Türkiye'de .tr uzantılı alan adlarına ilişkin uyuşmazlıklar, TRABİS tarafından akredite edilen Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları aracılığıyla alternatif bir çözüm süreci içinde ele alınmaktadır. Bu sürecin düzenleyici kuralları ve işleyişi, ICANN bünyesinde uygulanan UDRP sistemine paralel bir yapı olarak nitelendirilmektedir; ancak bu paralellik, iki sistemin hukuken eşdeğer olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'de .tr Alan Adı Yönetiminin Yapısı
Türkiye'de .tr ülke kodu alan adının yetkili yönetim otoritesi ve ICANN nezdindeki temsilcisi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'dur (BTK). BTK tarafından kurulan TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi), 14 Eylül 2022'de faaliyete geçerek .tr alan adlarının yönetimini üstlenmiştir.
.tr gibi ülke kodu alan adlarının yönetim yetkisi yalnızca ICANN ile yapılan bir sözleşme aracılığıyla elde edilebilmektedir.
TRABİS ile Değişen Tahsis Kuralları
TRABİS'in devreye girmesiyle com.tr, org.tr, net.tr, gen.tr, biz.tr, tv.tr, web.tr, info.tr, bbs.tr, tel.tr ve name.tr gibi uzantılarda alan adı tahsisi için ilk gelen alır ilkesi uygulanmaya başlamıştır. Bu değişiklikle birlikte başvuru sahibinin haklarını kanıtlayan belge sunma zorunluluğu kaldırılmıştır.
TRABİS Uyuşmazlık Çözüm Süreci ve UDRP ile İlişkisi
TRABİS tarafından akredite edilen Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları, .tr alan adlarına ilişkin uyuşmazlıkları alternatif çözüm süreci içinde ele almaktadır. Bu sürecin düzenleyici kuralları ve işleyişi UDRP sistemine paralel biçimde kurgulanmıştır.
RDRS: Tescil Verilerine Erişim ve GDPR'ın Yarattığı Güçlük
Alan adı uyuşmazlıklarında tescil sahibine ait iletişim bilgilerine erişim, kişisel verileri koruma kuralları olan GDPR'ın getirdiği kısıtlamalar nedeniyle güçleşmiştir. ICANN bu zorluğu aşmayı hedeflemek adına RDRS (Registration Data Request Service) adlı bir uygulama hayata geçirmiştir. RDRS, kamuya açık olmayan tescil bilgilerine erişim talebinde bulunanları programa katılan tescil kuruluşlarıyla bir araya getirmeyi amaçlamaktadır.
RDRS'ye tescil kuruluşlarının katılımı gönüllülük esasına dayanmaktadır. Ekim 2023 itibarıyla tüm gTLD kayıtlarının yaklaşık yüzde altmışı, programa dahil olan tescil kuruluşları aracılığıyla bu sistem kapsamında bulunmaktadır.
RDRS, ilk yılında çoğunlukla fikri mülkiyet hakkı sahiplerinden gelen yalnızca iki bin yüz dokuz talep almıştır. Küresel ölçekte erişime açık olmasına karşın programa katılan tescil kuruluşu sayısı doksan birde kalmış; bu tablo sistemin henüz sınırlı bir kapsama sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
RDRS'ye iletilen taleplerin reddedilmesinde başlıca neden, başvuru formlarındaki eksikliklerdir. Birçok talep, eksik bilgi gerekçesiyle reddedilmekte veya kapatılmaktadır.
ICANN, RDRS'yi iki yıl boyunca faaliyette tutarak denemeyi ve ardından etkinliğini değerlendirmeyi planlamaktadır.
Sık Sorulan Sorular
.tr alan adı uyuşmazlığında başvurulacak kurum hangisidir?
.tr alan adına ilişkin uyuşmazlıklarda TRABİS tarafından akredite edilmiş Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcılarına başvurulabilmektedir. Bu süreç UDRP sistemine paralel kurallar çerçevesinde yürütülmektedir.
RDRS nedir ve ne işe yarar?
RDRS, GDPR nedeniyle kısıtlanan alan adı tescil verilerine erişimi kolaylaştırmak amacıyla ICANN tarafından oluşturulmuş bir talep sistemidir. Kamuya açık olmayan tescil bilgilerine ulaşmak isteyen tarafları programa katılan tescil kuruluşlarıyla buluşturmaktadır. Sisteme katılım gönüllülük esasına dayanmaktadır.
RDRS'ye yapılan başvurular neden reddediliyor?
RDRS'ye iletilen taleplerin reddedilmesindeki başlıca neden başvuru formlarındaki eksikliklerdir. Birçok talep, gerekli bilgilerin tam olarak sağlanmaması gerekçesiyle reddedilmekte ya da kapatılmaktadır.
.tr alan adı yönetiminden hangi kurum sorumludur?
Türkiye'de .tr ülke kodu alan adının yetkili yönetim otoritesi ve ICANN nezdindeki temsilcisi BTK'dır. BTK tarafından kurulan TRABİS, 14 Eylül 2022'den itibaren .tr alan adlarının kayıt ve yönetim işlemlerini yürütmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy