Yargılamanın İadesi Kurumu ve Hukuki Niteliği
İlke olarak kesin hükme bağlanan bir uyuşmazlığa yeniden bakılması mümkün değildir. Bunun en önemli istisnasını oluşturan yargılamanın iadesi, bazı ağır yargılama hataları ve yanlışlıkları sebebiyle maddi anlamda kesinleşen hükmün ortadan kaldırılmasını ve davanın yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur. Bu kanun yoluna yalnızca kesinleşmiş olan esasa ilişkin son kararlara karşı başvurulabilir. Çekişmesiz yargıda verilen son kararlar gibi maddi anlamda kesin hüküm gücü bulunmayan kararlara karşı yargılamanın iadesi yoluna gidilemez.
Ortaklığın Giderilmesi Davasının Yapısı ve Taraf Teşkili Zorunluluğu
Ortaklığın giderilmesi davaları; paylı veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz mallar ile haklarda, paydaş veya ortaklar arasında süregelen hukuki ilişkiyi sona erdirip bireysel mülkiyete geçişi sağlayan iki taraflı davalardır. Bu davalarda davalı taraf davacı ile tamamen aynı haklara sahiptir; davayı kaybetme, kazanma veya davadan feragat etme durumları söz konusu değildir. Dava paydaş veya ortaklardan biri ya da birkaçı tarafından diğerlerine karşı açılır ve yargılamada bütün paydaş veya ortakların yer alması zorunludur.
Taraf Olmayan Paydaşların Yargılamanın İadesini İsteme Hakkı
Yargılamanın iadesi yoluna kural olarak ancak kesin hükmün tarafları, tarafın halefleri veya alacaklıları başvurabilmekte olup taraflar dışındaki kişilerin ilke olarak bu yola gitme hakkı bulunmamaktadır. Buna karşın ortaklığın giderilmesi davasında bir ya da birkaç paydaşın davalı gösterilmemesi nedeniyle taraf teşkili sağlanmadan verilen hüküm ile hakkı ihlal edilen paydaşların, söz konusu hükmü temyiz etme hakları bulunduğu gibi yargılamanın iadesi yoluyla ortadan kaldırılmasını istemekte de hukuki yararları mevcuttur.
Ketmiverese İddiası ve Aktif Husumet Ehliyeti
Ortaklığın giderilmesi davasında taraf olmasa dahi, gerçek hak sahibi olduğu elbirliği mülkiyetine konu taşınmaz malların satışına karar verilmesi hâlinde ilgilinin hakkını haleldar eden hükme karşı ketmiverese iddiasıyla yargılamanın iadesi yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. Taraf teşkili sağlanmadan verilen ortaklığın giderilmesi kararına karşı dışarıda bırakılan mirasçının açtığı yargılamanın iadesi davasının aktif husumet yokluğu gerekçesiyle reddedilmesi, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu m. 429 çerçevesinde hukuka aykırı bulunmaktadır.
Ortaklığın giderilmesi davasında yer almayan paydaş yargılamanın iadesini isteyebilir mi?
Evet, davada taraf gösterilmeyen ve bu nedenle tarafı olmadığı kararla hakkı ihlal edilen paydaşların, hükmün ortadan kaldırılmasını yargılamanın iadesi yoluyla istemekte hukuki yararları bulunmaktadır.
Maddi anlamda kesin hüküm gücü olmayan kararlara karşı yargılamanın iadesi istenebilir mi?
Hayır, yargılamanın iadesi yalnızca esasa ilişkin ve kesinleşmiş son kararlara karşı başvurulabilen olağanüstü bir kanun yoludur; çekişmesiz yargı kararları gibi maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmeyen kararlara karşı bu yola başvurulamaz.
Mirasçıların gizlenmesi durumunda yargılamanın iadesi yoluna başvurulabilir mi?
Evet, davada taraf yapılmayan hak sahibi mirasçılar, elbirliği mülkiyetine konu taşınmazların satışına karar verilmesi hâlinde ketmiverese iddiası ile yargılamanın iadesi talebinde bulunabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy