Yükseköğretim kurumlarında sınavlarda kopya çekildiği iddiasıyla yürütülen işlemler, öğrencinin yükseköğrenim hakkını ve mesleki geleceğini doğrudan etkileyen idari yaptırımlardır. Kopya isnadıyla tesis edilen disiplin cezalarına karşı, kararın öğrenciye tebliğ edildiği tarihten itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Disiplin cezasının hukuka uygun kabul edilebilmesi için kanunda belirlenen yetkili amirler tarafından süresinde soruşturma başlatılması, usulüne uygun savunma hakkı tanınması ve yetkili kurul kararıyla işlemin tesis edilmesi zorunludur.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 54Kaynağı aç
Kopya Fiili ve Mevzuatta Öngörülen Disiplin Cezaları
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin 5 numaralı alt bendi ile Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği'nin 7. maddesinin (e) bendi uyarınca, sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek fiili yükseköğretim kurumundan bir yarıyıl için uzaklaştırma cezasını gerektirir. Eylemin bu bent kapsamında cezalandırılabilmesi için fiilin cebir, tehdit, zorlama veya organize bir nitelik taşımadan gerçekleşmiş olması aranır.
Kopya eyleminin daha ağır ve nitelikli unsurlar barındırması durumunda ise yaptırımın derecesi artmaktadır. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin 4 numaralı alt bendi ile disiplin yönetmeliğinin 8. maddesinin (d) bendinde; sınavlarda tehdit kullanarak kopya çekilmesi, kopya çekenlerin sınav salonundan çıkarılmasına müdahale edilerek engel olunması, bir öğrencinin kendi yerine bir başkasını sınava sokması veya başkasının yerine sınava girilmesi hâllerinde iki yarıyıl yükseköğretim kurumundan uzaklaştırma cezası tatbik edileceği hükme bağlanmıştır.
Kopyaya Teşebbüs Hâli ve Bir Derece Alt Ceza Uygulaması
Kopyaya teşebbüs, sınavda fiilen kopya içeriğinden yararlanılmamış olsa dahi, sınav düzenini ve dürüstlüğünü bozacak mahiyette kopya çekmeye elverişli materyalin öğrencinin kolaylıkla erişebileceği şekilde bulundurulmasıdır. Bu tür yardımcı not veya cihazların erişilebilir kılınması, eylemin teşebbüs aşamasında değerlendirilmesi için yeterli kabul edilmektedir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin 5 numaralı alt bendi uyarınca sınavlarda kopyaya teşebbüs etmek eylemi kınama cezasını gerektirmektedir. Bununla birlikte aynı maddenin dokuzuncu fıkrasının (d) bendi gereğince yetkili amir ve disiplin kurulları; fiilin ağırlığını, öğrencinin geçmiş disiplin durumunu, pişmanlığını ve eğitim sürecindeki başarı durumunu takdir ederek bir derece alt ceza verme yetkisine sahiptir. Teşebbüs aşamasında kalan ve tamamlanmamış eylemler bakımından yargısal denetimde de öğrenci lehine değerlendirme yapılması ve fiilin ağırlığıyla orantılı alt ceza imkânının gözetilmesi hukuka uygunluk denetiminde incelenmektedir.
Akademik Tedbirler ile Disiplin Soruşturmasının Ayrımı
Sınavda kopya iddiası iki farklı sonuç doğurabilir. Bunlardan ilki sınav salonundan çıkarılma veya sınavın geçersiz sayılması gibi akademik ve idari tedbirlerdir; bu tedbirler sınav yönergesi kapsamında anında uygulanabilir. İkincisi ise disiplin cezası olup ancak usulüne uygun bir disiplin soruşturması yürütülmesi ve savunma alınması sonucunda tesis edilebilir.
Disiplin Soruşturmasında Görevli ve Yetkili Merciler
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinin üçüncü fıkrasına göre; fakülte, enstitü, konservatuvar veya yüksekokul bünyesinde gerçekleşen disiplin suçlarında soruşturma açma yetkisi ilgili dekan veya müdüre aittir. Yükseköğretim kurumlarındaki müşterek alanlarda işlenen fiillerde, birden fazla birim öğrencisinin karıştığı olaylarda veya toplu disiplin eylemlerinde ise soruşturma açmaya rektör yetkilidir.
Yükseköğretim mevzuatında ceza vermeye yetkili makamlar fiilin ağırlığına göre ayrılmıştır. Kınama cezası soruşturmacının raporu üzerine disiplin amiri tarafından verilebilirken, yükseköğretim kurumundan bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma cezaları vermeye yetkili merci disiplin kuruludur. Yetkisiz amir veya merci tarafından disiplin kurulu yerine geçilerek tesis edilen uzaklaştırma cezaları usul ve yetki yönünden hukuka aykırı hâle gelir. Ayrıca soruşturmayı bizzat yürüten soruşturmacının aynı zamanda disiplin kurulu üyesi olması durumunda, tarafsızlığın sağlanması amacıyla soruşturduğu dosyanın kurul toplantılarına katılması ve oy kullanması kanunen yasaklanmıştır.
Savunma Hakkı ve Bildirim Esasları
Anayasa'nın 129. maddesi gereğince savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca hakkında soruşturma açılan öğrenciye isnat edilen fiilin neden ibaret olduğu, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir. Bu bildirim öğrenci bilgi sistemi üzerinden, elektronik posta veya kısa mesaj yoluyla da iletilebilir. Yazıda öğrencinin belirtilen gün, saat ve yerde savunmasını yapmak üzere hazır bulunması istenir; öğrenci savunmasını sözlü yapabileceği gibi yazılı olarak da sunabilir.
Savunma davetiyesinde, çağrıya mazeretsiz olarak uyulmaması veya mazeretin zamanında bildirilmemesi hâlinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı ve dosyadaki mevcut kanıtlara göre karar verileceği açıkça ihtar edilir. Geçerli bir mazeret bildiren veya mücbir sebep nedeniyle davete uyamayan öğrenciye ise savunmasını hazırlaması ve sunması için yeniden uygun bir süre verilir. Öğrenci süresi içinde savunma yapmadığı takdirde savunma hakkından feragat etmiş sayılır ve soruşturma dosyada toplanan mevcut delillere göre sonuçlandırılır.
Soruşturma, Karar ve Zamanaşımı Süreleri
Disiplin soruşturmasına olayın öğrenilmesinin ardından derhal başlanır ve soruşturmanın en geç otuz gün içinde sonuçlandırılması esastır. Soruşturmanın bu sürede tamamlanamaması durumunda soruşturmacının gerekçeli talebi üzerine disiplin amiri, zamanaşımı sürelerini gözeterek her defasında otuz günü geçmemek şartıyla altmış güne, toplu fiillerde ise doksan güne kadar ek süre verebilir. Karar aşamasında disiplin amirleri kınama ile bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarına soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren en geç on gün içinde karar verir. Diğer disiplin cezalarının verilmesini gerektiren hâllerde ise dosya derhal disiplin kuruluna havale edilir ve kurul dosyayı aldığı tarihten itibaren en geç on gün içinde kararını verir.
Disiplin cezasının geçerliliği, mevzuatta öngörülen kesin zamanaşımı sürelerine uyulmasına bağlıdır. Yetkili amirin fiili öğrenmesinden itibaren kınama cezasını gerektiren fiillerde bir ay, bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektiren fiillerde ise üç ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren her hâlükârda en geç iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse yetki tamamen ortadan kalkar. Süresi geçirildikten sonra tesis edilen cezalar süre aşımı sebebiyle sakatlanır.
Tekerrür, Kararların Yürürlüğü ve Ceza Kovuşturmasıyla İlişkisi
Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir eylemin, cezanın bildiriminden sonra ve ceza zamanaşımı süresi içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tekerrür gerekçesiyle yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası verilemez. Yetkili amir veya kurul kararlarında cezanın hangi tarihten itibaren uygulanacağı belirtilmediği takdirde, disiplin cezaları verildikleri tarihten itibaren uygulanır.
Aynı kopya eylemi veya bağlantılı olaylar sebebiyle öğrenci hakkında adli yargıda bir ceza soruşturması ya da kovuşturması yürütülmesi, idari disiplin sürecini durdurmaz veya geciktirmez. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin altıncı fıkrasının (ğ) bendi doğrultusunda öğrenci hakkında adli kovuşturma açılmış olması, ceza mahkemesinde mahkûmiyet veya beraat kararı verilmesi disiplin yaptırımı uygulanmasına engel teşkil etmez.
İdare Mahkemesinde İptal Davası ve Yargısal Denetim
Üniversite tarafından tesis edilen disiplin cezalarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Özel kanununda ayrı bir süre öngörülmeyen idari uyuşmazlıklarda geçerli olan altmış günlük kanuni dava açma süresi geçirildikten sonra açılan davalar süre aşımı nedeniyle reddedilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Disiplin cezasının yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı bulunarak idare mahkemesi tarafından iptal edilmesi durumunda idare yeni bir işlem tesis edebilir. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin dördüncü fıkrasının (ç) bendi uyarınca iptal kararının idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içerisinde karar gereklerine göre yeniden ceza verilebilir; bu zamanaşımı süresi dolmuşsa veya dolmasına üç aydan az kalmışsa idareye en geç üç aylık ek bir işlem süresi tanınır.
Disiplin Cezalarının Adli Sicil ve Öğrenci Dosyasına Etkisi
Yükseköğretim kurumlarınca tesis edilen disiplin cezaları idari işlem niteliğindedir ve bu nedenle adli sicil (sabıka) kaydına işlenmez. Bununla birlikte verilen disiplin yaptırımları öğrencinin kurumdaki dosyasında muhafaza edilir ve mezuniyet belgelerine ilişkin bazı işlemlerde kayıtlı kalabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Üniversitede kopya çekme cezası sabıka kaydına işlenir mi?
Hayır, üniversite yönetimlerince verilen disiplin cezaları adli ceza değil idari yaptırım mahiyetinde olduğundan adli sicil kaydına işlenmez; ancak öğrencinin kurumdaki disiplin ve özlük dosyasında kayıtlı tutulur.
Sınavda kopyaya teşebbüs etmenin kanuni cezası nedir?
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca sınavlarda kopyaya teşebbüs kınama cezasını gerektirir; ayrıca yetkili merciler şartları varsa öğrencinin geçmiş davranış ve durumunu gözeterek bir derece alt ceza uygulayabilir.
Kopya disiplin cezasına karşı iptal davası açma süresi kaç gündür?
Disiplin cezasının öğrenciye usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği tarihi takip eden günden itibaren 2577 sayılı Kanun gereğince 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
Disiplin soruşturmasında savunma için kaç gün süre verilir?
Hakkında disiplin soruşturması açılan öğrenciye isnat edilen suçun neden ibaret olduğu savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı veya kayıtlı elektronik yollarla bildirilir.
Ceza davası açılması üniversitedeki disiplin cezasını durdurur mu?
Hayır, aynı fiil nedeniyle adli ceza kovuşturması açılmış olması disiplin soruşturmasını geciktirmez ve mahkûmiyet şartı aranmaksızın disiplin cezası tesis edilmesine kanunen engel oluşturmaz.
Soruşturma açma zamanaşımı süreleri ne kadardır?
Yetkili amirce fiilin öğrenildiği tarihten itibaren; kınama ve bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarında bir ay, bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma ile çıkarma cezalarında üç ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır; aksi hâlde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

