Domain İhlali ve Alan Adı Uyuşmazlıklarında Hukuki Yollar

Domain ihlali; başkasına ait tescilli bir markanın, ticaret unvanının veya adın internet alan adı olarak yetkisiz biçimde tescil edilmesi ya da kullanılmasıdır. Alan adı tahsisinin ilk gelen alır serbestliğine dayanması ve marka tescilindeki gibi sıkı şekil şartlarına bağlı tutulmaması, alan adları üzerindeki hak ihlallerinin temel zeminini oluşturmaktadır.

Marka Hakkına Tecavüz ve Haksız Rekabet Hükümleri

Bir alan adının tescilli bir markayı veya işletme işaretini içerecek biçimde kullanılması ve başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açması dürüstlük kuralına aykırılık teşkil eder. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 55/1-a düzenlemesi uyarınca başkasıyla iltibasa yol açan önlemler almak veya ticari işletme ve faaliyetler hakkında yanıltıcı beyanlarla üçüncü kişileri haksız yere rekabette öne geçirmek haksız rekabet sayılır.

Haksız rekabet dolayısıyla ekonomik menfaatleri, ticari faaliyeti, mesleki itibarı veya kredisi zarar gören ya da zarar görme tehlikesiyle karşılaşan kimse, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 56 uyarınca mahkemeye başvurabilir. Hak sahibi bu kapsamda fiilin haksızlığının tespitini, haksız rekabetin men edilmesini, haksız alan adı tescilinin terkin edilerek maddi durumun ortadan kaldırılmasını ve yanıltıcı beyanların düzeltilmesini talep edebilir. Kusur bulunması durumunda zarar ve ziyanın tazmini istenebileceği gibi hâkim, maddi tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da hükmedebilir. Ayrıca Türk Borçlar Kanunu şartları var ise manevi tazminat talebinde bulunulabilir.

Marka hakkının ihlali aynı zamanda cezai yaptırımlara tabidir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 30/1 uyarınca, başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan, satışa arz eden ya da satan kişiler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Kanunun 30. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları gereğince bu cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması zorunludur ve soruşturma ile kovuşturma yapılması hak sahibinin şikâyetine bağlıdır.

Domain ihlaline dayalı davalarda ispat yükü davacı taraftadır. Haksız rekabet eyleminin varlığı, marka hakkına tecavüzün gerçekleştiği, dava açılmasında korunmaya değer hukuki bir yararın bulunduğu ve alan adı tescilinin kötü niyetle yapıldığı hususları davacı tarafından somut delillerle ispat edilmelidir.

Kişilik Hakları ve Adın Korunması Davaları

Gerçek veya tüzel kişilerin adlarının veya kişisel ayırt edici unsurlarının izinsiz biçimde alan adı yapılması kişilik haklarının zedelenmesine yol açabilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24 uyarınca, ilgilinin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal bir yarar ya da kanunun tanıdığı bir yetki bulunmadıkça kişilik haklarına yönelen müdahaleler hukuka aykırılık oluşturur.

Kişilik hakkı hukuka aykırı saldırıya uğrayan kimse, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/1 gereğince hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve saldırı sona ermiş olsa dahi etkileri devam ediyorsa hukuka aykırılığın tespitini isteyebilir. Kanunun 25. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı, düzeltmenin veya verilecek kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını talep etme yetkisine de sahiptir. Ayrıca m. 25/3 hükmü uyarınca maddi ve manevi tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme kurallarına göre davacıya verilmesine yönelik istem hakları saklıdır.

Adının alan adı olarak kullanımı çekişmeli olan kişi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 26 gereğince hakkının tespitini dava edebilir. Adı haksız biçimde kullanılan kişi kullanıma derhal son verilmesini, kullanan kusurlu ise uğranılan maddi zararın giderilmesini ve manevi tazminat ödenmesini talep edebilir. Kişilik haklarının korunmasına yönelik bu davalar, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/5 uyarınca davacının kendi yerleşim yerinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

Uluslararası Alan Adı Uyuşmazlıkları ve İdari Çözüm Yolları

Domain ihlalinin yabancılık unsuru taşıması halinde uygulanacak hukuk kuralları kanunlar ihtilafı ilkelerine göre belirlenir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 34 uyarınca, haksız fiilden doğan borçlar kural olarak eylemin işlendiği ülke hukukuna tabidir. Haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde bulunması halinde ise zararın ortaya çıktığı ülke hukuku tatbik edilir.

Küresel üst düzey alan adlarında meydana gelen uyuşmazlıklarda Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) bünyesinde işletilen UDRP mekanizması alternatif bir idari çözüm yoludur. Bu tahkim usulünde maddi veya manevi tazminata hükmedilemez. Uyuşmazlık konusu alan adının haksız tescil edenden alınarak asıl hak sahibine devredilmesi veya alan adının iptal edilmesi kararlaştırılabilir.

WIPO UDRP prosedüründe hızlı ve etkin tahkim usulü yürütülür. Şikâyet dilekçesinin ilk incelemesi yapıldıktan sonra aleyhine başvuru yapılan tarafa tebliğden itibaren 20 günlük cevap süresi tanınır. Dosyayı karara bağlayacak olan hakemlerin ise inceleme sonrasında 14 gün içinde kararlarını yazmaları gerekmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy