Elektrik Üretiminde Lisans Kuralı ve Lisanssız Faaliyet İstisnaları
Elektrik piyasasında yürütülen elektrik üretim faaliyeti kural olarak hukuki düzenlemelere tabidir ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m. 4/1-a uyarınca yalnızca lisans alınarak yürütülebilir. Kanun koyucu, üretim faaliyetlerinin yürütülmesini lisans şartına bağlamıştır.
Lisans alma zorunluluğunun istisnaları 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m. 14 kapsamında düzenlenmiştir. Bu çerçevede kurulu gücü 5 MW düzeyine kadar olan yenilenebilir enerji tesisleri, ürettiği elektriğin tamamı dağıtım veya iletim sistemine verilmeksizin tüketilen yenilenebilir enerji tesisleri ile kurulu gücü bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünden fazla olmayan yenilenebilir enerji tesisleri lisans alma yükümlülüğünden istisnadır.
Tüketim Tesisi Varlığı İlkesi ve Sanayi Tesislerinde Sözleşme Gücü
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m. 5/1 uyarınca lisanssız üretimde temel kural, tesisin ürettiği elektriği tüketen ve fiilen elektrik tüketen bir tüketim tesisinin bulunmasıdır. Bu kapsamda üretilen elektrik enerjisi yalnızca üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisi tarafından kullanılabilir.
Üretim tesisi ile ilişkilendirilecek tüketim tesisinin bir sanayi tesisi niteliğinde olması durumunda, Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m. 5/1-h gereğince sözleşme gücüne dayalı lisanssız üretim sınırı bağlantı anlaşmasının iki katı olarak uygulanır.
Şebekeye Verilebilecek Elektrik Miktarı ve Sistem Kullanım Bedeli
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m. 26 düzenlemesine göre, 12.05.2019 tarihinden sonra çağrı mektubu başvurusu yapan kişilerin satabileceği elektrik enerjisi miktarı, üretim tesisi ile ilişkilendirilen tüketim tesisinin yıllık elektrik tüketim miktarını geçemez. Bu sınırın üzerinde gerçekleşen elektrik üretimi sisteme bedelsiz olarak verilir.
İlgili mevzuat hükmü uyarınca, sisteme bedelsiz olarak verilen bu tüketim fazlası kısım için sistem kullanım bedeli uygulanmaz.
Görevli Tedarik Şirketince Satın Alınacak Miktarın Belirlenmesi
31920 sayılı ve 11.08.2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Kararı çerçevesinde, görevli tedarik şirketi tarafından satın alınacak elektrik enerjisi miktarının hesabında öncelikle tüketim tesisinin bir önceki yıla ait elektrik tüketim miktarı dikkate alınır.
Tüketim tesisinin tüketimi bir önceki yılı kapsamıyorsa hesaplama aylık elektrik tüketim ortalaması üzerinden yapılır. Bununla birlikte, tüketim tesisinin içinde bulunulan cari yıldaki tüketim miktarının daha yüksek olması halinde, satılabilecek elektrik enerjisi miktarı hesaplanırken cari yılın tüketim verileri esas alınır.
Farklı Dağıtım Bölgelerinde Tesis Kurulumu ve Birlik Kuralı
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m. 5/5 hükmü doğrultusunda, tüketim tesisinin bulunduğu dağıtım bölgesinden farklı bir dağıtım bölgesinde lisanssız elektrik üretim tesisi kurulması hukuken mümkündür. Bu düzenleme, tesislerinin bulunduğu arazide uygun alanı olmayan tüketicilerin başka dağıtım alanlarındaki elverişli sahaları değerlendirebilmesini sağlar.
Farklı dağıtım bölgesinde üretim yapılabilmesine karşın, tek bir tüketim tesisi ile birden fazla üretim tesisinin ilişkilendirilmesi durumunda, bu üretim tesislerinin tamamının aynı dağıtım bölgesinde bulunması zorunludur.
Çevresel Etki Değerlendirmesi Süresi ve Tesis Kabul İşlemleri
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m. 17 düzenlemesi gereğince, 29.07.2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği Ek-1 listesinde yer alan tesisler ile hakkında ÇED Gerekli kararı verilen lisanssız tesisler için çağrı mektubundan itibaren 30 gün içinde ilgili idareye başvuru yapılması zorunludur. Belirtilen yasal süre içinde başvuru yapılmaması halinde bağlantı başvurusu reddedilir.
Lisanssız elektrik üretim tesislerinin sisteme bağlantısında kabul sürecinin tamamlanması için öngörülen süre, bağlantının alçak gerilim veya orta gerilim seviyesinden yapılmasına bakılmaksızın iki yıl olarak uygulanır.
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamındaki tüm lisanssız üretim tesisleri, kapasite büyüklüğüne bakılmaksızın emreamade kapasite bedelinden muaf tutulmuştur.
Lisanssız üretimde satılabilecek elektrik enerjisi miktarı sınırlı mıdır?
Evet, 12.05.2019 tarihinden sonra çağrı mektubu başvurusu yapılan üretim tesislerinde satılabilecek elektrik miktarı, ilişkili tüketim tesisinin yıllık elektrik tüketim miktarını aşamaz; bu sınırı aşan kısım sisteme bedelsiz verilir ve bu kısma sistem kullanım bedeli uygulanmaz.
Farklı bir dağıtım bölgesinde lisanssız elektrik üretim tesisi kurulabilir mi?
Evet, tüketim tesisinin bulunduğu bölgeden farklı bir dağıtım bölgesinde üretim tesisi kurulabilir; ancak tek bir tüketim tesisiyle ilişkilendirilecek birden fazla üretim tesisi varsa bu tesislerin tamamının aynı dağıtım bölgesinde yer alması gerekir.
Lisanssız elektrik üretim tesislerinde kabul süresi ne kadardır?
Lisanssız üretim tesislerinin kabul sürecinin tamamlanması için tanınan süre, bağlantının gerilim seviyesine bakılmaksızın iki yıldır.
ÇED kapsamındaki tesislerde çağrı mektubu sonrası başvuru süresi ne kadardır?
ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesinde yer alan tesisler ile ÇED Gerekli kararı verilen tesisler için çağrı mektubundan itibaren 30 gün içinde ilgili idareye başvuru yapılması şarttır; aksi takdirde bağlantı başvurusu reddedilir.
Lisanssız elektrik üretim tesislerinden kapasite bedeli tahsil edilir mi?
Hayır, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamındaki üretim tesisleri kapasitelerinden bağımsız olarak emreamade kapasite bedelinden muaftır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy