Üremeye Yardımcı Tedavi, anne adayının yumurtası ile kocanın sperminin döllenmeye elverişli hale getirilmesi, gerektiğinde vücut dışında döllenmesi ve gametlerin veya embriyonun anne adayına transferini kapsayan tıbbi tedavi yöntemidir. Bu tedavinin gebelikle sonuçlanmaması, embriyo kalitesinin beklenenden düşük kalması veya gebeliğin düşükle neticelenmesi tek başına hekim ya da klinik hatası oluşturmaz ve tazminat hakkı doğurmaz. Tazminat sorumluluğunun değerlendirilebilmesi için hekim veya kliniğin somut bir hatasının bulunması gerekir.
Tüp Bebek Merkezlerinin Faaliyet Koşulları ve Tanıtım Kuralları
Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik gereğince tüp bebek uygulamaları yalnızca ruhsat veya faaliyet izin belgesine sahip yetkili merkezlerde gerçekleştirilebilir. Bu merkezlerde sadece adlarına çalışma belgesi düzenlenmiş olan sağlık çalışanları görev alabilir ve merkez birimleri yetkisiz kişilerin kullanımına bırakılamaz.
Merkezlerin hastaları yanıltan, yanlış yönlendiren veya talep yaratmaya odaklanan tanıtımlar yürütmesi yasaktır. Sağlık Bakanlığının izni bulunmaksızın istatistiki bilgilerin bilimsel yayınlar haricinde yayımlanması ile abartılı sonuç ve başarı oranları üzerinden hastaların yanlış bilgilendirilmesine neden olan faaliyetlere izin verilmez.
Tedaviye Başvuru Şartları ve Tıbbi Kayıt Düzeni
Üremeye yardımcı tedaviye başvuracak kişilerin evli olmaları zorunludur. Tedaviye başvuran çiftlerin mevzuatta yer alan bilgilendirilmiş muvafakat formunu birlikte doldurarak işleme katılmaları gerekir. Merkez, eşlerin nüfus cüzdanı ve evlilik cüzdanı asıllarını inceleyip fotokopilerini ve fotoğraflarını dosyaya almak, evrakın ilgililere ait olup olmadığını denetlemek suretiyle sürece başlamakla yükümlüdür.
Merkez bünyesinde protokol kayıt defteri, cerrahi müdahale kayıt defteri ve laboratuvar kayıt defteri tutulur. Her hasta adına müstakil hasta dosyası açılır; yapılan tüm işlemlere ilişkin evrak, formlar ile saklanan ya da imha edilen numunelere ait bilgiler bu dosyada muhafaza edilir. Elektronik kayıtların korunması, silinmesinin veya tahrif edilmesinin engellenmesi için idari ve teknik emniyet tedbirlerinin alınması mecburidir.
Merkezler ilgili form ve dokümanları en az otuz yıl saklamak ve talep halinde Bakanlığa sunmak zorundadır. Tedavi gören hastalar adına düzenlenecek satış fişi veya faturaların ekinde, sunulan sağlık hizmetinin ayrıntılı dökümü ile birim fiyatlarını gösteren belgenin verilmesi zorunludur.
Embriyoların Saklanması ve Nakil Esasları
Tedavi neticesinde fazla embriyo elde edilmesi halinde, eşlerin her ikisinin rızası alınarak embriyolar dondurulabilir. Saklama süresinin bir yılı aşması durumunda, çiftlerin embriyonun saklanması yönündeki taleplerinin devam ettiğini gösteren imzalı dilekçeyi her yıl vermeleri gerekir.
Saklama altındaki embriyo ve gonad dokusu veya hücresinin yurt içindeki başka bir merkeze nakli; yazılı başvuru, müdürlüğe bildirim, mühürleme, teslim-tesellüm işlemleri ve teknik altyapı koşullarının yerine getirilmesine tabidir.
Kamu Hastanelerinde Hizmet Kusuru ve Ceza Sorumluluğu
Tüp bebek uygulamasının kamu hastanesi veya üniversite hastanesine bağlı merkezlerde yürütülmesi halinde hukuki süreç çoğu durumda idare hukuku kapsamında ele alınır. Kamu sağlık hizmetinin hiç işlememesi, geç veya kötü işlemesi idarenin hizmet kusurunu oluşturur. Bu tür merkezlerde gerçekleşen hatalı uygulamalarda doğrudan adli yargıda dava açmak yerine, somut olayın niteliğine göre idareye başvuru ve ardından idare mahkemesinde tam yargı davası yolu değerlendirilmelidir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca taksirle bir insanın ölümüne yol açan kişi hakkında iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Söz konusu fiilin birden fazla kişinin ölümüne yahut bir veya birden çok kişinin vefatı yanında başkalarının yaralanmasına yol açması durumunda ise ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapis olarak düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 85Kaynağı aç
Tüp bebek tedavisinin başarısız olması halinde tazminat istenebilir mi?
Tedavinin gebelikle sonuçlanmaması, düşükle bitmesi veya embriyo kalitesinin beklenenden düşük kalması tek başına tazminat sebebi sayılmaz; hekim veya klinik hatasının varlığı aranır.
Tüp bebek tedavisi için resmi nikah zorunlu mudur?
Evet, tedavi için başvuran çiftlerin evli olması, evlilik ve nüfus cüzdanı asıllarının merkez tarafından kontrol edilmesi ve muvafakat formunun birlikte doldurulması şarttır.
Dondurulan embriyolar ne kadar süreyle saklanabilir?
Eşlerin ortak rızasıyla dondurulan embriyoların saklama süresi bir yılı aştığında, her yıl saklama talebinin sürdüğüne ilişkin imzalı dilekçe verilmesi kaydıyla saklama işlemi sürdürülebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy