maaşın iki katı toplam hizmet süresiyle çarpılarak ayrılma tazminatı ödenir. Hizmet yılı beş yılı geçtiğinde de tazminat tutarı belirlenir. Tazminat, maaşın en fazla 20 katı olabilir ve bu tutarı aşamaz. Net tutar oluşmadan önce katkı payları ve ödeneklere ilişkin kesintiler yapılır.
Sık sorulan sorular
Uzman çavuş başvurusunda yaş sınırı nedir?
Başvurabilmek için kişinin 20 yaşından gün almış olması gerekir. Genel üst sınır, başvurunun yapıldığı yılın ocak ayı başı esas alınarak 27 yaşın henüz bitirilmemiş olmasıdır. Sözleşmeli er veya erbaş görevi kendi kusuru olmaksızın sona erenlerde bu üst sınır 29 yaştır.
Bedelli askerlik yapan uzman çavuş olabilir mi?
Hayır. Çavuş olarak yapılmış askerlik hizmeti şartı aranır ve bedelli askerlik bu şartı karşılamaz.
Uzman çavuş alımında mülakat zorunlu mudur?
Evet. Adaylar sınav ve mülakata tabi tutulur ve mülakat zorunludur.
Uzman çavuş eğitimi ne kadar sürer?
Eğitim altı ay sürer ve eğitim birliğinde yapılır.
Uzman onbaşılık uzman çavuşluğa kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Lise diploması bulunan kişi askerlik sonrası uzman onbaşı olabilir; 12 ay sonra uzman çavuş rütbesine terfi imkânı bulunur, ancak bu bir imkândır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy