Borçlar Hukuku

Trafik Kazasında Kazanç Kaybı Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

by Avukat Erdal Ersoy
Trafik Kazasında Kazanç Kaybı Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Kazanç kaybı, çift taraflı bir trafik kazasında tam kusurlu bulunmayan tarafın aracının serviste onarım gördüğü süre boyunca ticari faaliyetini yürütememesinden doğan gelir mahrumiyetidir. Kazanın gerçekleşmesinde zarar gören araç malikinin de tali kusurunun bulunması halinde, tayin edilecek kazanç kaybı tazminatından kusur oranında indirim gerçekleştirilir.

Kazanç Kaybı Sorumluları ve Sigorta Teminatının Sınırları

Trafik kazası neticesinde doğan kazanç kaybı zararından, Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde kusurlu araç sürücüsü ile aracın işleteni ve ruhsat sahibi müteselsilen sorumludur. Dolayısıyla zarar gören, kazanç mahrumiyetinin tazmini için doğrudan kusurlu araç sürücüsüne veya araç başkasına ait ise işletene başvuruda bulunabilir. Standart zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçesi ise kazada karşı tarafın aracında meydana gelen doğrudan hasarı karşılamakta olup iş kaybı ve kazanç kaybı türündeki dolaylı zararları teminat harici tutmaktadır.

Hususi Araçların Durumu ve İkame Araç Masrafları

Bireysel gaye ile kullanılan hususi araç sahipleri kural olarak doğrudan ticari bir kâr elde etmediklerinden kazanç kaybı talebinde bulunamaz. Buna karşılık hususi araç sahipleri, aracın onarımda kaldığı süre boyunca katlanmak zorunda kaldıkları ikame araç kiralama bedelini veya zorunlu ek ulaşım harcamalarını talep edebilir. Benzer biçimde ticari araç sahipleri de aracın çalışamadığı günlerde ticari faaliyetlerini devam ettirebilmek adına ikame bir araç kiralamışlarsa, kazanç kaybı yerine bu kiralama giderini karşı taraftan isteyebilir. Aracın kaza sebebiyle onarımda kalması ve bu dönemde kullanılamaması tek başına manevi tazminat talebine dayanak oluşturmaz; manevi tazminat ancak yaralanma gibi durumların varlığında değerlendirilebilir.

Kazanç Kaybı Tazminatının Hesaplanması ve Zararın Tespiti

Kazanç kaybının hesaplanmasında brüt kazanç değil, net gelir kaybı esas alınır. Aracın çalışmaması sebebiyle sarf edilmeyen yakıt, amortisman ve benzeri zorunlu işletme giderlerinin brüt tutardan mahsup edilmesi gerekir. Aracın onarım kabul etmeyecek düzeyde ağır hasar görerek hurdaya ayrılması ve pert işlemi uygulanması halinde ise kazanç kaybı onarım süresine göre değil, benzer nitelikte yeni bir aracın satın alınarak faaliyete hazır hale getirilebileceği makul süre üzerinden belirlenir.

Uğranılan ticari kazancın belge sunulamaması sebebiyle ispat edilememesi halinde zarar görenin hakkı tamamen ortadan kalkmaz. Mahkemece ilgili meslek odası veya kooperatiften aynı nitelikteki bir ticari aracın ortalama günlük kazancı sorularak emsal veri üzerinden zarar belirlenebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca ticari davalarda deliller ile bunların sunulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tabidir ve miktar veya değeri kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü tatbik edilir. Bununla birlikte herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar ticari dava sayılma kuralının istisnasını teşkil eder.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 4Kaynağı aç
MADDE 4- (1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın; a) Bu Kanunda, b) Türk Medenî Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969 uncu maddelerinde, c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde, d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta, e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde, f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır.[3] (2) (Değişik: 28/2/2018-7101/61 md.) Ticari davalarda da deliller ile bunların sunulması 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tabidir; miktar veya değeri bir milyon Türk lirasını geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır. (Ek cümle: 28/3/2023-7445/30 md.) Bu fıkrada belirtilen parasal sınır, 6100 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin birinci fıkrasına göre artırılır.[4][5] 2. Ticari davalar ve çekişmesiz yargı işlerinin görüleceği mahkemeler[6]

Yetkili mahkeme yönünden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 16. maddesi gereğince haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Davalıların birden fazla olması durumunda ise aynı Kanun'un 7. maddesi uyarınca dava, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceği gibi davalıların tamamı hakkında kanunen ortak yetkili bir mahkeme öngörülmüşse davaya o yer mahkemesinde bakılır.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 16Kaynağı aç
MADDE 16- (1) Haksız fiilden doğan davalarda, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Yetki sözleşmesi
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 7Kaynağı aç
MADDE 7- (1) Davalı birden fazla ise dava, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Ancak, dava sebebine göre kanunda, davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse, davaya o yer mahkemesinde bakılır. (2) Birden fazla davalının bulunduğu hâllerde, davanın, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı, deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme, ilgili davalının itirazı üzerine, onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir. Bir yerde geçici olarak oturanlara karşı açılacak davalarda yetki

Zamanaşımı Süreleri ve Yargıtay Uygulaması

Motorlu araç kazalarından doğan maddi tazminat istemleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesi ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesi gereğince zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş ve ceza kanunu bu eylem için daha uzun bir zamanaşımı öngörmüşse, bu ceza zamanaşımı süresi maddi tazminat taleplerinde de geçerli olur. Karayolları Trafik Kanunu kapsamında zamanaşımının tazminat yükümlüsüne karşı kesilmesi sigortacıya karşı da kesilmiş sayılır; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş kabul edilir. Tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları ise kendi edimlerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri tarihten başlayarak 2 yılda zamanaşımına uğrar.

6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
MADDE 72- Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır. Haksız fiil dolayısıyla zarar gören bakımından bir borç doğmuşsa zarar gören, haksız fiilden doğan tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile, her zaman bu borcu ifadan kaçınabilir. II. Rücu isteminde
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 109Kaynağı aç
Madde 109 – Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır. Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar. Diğer hususlarda, genel hükümler uygulanır. Görevli ve Yetkili Mahkeme:[78]

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2016/1740 E. ve 2016/5632 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesinde öngörülen iki yıllık zamanaşımı süresi geçirildikten sonra icra takibi başlatılması ve davalının süresinde zamanaşımı itirazında bulunması durumunda, değer kaybı ve kazanç kaybı alacaklarına ilişkin açılan dava zamanaşımı nedeniyle reddedilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/1740, K. 2016/5632Kaynağı aç
17. Hukuk Dairesi         2016/1740 E.  ,  2016/5632 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi Taraflar arasındaki itirazın iptali davası üzerine yapılan yargılama sonunda, kararda yazılı nedenlerle davanın zamanaşımı nedeniyle reddine ilişkin verilen hüküm, davacı vekili tarafından süresi içinde temyiz edilmekle, dosya incelendi, gereği düşünüldü: -K A R A R- Davacı vekili, 04.09.2011 tarihinde davalının davacı aracına tam kusurlu olarak çarpmasıyla oluşan kazada aracın hasar gördüğünü, davalının kazada tam kusurlu olduğunu, kaza nedeniyle aracın değer kaybına uğradığını ve 13 gün serviste kalıp kullanılamadığını, değer kaybı ile kazanç kaybı toplamı olan 2.552,00 TL'nin tahsili için . İcra Müdürlüğü'nün 2013/7846 Esas sayılı dosyasında başlatılan takibe davalının itiraz ettiğini, davalının itirazının iptali ile % 20 oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsilini talep etmiştir. Davalı vekili, kazadan sonraki iki yıl geçirildikten sonra icra takibi başlatıldığından davacının alacağının zamanaşımına uğradığını, davalının kaza yapan aracın maliki olmadığından davalıya husumet yöneltilemeyeceğini, davacı taleplerinin afaki ve fahiş olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur. Mahkemece, iddia, savunma, yapılan yargılama ve toplanan delillere göre; KTK'nın 109. maddesindeki iki yıllık zamanaşımı süresi geçirildikten sonra icra takibi başlatıldığı, davalının süresinde zamanaşımı itirazında bulunduğu gerekçesiyle davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir. Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun bulunan hükmün ONANMASINA ve aşağıda dökümü yazılı 1,50 TL kalan onama harcının temyiz eden davacıdan alınmasına 9.5.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Kazanç kaybı zorunlu trafik sigortasından istenebilir mi?

Hayır, zorunlu mali sorumluluk sigortası yalnızca araçta meydana gelen doğrudan hasarları teminat altına alır; kazanç kaybı ve iş kaybı gibi dolaylı zararlar sigorta teminatı dışındadır.

Hususi araç sahipleri kazanç kaybı talep edebilir mi?

Hususi araç sahipleri ticari gelir elde etmedikleri için doğrudan kazanç kaybı isteyemez; ancak aracın onarımda kaldığı süre boyunca ihtiyaç duyulan ikame araç kiralama veya ek ulaşım masraflarını talep edebilir.

Kazanç kaybı hesaplanırken gider indirimi uygulanır mı?

Evet, aracın tamirde kaldığı süre zarfında çalışmaması nedeniyle sarf edilmeyen yakıt, amortisman ve diğer zorunlu işletme giderleri brüt gelirden mahsup edilerek net kazanç kaybı belirlenir.

Gelire dair belge sunulamazsa kazanç nasıl tespit edilir?

Zarar görenin gelir belgesi sunamaması halinde mahkemece ilgili meslek odası veya kooperatiften emsal bir ticari aracın ortalama günlük kazancı sorularak zarar miktarı tespit edilebilir.

Pert olan araçlarda kazanç kaybı süresi nasıl belirlenir?

Araç pert işlemi görerek hurdaya ayrılmışsa, kazanç kaybı onarım süresine göre değil, benzer nitelikte yeni bir aracın satın alınarak faaliyete hazır hale getirilebileceği makul süre esas alınarak hesaplanır.

Kazanç kaybı davası hangi zamanaşımı süresine tabidir?

Maddi tazminat talepleri zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; eylemin suç teşkil etmesi durumunda daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu