Montreal Sözleşmesi ve Uygulama Alanı
Uluslararası hava taşımacılığında meydana gelen kazalarda yolcuların uğradığı bedensel zararlar ve ölüm kaynaklı kayıpların giderilmesi özel milletlerarası düzenlemelere tabidir. 28 Mayıs 1999 tarihli Montreal Sözleşmesi, Türkiye bakımından 26 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşme, hava aracıyla ve ücret karşılığında gerçekleştirilen uluslararası yolcu, bagaj ve kargo taşımalarını düzenler. Hava yolu işletmesinin hukuki sorumluluğunun kapsamı öncelikle bu milletlerarası rejime göre belirlenir.
İç Hat Taşımaları ve Türk Sivil Havacılık Kanunu
Ülke sınırları içerisinde başlayan ve aynı ülkede tamamlanan tamamen iç hat niteliğindeki hava taşımalarında Montreal Sözleşmesi doğrudan uygulanmaz. Bu tür uçuşlarda meydana gelen zararlarda başta 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu olmak üzere Türk hukuku tatbik edilir. 2920 sayılı Kanun'un 120. maddesi uyarınca, zarara yol açan kazanın hava aracında veya iniş ya da biniş işlemleri sırasında meydana gelmiş olması koşuluyla taşıyıcı, yolcunun ölümü veya herhangi bir bedensel zarara uğramasından sorumludur.
2920 sayılı TÜRK SİVİL HAVACILIK KANUNU m. 120Kaynağı aç
Taşıyıcının Sorumluluk Esasları ve Kusur İndirimi
Montreal Sözleşmesi m. 17/1 uyarınca taşıyıcının yolcunun ölümü veya bedensel yaralanmasından sorumlu tutulabilmesi için ölüm veya yaralanmaya yol açan kazanın uçakta veya uçağa binme ya da uçaktan inme işlemleri esnasında meydana gelmiş olması şarttır. Bu kapsamda sorumluluk iki kademeli bir yapıya sahiptir. 28 Aralık 2024 tarihinden itibaren yolcu başına birinci kademe sorumluluk miktarı 151.880 SDR olarak belirlenmiştir. İspatlanan zarar 151.880 SDR'ye kadar olduğunda taşıyıcı kendi kusursuzluğunu ileri sürerek bu sorumluluktan kurtulamaz.
Taşıyıcının sorumluluğu mutlak bir tazmin borcu doğurmaz. Montreal Sözleşmesi m. 20 gereğince, zarar gören kişinin veya haklarını onun üzerinden ileri süren hak sahibinin kusurunun zarara sebebiyet verdiği ya da zararın artmasına katkıda bulunduğu ispat edilirse taşıyıcının tazminat yükümlülüğü tamamen veya kısmen indirilebilir.
Tazminat Taleplerinin Kapsamı ve Destekten Yoksun Kalma
Montreal Sözleşmesi m. 29 gereğince telafi niteliği taşımayan, cezalandırıcı veya emsal oluşturma amaçlı tazminat talepleri kabul edilmez; bu çerçevede yabancı hukuk sistemlerindeki cezalandırıcı nitelikteki tazminat istemleri kapsam dışı kalır. Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde bedensel zarara uğrayan yolcu bakımından sağlık ve tedavi harcamaları, kazanç kayıpları, çalışma gücündeki eksilme veya kayıptan kaynaklanan zararlar ile iktisadi geleceğin sarsılması sebebiyle doğan kayıpların giderimi istenebilir.
Yolcunun ölümü halinde doğan maddi zararlar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 53. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan hükme göre talep edilebilecek zararlar; cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplardır. Destekten yoksun kalma tazminatını talep hakkı yalnızca mirasçılara özgü değildir; ölen kişinin desteğinden fiilen yoksun kalan kişiler de bu tazminatı talep edebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 53Kaynağı aç
Milletlerarası Yetkili Mahkeme ve Dava Süresi
Montreal Sözleşmesi m. 33 uyarınca davanın açılabileceği yargı yerleri belirli yetki kriterlerine bağlanmıştır. Uçağın kaza yaptığı veya düştüğü ülke, sırf kazanın meydana geldiği yer olması sebebiyle kendiliğinden Montreal Sözleşmesi m. 33 kapsamında yetkili mahkeme sayılmaz; o devletin Sözleşme'de düzenlenen yetki irtibatlarından birini ayrıca sağlaması gerekir. Yolcunun ölümü ve bedensel yaralanması davalarında, m. 33/2'de yer alan ticari faaliyet şartlarının gerçekleşmesi kaydıyla, yolcunun kaza tarihindeki esas ve sürekli ikametgâhının bulunduğu devlet mahkemesinde de dava açılabilir.
Sözleşmeden doğan tazminat taleplerinin kanuni süre içerisinde mahkemeye yöneltilmesi zorunludur. Montreal Sözleşmesi kapsamındaki dava hakkı; hava aracının varış tarihinden, varması gereken tarihten veya taşımanın durdurulduğu tarihten itibaren iki yıl içinde kullanılmadığı takdirde düşer.
Uçağın kaza yaptığı ülkede doğrudan dava açılabilir mi?
Uçağın kaza yaptığı veya düştüğü ülke, sırf kazanın gerçekleştiği yer olması sebebiyle kendiliğinden Montreal Sözleşmesi m. 33 kapsamında yetkili mahkeme sayılmaz. İlgili devletin Sözleşme'de öngörülen diğer yetki kriterlerinden en az birini sağlaması gerekir.
Destekten yoksun kalma tazminatını yalnızca yasal mirasçılar mı isteyebilir?
Destekten yoksun kalma tazminatı yalnızca mirasçılara özgü bir hak değildir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 53 uyarınca ölen yolcunun desteğinden fiilen yoksun kaldığını ispat eden kişiler de bu tazminatı talep edebilir.
Montreal Sözleşmesi kapsamında kusursuz sorumluluk sınırı ne kadardır?
Montreal Sözleşmesi m. 21 çerçevesinde yolcunun ölümü veya bedensel yaralanması halinde 28 Aralık 2024 tarihinden itibaren birinci kademe sorumluluk miktarı 151.880 SDR'dir. İspatlanan zarar bu sınıra kadar olduğunda taşıyıcı kusursuz olduğunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.
Uçak kazası tazminat davalarında dava açma süresi ne kadardır?
Montreal Sözleşmesi kapsamındaki dava hakkı; hava aracının varış tarihinden, varması gereken tarihten veya taşımanın durdurulduğu tarihten itibaren iki yıl içinde kullanılmadığında düşer.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy