Alan adı, bir internet sitesinin internet protokolü (IP) adresini temsil eden, harflerden oluşan bir tanımlama aracı olup üst düzey alan adı, alan adı ve alt alan adı olmak üzere üç bölümden oluşur. Üst düzey alan adları; .com, .org, .net ve .info gibi jenerik üst düzey alan adları ile Türkiye için .tr, Hollanda için .nl veya Almanya için .de gibi ülke kodlu üst düzey alan adları olmak üzere ikiye ayrılır.
Jenerik Üst Düzey Alan Adlarında UDRP Usulü ve Şartları
Jenerik nitelikteki üst düzey uzantılara dair uyuşmazlıkların giderilmesinde, ICANN bünyesinde oluşturulan Alan Adı Uyuşmazlıklarının Yeknesak Çözüm Politikası (UDRP), ilgili kurallar ve uyuşmazlığı ele alan kuruluşun ek düzenlemeleri uygulanır. Tescil işleminin gerçekleşmesiyle birlikte tahsis sahibi, bu kuralların geçerli kılındığı jenerik uzantılar ve tayin edilen belirli ülke kodlu uzantılar bakımından anılan çözüm yoluna bağlı hale gelir. Bu kapsamda şikâyet yoluna başvurulabilmesi; ilgili alan adının korunan markayla özdeş veya iltibas oluşturacak düzeyde benzerliğinin bulunması, tahsis edilen kişinin alan adına yönelik meşru bir hak ya da menfaatinin olmaması ve alan adının kötü niyetli bir yaklaşımla kullanılması koşullarının bir arada gösterilmesini gerektirir.
Başvuran marka sahibi, ilgili çözüm merkezine yönelttiği talebinde benzerlik taşıyan alan adının iptalini, mülkiyetinin tarafına aktarılmasını ya da değiştirilmesini isteyebilir. Şikâyet muhatabı olan alan adı sahibi ise standart form üzerinden sunduğu yanıtla tescilin hukuka uygun olduğunu savunabilir. Bu doğrultuda; uyuşmazlık başvurusundan evvel mal yahut hizmet sunumu amacıyla iyi niyetli bir kullanım veya hazırlık içinde olunduğunun, tescili bulunmasa dahi söz konusu ad vasıtasıyla yaygın biçimde bilindiğinin ya da hedef kitleyi yanıltma ve markayı zedeleme gayesi gütmeksizin meşru yahut ticari gaye taşımayan bir kullanımın varlığının kanıtlanması tescili geçerli kılar.
UDRP usulünde alan adı uyuşmazlıkları en fazla 45 gün içinde çözülür. Heyet tarafından verilen karar, uyuşmazlığa konu edilen alan adını kaydeden kuruluş tarafından 10 iş günü içinde yürürlüğe konur.
Heyetin Yetki Sınırı ve Devlet Mahkemeleri Yolu
Uyuşmazlık heyeti yalnızca uyuşmazlığa konu alan adının marka hakkı sahibine devrine, alan adının iptaline, alan adının değiştirilmesine veya şikâyetin reddine karar verebilir. Heyetin tazminata hükmetme yetkisi bulunmamaktadır. Ortak yargı yetkisi ilkesi uyarınca UDRP mekanizması uyuşmazlığın devlet mahkemelerinde görülmesine engel teşkil etmez; uyuşmazlık devlet mahkemesine götürülebileceği gibi, heyetin verdiği kararın temyizi için de devlet mahkemelerine başvurulabilir. Bu durum paralel yargılamalara veya devlet yargısı sürecine bağlı olarak nihai karara ulaşılmasında gecikmelere yol açabilir.
Türkiye'de .tr Uzantılı Alan Adları ve TRABİS UÇM Mekanizması
Türkiye'de .tr uzantılı alan adlarına ilişkin uyuşmazlıklar TRABİS altyapısı ve Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (UÇM) üzerinden çözümlenir. TRABİS sistemi ile alan adlarının tahsisi, devir ve yenileme işlemleri, teknik işleyişi, kayıt otoritesi denetimi ve uyuşmazlık başvurularına ilişkin işlemler otomatikleştirilmiştir.
UÇM sürecinde şikâyetçi tarafın haklılığını ispatlamak adına şikâyet konusu alan adının, şikâyetçinin adını, markasını, ticari unvanını veya işletme adını içeren bir alan adı olduğunu ve kötü niyetle tahsis ettirildiğini ya da kullanıldığını kanıtlaması gerekir. Kötü niyet halleri arasında; alan adının fahiş bir bedel karşılığında satma amacıyla tahsis ettirilmesi, hak sahibinin adını, markasını, unvanını veya işletme adını kullanmasını engelleme kastı bulunması, ticari rakiplerin işlerine ya da faaliyetlerine zarar verilmesinin hedeflenmesi veya tüketiciler bakımından karışıklığa yol açılarak bu benzerlikten faydalanılması durumları yer alır. Sayılan durumlar sınırlayıcı olmayıp hakem veya hakem heyeti takdiri ile bunlar dışındaki sebeplerle de alan adının kötü niyetle tahsis ettirildiği veya kullanıldığı sonucuna varılabilir.
Hakemler alan adı uyuşmazlıkları çözüm sürecinde yalnızca alan adlarıyla ilgili karar verebilir. Haksız alan adı kullanımı veya marka ihlali konulu tazminat talepleri bu yetki kapsamının dışındadır ve mahkemelerin görev alanına girdiğinden bu istemlere genel mahkemeler bakar. Alan Adı Uyuşmazlıkları Çözüm Mekanizması kapsamında verilen hakem kararlarına karşı ise kararın tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Alan adı uyuşmazlıkları sürecinde avukat tutmak zorunlu mudur?
Alan adı uyuşmazlıkları çözüm sürecinde tarafların avukat tutma veya avukat ile temsil edilme yasal zorunluluğu bulunmamaktadır.
Alan adı uyuşmazlık çözüm mercileri tazminat kararı verebilir mi?
Hayır, hakem mercileri tazminata hükmedemez. UDRP heyeti yalnızca devir, iptal, değişiklik veya şikâyetin reddi yönünde karar verebilirken UÇM hakemleri de yalnızca alan adlarıyla ilgili karar verebilir; tazminat talepleri genel mahkemelerin görevindedir.
UÇM hakem kararlarına karşı hangi mahkemede dava açılır?
Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması hakemlerince verilen kararlara karşı, bildirimin tebliğ edildiği tarihten itibaren altmış günlük süre içerisinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy