Bir aracın yolcusu olarak trafik kazasında zarar gören kişi, kazanın meydana gelmesinde kendi kusuru bulunmadığı ölçüde zarar gören üçüncü kişi konumundadır ve tazminat talep edebilir. Yolcunun kendi davranışlarının somut olayda ayrıca incelenmesi gerekebilir; ancak bu değerlendirme tazminat hakkını baştan ortadan kaldırmaz, yalnızca miktarı etkileyebilir.
Araç İşleteninin Sorumluluğu
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca araç işleteni, aracın sürücüsünün veya kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur. Sürücünün yüzde yüz kusurlu olduğu tek taraflı bir kazada dahi yolcunun sırf kusurlu sürücünün aracında bulunması, o trafik kusurunun yolcuya yüklenmesi anlamına gelmez. Araç bir teşebbüsün unvanı altında veya o teşebbüs tarafından kesilen biletle işletiliyorsa araç işleteni ile teşebbüs sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 85Kaynağı aç
Zorunlu Trafik Sigortasının Yolcuya Karşı Sorumluluğu
Trafik Sigortası Genel Şartları, sigortacının sigortalı aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilerin ölümü veya yaralanması nedeniyle sigortalıya düşen hukuki sorumluluk kapsamındaki tazminat taleplerini poliçe limitleri içinde karşılamakla yükümlü olduğunu düzenlemektedir. Yolcu bu kapsamda üçüncü kişi sayıldığından, sürücünün tek taraflı kusuruyla meydana gelen kazada zarar gören yolcunun tazminat talep edemeyeceğine dair genel bir kural bulunmamaktadır; aksine, şartların oluşması hâlinde hem araç işleteninin hem de zorunlu trafik sigortasının sorumluluğu gündeme gelebilir.
Aile bireylerine ilişkin istisna bakımından Trafik Sigortası Genel Şartları, sigortalının eşi, usul ve füruu ile belirli yakınlarının mallarına gelen zararları teminat dışında bırakmaktadır. Bedensel zararlar bu şekilde kategorik olarak dışlanmış değildir; bununla birlikte somut olayda teminat kapsamının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Manevi tazminat talepleri standart zorunlu trafik sigortası genel şartları kapsamının dışında tutulmuştur. Bu nedenle manevi tazminat, kusurlu sürücü ve araç işleteni gibi sorumlu kişilere yöneltilebilir.
Destekten yoksun kalma tazminatı bakımından Trafik Sigortası Genel Şartları, üçüncü kişinin ölümü nedeniyle onun desteğinden yoksun kalan kişilerin ekonomik zararının karşılanmasına yönelik teminatı ayrıca düzenlemiştir.
Hatır Taşıması: Tazminattan İndirim Yapılabilir mi?
Hatır taşıması, taşınan ya da kullananın yararının söz konusu olduğu karşılıksız taşımaları kapsar. Buna karşılık, taşımada işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin bir çıkarı ya da yararının bulunması hâlinde hatır taşımasından söz edilemez. Bu ayrım, Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E. 2018/1142, K. 2019/11773 sayılı kararında açıkça ortaya konulmuştur. Hatır taşıması kapsamına giren durumlarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca tazminattan uygun bir indirim yapılması, hem öğretide hem de Yargıtay içtihadında benimsenmiş ve yerleşmiş bir uygulama olarak kabul görmektedir. Aynı kararda, indirim yapılacaksa dairenin yerleşik uygulamasına göre yüzde yirmi oranının esas alınması gerektiği ortaya konulmakta; daire, yüzde on beş oranında indirim yapan kararı bu gerekçeyle bozmuştur.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/1142, K. 2019/11773Kaynağı aç
Hâkim, hatır taşıması indirimi yapıp yapmama konusunda takdir yetkisine sahiptir; ancak indirim yapıp yapmadığını kararında gerekçesiyle tartışmak ve nedenlerini göstermek zorundadır. TBK m. 51, hâkimin tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini belirlerken kusurun ağırlığını göz önünde bulunduracağını hükme bağlamaktadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 51Kaynağı aç
Hatır taşıması indirimi yapılabilmesi için davalının yargılama sırasında bu savunmayı süresinde öne sürmüş olması gerekir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E. 2018/335, K. 2019/11926 sayılı kararında, davaya cevap vermeyen bir davalı hakkında diğer davalının hatır taşıması savunmasını gerekçe göstererek indirim yapılmasının mümkün olmadığı vurgulanmıştır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/335, K. 2019/11926Kaynağı aç
Yakın akrabaların taşınması ise farklı bir değerlendirmeye tabidir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/6713, K. 2018/781 sayılı kararında annenin oğlunun arabasında yolcu olduğu olaya ilişkin olarak yakın akrabaların taşınmasının ahlaki bir ödevin ifası kapsamında olduğunu kabul etmiş ve bu tür taşımalarda hatır taşıması indirimi yapılamayacağını hükme bağlamıştır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/6713, K. 2018/781Kaynağı aç
Yolcunun Kendi Davranışlarının Tazminata Etkisi
Emniyet kemeri takmamak, yolcunun tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte emniyet kemeri kullanılmaması nedeniyle yaralanmanın meydana geldiği ya da ağırlaştığı teknik olarak ortaya konulabilirse, zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına katkısını ifade eden müterafik kusur tartışılabilir hale gelir. Yargıtay uygulamasında emniyet kemeri kullanmaması, kazanın meydana gelmesindeki trafik kusurundan ayrı ele alınmakta; yalnızca zararın ortaya çıkmasına veya artmasına katkı yönünden incelenmektedir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E. 2018/335, K. 2019/11926 sayılı kararında, sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca binen yolcunun müterafik kusurlu sayılabileceği kabul edilmiş; dairenin yerleşik uygulamasında bu indirim oranının yüzde yirmi olduğu, daha yüksek oranda indirim yapılmasının yerinde olmayacağı vurgulanmıştır. Somut olayların farklılığı nedeniyle müterafik kusur değerlendirmesi her davada ayrıca yapılır.
Zamanaşımı Süreleri
2918 sayılı KTK'nın 109. maddesi uyarınca motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlükârda kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca, kaza cezayı gerektiren bir fiilden doğuyor ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüşse, bu daha uzun süre maddi tazminat talepleri için de geçerli olur.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 109Kaynağı aç
KTK m. 109 uyarınca zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı ise tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır. Tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları da kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kişiyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.
Trafik sigortası tazminat limitleri, Trafik Sigortası Genel Şartları uyarınca kaza tarihinde geçerli olan limitler esas alınarak uygulanır.
Sigorta Şirketine Başvuru ve Tahkim Yolu
Sigorta şirketinden tazminat talep etmek için önce ilgili şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir. Şirketin talebi reddetmesi ya da 15 gün içinde cevap vermemesi hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilir.
Sık Sorulan Sorular
Arkadaşımın arabasında bedava yolculuk yaparken kaza geçirsem tazminat alabilir miyim?
Evet, karşılıksız taşımalarda da yolcu tazminat talep edebilir. Ancak bu durumda hatır taşıması hükümleri devreye girebilir ve hâkim TBK m. 51 uyarınca tazminattan indirim yapabilir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında, indirim yapılacaksa oranın yüzde yirmi olması gerektiği kabul görmüştür; bununla birlikte hâkim indirim yapıp yapmama konusunda gerekçe göstermek koşuluyla takdir yetkisine sahiptir.
Emniyet kemeri takmadığım için tazminat hakkımı kaybeder miyim?
Emniyet kemeri takmamak tazminat hakkını otomatik olarak sona erdirmez. Ancak kemer kullanılmamasının yaralanmaya yol açtığı veya zararı ağırlaştırdığı teknik olarak ortaya konulabilirse, müterafik kusur kapsamında bir değerlendirme yapılabilir ve tazminattan indirime gidilebilir.
Sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca bindim; bu tazminat hakkımı etkiler mi?
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E. 2018/335, K. 2019/11926 sayılı kararında, sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca binen yolcunun müterafik kusurlu sayılabileceği hükme bağlanmıştır. Bu kararla dairenin yerleşik uygulamasında müterafik kusur indirimi oranının yüzde yirmi olduğu, daha yüksek oranda indirim yapılamayacağı vurgulanmıştır. Her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Annemin arabasında yolcuyken kaza geçirdim; hatır taşıması indirimi uygulanır mı?
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, annenin oğlunun arabasında yolcu olduğu olaya ilişkin E. 2015/6713, K. 2018/781 sayılı kararında yakın akrabaların taşınmasını ahlaki bir ödevin ifası olarak nitelendirerek bu tür taşımalarda hatır taşıması indirimi yapılamayacağını hükme bağlamıştır.
Trafik kazasından doğan tazminat talebini ne kadar süre içinde açmam gerekir?
KTK m. 109/1 uyarınca motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlükârda kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Kaza cezayı gerektiren bir fiilden doğuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörüyorsa, o daha uzun süre maddi tazminat talebi için de uygulanır.
Manevi tazminatı sigorta şirketinden talep edebilir miyim?
Hayır. Manevi tazminat talepleri standart zorunlu trafik sigortası genel şartları kapsamında teminat dışında tutulmuştur. Manevi tazminat için kusurlu sürücü ve araç işleteni gibi sorumlu kişilere karşı dava yoluna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy