Ticaret Mahkemelerinde Yargılama Usulleri ve Aşamaları

Ticaret Mahkemelerinin Görevi ve Ticari Davalar

Asliye ticaret mahkemeleri, ticari niteliğe sahip uyuşmazlıkların çözümünde görevli ilk derece mahkemesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ile çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi niteliğindedir. Ayrıca tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ilgili kanun maddesinde açıkça sayılan düzenlemelerden kaynaklanan işler de bu kapsamda değerlendirilir. Herhangi bir ticari işletmeyle bağlantısı bulunmayan havale, vedia ile fikir ve sanat eserlerine ilişkin uyuşmazlıklar bu kuralın kanuni istisnasını oluşturur.

Ticari Davalarda Dava Şartı Arabuluculuk

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca; Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda düzenlenen ticari davalar kapsamında konusu belirli bir miktar paranın tahsiline veya belirlenmesine yönelik olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat taleplerinde dava yoluna başvurulmadan önce arabuluculuk sürecinin işletilmiş bulunması zorunlu bir dava şartıdır.

Arabulucuya yapılan başvuru, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırılır. Sürecin zorunlu kıldığı durumlarda bu kanuni süre, arabulucu tarafından en fazla iki haftaya kadar uzatılabilir.

Yazılı Yargılama Usulü ve Aşamaları

Ticari davalarda yargılamanın yürütülmesi, deliller ve delillerin mahkemeye ibrazı bakımından temel yasal çerçeve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine bağlıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası da deliller ve bunların sunulması hususunda 6100 sayılı Kanun'a atıf yapmaktadır. Ticaret mahkemelerinde uyuşmazlıklar kural olarak yazılı yargılama usulü dairesinde incelenir.

Yazılı yargılama usulü aşamalı bir yapı arz eder. Bu usul; dava dilekçesinin sunulması, davalının cevap dilekçesi, davacının cevaba cevabı ve davalının ikinci cevap dilekçesi ile dilekçeler teatisinin tamamlanmasıyla başlar. Dilekçeler aşamasını takiben mahkemece ön inceleme yapılır, tahkikat safhasında deliller toplanıp değerlendirilir ve süreç sözlü yargılama ile nihai hükmün verilmesiyle son bulur.

Ticaret Mahkemelerinde Basit Yargılama Usulü ve Parasal Sınır

Ticari davalarda yazılı usul asıl olmakla birlikte, miktar veya değeri belirli bir parasal eşiği aşmayan davalar basit yargılama usulüne tabidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası gereğince miktar veya değeri bir milyon Türk lirasını geçmeyen ticari uyuşmazlıklarda basit yargılama usulü uygulanır.

Basit yargılama usulünün sınırını belirleyen bir milyon Türk liralık yasal tutar sabit bir miktar değildir. Türk Ticaret Kanunu'nun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu parasal sınır, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ek 1 inci maddesinin birinci fıkrasına göre artırılır. 6100 sayılı Kanun'un ek 1 inci maddesi uyarınca parasal sınırlar her takvim yılı başından itibaren, önceki yıl uygulanan sınırların Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılmasıyla tatbik edilir ve bin Türk lirasını aşmayan kısımlar hesaba katılmaz.

Basit Yargılama Usulünde Dilekçelerin Verilmesi ve Süreler

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 317 nci maddesi uyarınca basit yargılama usulünde dava açılması ve davaya cevap verilmesi dilekçe ile gerçekleştirilir. Dava ve cevap dilekçeleri yönetmelikte belirlenen formun doldurulması suretiyle de verilebilir. Bu usulde davaya cevap süresi, dava dilekçesinin davalı tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır.

Cevap dilekçesinin iki haftalık kanuni süre içinde hazırlanmasının çok zor ya da imkânsız olduğu durumlarda mahkeme, yine bu süre içerisinde başvuran davalı tarafa ek süre tanıyabilir. Bu ek süre, cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere verilir. Ek cevap süresi talebi hakkında tesis edilen karar taraflara derhâl bildirilir.

Basit yargılama usulünde dilekçeler teatisi aşaması yazılı usule kıyasla daha kısadır. 6100 sayılı Kanun'un 317 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca basit yargılama usulünün uygulandığı hallerde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremezler. Böylece dilekçe sayısı azalır, tarafların iddia ve savunmaları daha erken sabitlenir, duruşmalar daha az sayıda planlanır ve sonradan delil sunma ile iddiaları genişletme alanı daralır.

Basit Yargılama Usulüne Tabi Özel Dava ve İşler

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 316 ncı maddesinde yer alan düzenleme doğrultusunda, ticaret mahkemelerinde parasal sınıra bakılmaksızın basit yargılama usulüne tabi tutulan özel dava ve geçici hukuki koruma talepleri bulunmaktadır. İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti talepleri ile bunlara karşı yapılacak itirazlar basit yargılama usulüyle incelenir. Deniz raporlarının alınması, dispeççi atanması istemleri ve bunlara yönelik itirazlar da bu usule tabidir.

Konkordato ile sermaye şirketleri veya kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin açılacak davalar da 6100 sayılı Kanun'un 316 ncı maddesi uyarınca basit usule bağlıdır. Konkordato sürecinde verilen geçici mühlet kural olarak üç ay olup mahkeme kararıyla toplamda beş aya kadar uzatılabilmektedir. Bunun yanı sıra tahkim hükümlerine göre ticaret mahkemesinin görev alanına giren dava ve işler de basit yargılama usulü çerçevesinde görülür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy