Trafik kazasında tazminat, gerçekleşmiş bir zarar varsa istenebilir. Yaralanmalı veya ölümlü kazada zarara uğrayan kişi ve kişiler, zararlarını tazminat davasıyla karşılayabilir. Hayattaki zarar gören maddi ve manevi tazminatı kendisi ister. Ölümden sonra ölenin desteğinden yoksun kalanlar da dava açabilir.
Tazminatın zararla bağlantısı
Tazminatın doğması, giderilecek bir zararın bulunmasına bağlıdır. Zarar yoksa tazmin edilecek bir durum da yoktur. Tazminat gerçekleşen zararla sınırlıdır ve bu zararı geçemez. Miktar zarara eşit olabileceği gibi, duruma göre zararın altında da kalabilir.
Geniş anlamda zarar, maddi ve manevi zararı birlikte anlatır. Dar anlamda zarar ise maddi zararı ifade eder. Maddi zarar somut olarak var olan zarardır. Manevi zarar, kişinin duyduğu acı, elem, keder ve yaşama sevincindeki azalmayla açıklanır.
Maddi zararın unsurları
Maddi zarar, malvarlığının zarar verici olaydan sonraki durumu ile olay gerçekleşmeseydi bulunacağı durum arasındaki farktır. Karşılaştırma, malvarlığında oluşan somut değişikliği gösterir.
Fiili zarar örnekleri arasında ölüm hâlinde cenaze masrafları, bir aracın yok olması ile tedavi ve bakım giderleri yer alır. Bu kalemler, meydana gelen somut kayıplar olarak değerlendirilir.
Yoksun kalınan kâr da zarar kapsamındadır. Gelecekteki bir kazancın veya kazanç imkânının yitirilmesi, zararın varlığını gösterir.
Çalışma gücündeki geçici ve sürekli kayıp
Çalışma gücünün geçici kaybı, zarar görenin iyileşene kadar çalışamamasından doğan kazanç kaybıdır. Bu zarar fiilen yoksun kalınan kâr niteliğindedir ve geçicidir.
Çalışma gücünün sürekli kaybı geleceğe yönelik bir zarar doğurur. Tam iş göremezlik, çalışma gücünün yüzde 100 oranında yitirilmesidir.
Araçtaki değer kaybı ve başvuru
Değer kaybı iki biçimde ortaya çıkabilir. Biri, tam olarak onarılması imkânsız araçlardaki değer kaybıdır. Diğeri, onarılıp eski hâline getirilen araçlardaki değer kaybıdır.
Araç değer kaybına ilişkin dava açılmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir. Bu başvuru, kanunda yapılan düzenlemeyle dava öncesinde zorunlu hâle getirilmiştir.
Destekten yoksun kalanların talebi
Zarara uğrayan kişi hayattaysa maddi ve manevi tazminatı kendisi ister. Hayatını kaybetmesi hâlinde, desteğinden yoksun kalan kişiler tazminat davası açabilir.
Destekten yoksun kalma tazminatı davası açabilmek için destek olan kişinin mirasçı veya akraba olması gerekmez.
Kanun veya sözleşmeyle konulmuş bir ödev bulunmasa da, bir kimsenin diğerine eylemli ve düzenli yardım etmesi destek ilişkisi için yeterli olabilir. Bu yardımın ileride de süreceği sonucunun çıkarılabilmesi gerekir. Bu durumda ölen, talepte bulunan bakımından destek sayılır.
Muhtemel destek de ayrıca ele alınır. Küçük yaştaki çocukların ileride anne ve babasına yapabileceği yardımlar, bu desteğin bir örneğidir.
Destekten yoksun kalma tazminatı bakımından cenaze giderleri istenebilir. Ölüm sonradan gerçekleşmişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından veya kaybedilmesinden doğan zararlar da istenebilir.
Manevi tazminatın sınırı
Manevi tazminat, haksız fiil nedeniyle kişinin acı, elem ve keder çekmesi ile yaşama sevincini kaybetmesi üzerinden tanımlanır. Bu yönüyle maddi tazminattan ayrılır.
Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin ya da ölenin yakınlarına manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir. Bu anlatım, her olayda ödeme yapılacağı anlamına gelmez.
İspat ve faiz istemi
Haksız fiilde zararı ve zarar verenin kusurunu ispat yükü zarar görene aittir. Zarar gören, hem uğradığı zararı hem zarar verenin kusurunu ispat etmekle yükümlüdür.
Açılan davada faiz istenmemişse hâkim kendiliğinden faize hükmedemez. Hukuk davalarında hâkim taleple bağlıdır.
Zarar yoksa tazminat istenebilir mi
Hayır. Tazminat için ortada bir zarar bulunması şarttır. Zarar yoksa tazmin edilmesi gereken bir durum da bulunmaz.
Tazminat zarardan fazla olabilir mi
Hayır. Tazminat gerçekleşen zararla sınırlıdır ve zararı geçemez. Zarara eşit olabileceği gibi zararın altında da kalabilir.
Destekten yoksun kalanlar dava açabilir mi
Evet. Ölümden sonra ölenin desteğinden yoksun kalan kişiler tazminat davası açabilir. Destek olan kişinin mirasçı veya akraba olması gerekmez.
Ağır yaralanma veya ölümde yakınlara manevi tazminat verilebilir mi
Verilebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin ya da ölenin yakınlarına manevi tazminat olarak uygun bir miktar paraya karar verilebilir.
Değer kaybı davasından önce başvuru gerekir mi
Evet. Araç değer kaybı davası açılmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy