TÜBİTAK destekli projelerde proje yürütücüsünün görevden alınması veya değiştirilmesi, yürütücünün kendi ayrılma talebi veya ortaya çıkan zorunlu nedenler doğrultusunda ilgili araştırma destek grubu tarafından değerlendirilir. Yapılan inceleme sonucunda yeni bir yürütücünün görevlendirilmesine veya projenin yürürlükten kaldırılmasına TÜBİTAK Başkanlığı karar verirken, projenin tamamen iptal edilmesi kararı TÜBİTAK Yönetim Kurulu tarafından alınır.
ARDEB Esaslarının Uygulama Alanı
TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı tarafından yürütülen program destekleri genel olarak ARDEB Esaslarına tabidir. Buna karşılık Kamu Kurumları Ar-Ge Projelerini Destekleme Programı (1007) ile Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı (1004) bu esasların uygulama kapsamı dışında tutulmuştur.
Proje Yürütücüsü Olma Engelleri ve Görev Yasakları
ARDEB Esasları m. 3/1 uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının en üst düzey yöneticileri ile vekil ve yardımcıları proje yürütücülüğü üstlenemez. Rektör, rektör yardımcısı, başhekim, başhekim yardımcısı, hastane yöneticisi, genel müdür, genel müdür yardımcısı ve il millî eğitim müdürü gibi idari makamlarda bulunan kamu görevlileri yürütücü sıfatı kazanamaz.
TÜBİTAK Başkanlığında görev yapan personel, tam zamanlı veya kısmi zamanlı olarak görevlendirilmiş olsalar dahi yürütücü olamaz (ARDEB Esasları m. 3/8). Benzer şekilde Türkiye'de ikamet etmeyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile yabancı uyruklu bilim insanları da yürütücülük yapamaz; bu kişiler projelerde yalnızca yurt dışı araştırmacı veya danışman unvanıyla görev alabilir (ARDEB Esasları m. 3/11).
Emekli bilim insanlarının proje yürütücülüğü üstlenmesi ise özel bir şarta bağlanmıştır. ARDEB Esasları m. 3/17 uyarınca emekliler, yetkili üst düzey makamın onayı bulunması ve proje teşvik ikramiyesi (PTİ) ya da ücret almamaları kaydıyla yürütücü olarak tayin edilebilir.
Eş Zamanlı Proje Sınırları ve Görevlendirme İstisnaları
Bir araştırmacının aynı dönemde görev alabileceği ARDEB projelerine sayısal sınırlamalar getirilmiştir. Bir araştırmacı aynı anda en fazla iki projede yürütücü olabilir; alternatif olarak bir projede yürütücülük ile iki projede araştırmacı veya danışmanlık görevini birlikte üstlenebilir ya da toplam dört projede araştırmacı veya danışman olarak bulunabilir (ARDEB Esasları m. 3/5 ve m. 6/1/a/3). Buna karşılık, projesinin iptali veya etik ihlal yaptırımı sebebiyle görevlerine son verilen yürütücü ve araştırmacıların yerine atanan kişilerin üstlendikleri bu görevler, söz konusu sayısal limitlerin ve yürütücülük koşullarının dışında tutulur (ARDEB Esasları m. 3/7).
Yürütücü, Araştırmacı ve Danışman Değişiklik Usulü
Yürütücünün projeden ayrılmayı talep etmesi veya değiştirilmesini gerektiren durumların doğması halinde süreç ilgili Grubun değerlendirmesiyle başlar; yeni yürütücü atanması ya da projenin yürürlükten kaldırılması TÜBİTAK Başkanlığınca, iptal ise Yönetim Kurulunca kararlaştırılır (ARDEB Esasları m. 4/1/a). Buna karşın araştırmacı ve danışman kadrosundaki değişiklikler, proje yürütücüsünün gerekçeli başvurusu ve ilgili Grubun onayı ile yapılır (ARDEB Esasları m. 4/1/b).
Proje yürürlüğe girdikten sonra geçici süreyle yurt dışına giden yürütücü ve araştırmacıların hukuki konumu yürütücünün talebi ve ilgili Grubun onayıyla şekillenir; üç ayı aşan yurt dışı süreleri bakımından PTİ ödenip ödenmeyeceği ayrıca değerlendirilir (ARDEB Esasları m. 4/1/c ve m. 6/1/a/9). Projeden ayrılan bir araştırmacıya tahsis edilmiş olan PTİ diğer ekip üyeleri arasında paylaştırılamaz; ayrılanın yerine atanan yeni araştırmacıya ilgili Grubun uygun görmesi halinde yalnızca kalan PTİ tutarı verilebilir ve bunun dışında başkaca bir ödeme yapılamaz (ARDEB Esasları m. 6/1/a/8).
Yürürlükten Kaldırma ile İptal Kararının Hukuki Sonuçları
Projenin yürürlükten kaldırılması durumunda, o ana kadar yapılmış harcama ve ödemeler ilgililerden geri talep edilmez; projenin yürütüldüğü kurum veya kuruluşun sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini ihlal etmesi hali hariç tutularak kurum hissesinin durumu sözleşme hükümleri çerçevesinde saklı tutulur (ARDEB Esasları m. 11/1). Projenin iptal edilmesi durumunda ise yürütücü ve kusuru tespit edilen araştırmacılar dışındaki personele ve hizmet alınan üçüncü kişilere yapılmış ödemeler geri istenemez (ARDEB Esasları m. 11/4).
Projenin iptaline karar verildiğinde yürütücüden ve kusurlu araştırmacılardan geri tahsil edilecek PTİ miktarının belirlenmesinde iptal kararının tarihi esas alınır; bu yöndeki tespit Grup Yürütme Kurulu tarafından hazırlanarak Yönetim Kuruluna sunulur (ARDEB Esasları m. 11/2). İptal yaptırımı sonucunda yürütücü ve kusurlu araştırmacılara bir yıldan beş yıla kadar TÜBİTAK ile ilgili herhangi bir işte görev veya destek verilmez; ilgililerin yürürlükte olan diğer projelerdeki görevleri ve varsa TÜBİTAK tarafından yapılmış görevlendirmeleri sona erdirilir; ancak uluslararası sözleşmeler çerçevesinde üstlenilen süreli temsil görevleri ile uluslararası projelerdeki görevlerin sürdürülmesi, ilgili birimlerin önerisi üzerine Başkanlık olurlarıyla devam ettirilebilir (ARDEB Esasları m. 11/3).
TÜBİTAK bünyesindeki merkez veya enstitülerde görevli personelin projelerinin iptal edilmesi halinde ise TÜBİTAK İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümleri uygulama alanı bulur (ARDEB Esasları m. 11/5).
İdari İtiraz Yolları ve İdari Yargıda Yürütmenin Durdurulması
Etik ihlal yaptırımlarına karşı ilgililer AYEK Yönetmeliği m. 7/7 çerçevesinde on beş gün içinde Başkanlığa yazılı itiraz başvurusunda bulunabilir; ardından altmış gün içinde Ankara İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir.
İdare mahkemelerinde dava açılmış olması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27/1 gereğince dava konusu işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Proje yürütücülüğünden el çektirilmesi, PTİ tahsilatı ve beş yıllık yasaklılık yaptırımının derhal işletilmesini önlemek amacıyla mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilebilir (İYUK m. 27). Kanunun 27. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yürütmenin durdurulabilmesi için idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27/2 uyarınca kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz. Mahkemece dilekçe ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı kanaatine varılırsa, davalı idarenin savunması beklenmeksizin istem reddedilebilir (İYUK m. 27/3). Yürütmenin durdurulması kararları prensip olarak teminat mukabilinde verilmekle birlikte durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir; idareden ve adli yardımdan faydalananlardan ise teminat alınmaz (İYUK m. 27/6). Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz (İYUK m. 27/10).
Proje yürütücülüğünden ayrılmak isteyen araştırmacı nasıl bir yol izlemelidir?
Ayrılma talebi ilgili araştırma destek grubuna iletilir; projenin durumuna göre yeni yürütücü görevlendirilmesi veya yürürlükten kaldırma kararı TÜBİTAK Başkanlığı, iptal kararı ise Yönetim Kurulu tarafından verilir.
Kamu kurumlarında yönetici olanlar TÜBİTAK projelerinde yürütücü olabilir mi?
Hayır. Rektör, rektör yardımcısı, başhekim, başhekim yardımcısı, hastane yöneticisi, genel müdür, genel müdür yardımcısı veya il millî eğitim müdürü düzeyindeki kamu yöneticileri ve vekilleri ARDEB projelerinde yürütücü olamaz.
Projesi iptal edilen yürütücüye ne kadar süreyle görev ve destek yasağı gelir?
Projenin iptal edilmesi halinde yürütücü ve kusurlu araştırmacılara bir yıldan beş yıla kadar TÜBİTAK desteklerinden ve görevlerinden men yaptırımı uygulanır.
İptal edilen projede üçüncü kişilere ödenen ücretler geri istenir mi?
Hayır. Yürütücü ve kusurlu araştırmacılar dışındaki proje personeline ve hizmet satın alınan üçüncü kişilere yapılmış ödemeler geri alınmaz.
İptal işlemine karşı idare mahkemesinde dava açılması kararı kendiliğinden durdurur mu?
Hayır. İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27/1 gereğince dava açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz; açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartlarının varlığı halinde mahkemeden yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Aynı gerekçelerle ikinci kez yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
Hayır. 2577 sayılı Kanunun 27. maddesinin 10. fıkrası uyarınca aynı sebeplere dayanılarak ikinci defa yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması kanunen mümkün değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy