İtirazın Kaldırılması Davası ve Şartları Nelerdir?

İtirazın Kaldırılması Talebi ve Yargılama Usulü

İtirazın kaldırılması, genel haciz yoluyla yürütülen ilamsız icra takibinde borçlunun ödeme emrine itiraz etmesiyle duran takibin sürdürülmesini sağlayan, icra mahkemesine özgü bir takip hukuku yoludur. Bu yola başvurulabilmesi için dava şartı olarak uzlaşma veya zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz. Talep üzerine icra mahkemesinde basit yargılama usulü tatbik edilir ve duruşma açılması zorunludur.

İtirazın Kesin Kaldırılmasının Koşulları ve Başvuru Süresi

Alacaklının itirazın kesin kaldırılmasını talep edebilmesi için takibin; imzası borçlu tarafından ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış borç ikrarı içeren bir senede yahut resmî dairelerin ya da yetkili makamların yetkileri dahilinde usulüne uygun verdikleri makbuz veya belgeye dayanması gerekir. Bu belgelere dayanan alacaklı, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Kanunda tanınan altı aylık süre içerisinde itirazın kaldırılması talep edilmezse aynı alacak için yeniden ilamsız takip başlatılamaz.

Borçlu, icra mahkemesi incelemesinde itirazını varit gösterecek hiçbir belge ibraz edemediği takdirde itirazın kaldırılmasına karar verilir. Buna karşılık borçlunun vaki itirazı borç ikrarı içeren noter onaylı ya da imzası ikrar edilmiş senet, makbuz veya kanunda belirtilen belgelere dayanıyorsa alacaklının talebi reddedilir. Borçlunun, murisine ait bir alacaktan dolayı takip edildiği durumlarda terekenin borca batık olduğunu ileri sürmesi halinde, bu hususta mahkeme ilamı ibraz edebilmesi için kendisine uygun bir mehil tanınır; bu istisna dışında itirazın kaldırılması talebinin kabul veya reddi yönünde ileri sürülen iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz.

Borçlunun Savunma Alanı ve İtiraz Sebepleri

Borçlu, itirazın kaldırılması yargılamasında yalnızca daha önce icra dairesine bildirdiği itiraz sebepleri ile alacaklının takip dayanağı yaptığı senet metninden anlaşılan itiraz sebeplerine dayanabilir. İcra mahkemesi nezdindeki bu incelemede borçlu ıslah yolundan faydalanamaz. Ancak karşı tarafın açık muvafakati bulunduğu takdirde itiraz sebeplerinin genişletilmesi mümkündür.

Borçlunun sunduğu belge altındaki imza alacaklı tarafından inkâr edilirse hâkim usulünce inceleme yürütür. İnceleme neticesinde imzanın alacaklıya ait olduğuna kanaat getirilirse itirazın kaldırılması talebi reddedilir ve alacaklı, belgenin taalluk ettiği miktar veya değerin yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Alacaklı genel mahkemede dava açtığı takdirde bu cezanın infazı dava sonuna kadar ertelenir; açılan davada alacağını ve imzanın kendisine ait olmadığını kanıtlarsa söz konusu para cezası tamamen kalkar. Alacaklı oturumda bizzat bulunmayıp imza vekili tarafından reddedildiğinde ise vekil bir sonraki oturumda alacaklıyı hazır bulundurmak veya masraflarını ödeyerek davetiye tebliğ ettirmekle yükümlüdür; kabule değer bir mazereti olmadan gelmeyen alacaklı, belgede yazılı miktar bakımından itirazın kaldırılması talebinden vazgeçmiş sayılır.

İtirazın Geçici Kaldırılması ve İmza İncelemesi

İlamsız takibin dayandığı senet hususi nitelikte olup senet altındaki imza itiraz esnasında borçlu tarafından reddedilmiş bulunuyorsa, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın geçici olarak kaldırılmasını talep edebilir. Bu durumda icra hâkimi iki taraftan izahat alır. İmzayı reddeden borçlu takibi yapan icra dairesinin yetki çevresi dahilinde bulunuyorsa, mazeretini önceden bildirip belgelemediği müddetçe yapılacak duruşmaya bizzat katılmak mecburiyetindedir. İcra dairesinin yetki çevresi dışında tebligat yapılan borçlu da istinabe suretiyle isticvabına karar verildiğinde aynı bizzat bulunma yükümlülüğüne tabi tutulur.

İcra mahkemesi tatbika elverişli imza mevcutsa bunun üzerinden, bulunmadığı takdirde borçluya yazdıracağı yazı ve attıracağı imza ile yapılacak mukayeselerden veya diğer delil ve karinelerden reddedilen imzanın borçluya ait olduğuna kanaat getirirse itirazın geçici kaldırılmasına hükmeder. Hâkim gerekli gördüğünde oturumun bir defadan fazla ertelenmesine sebebiyet vermeyecek biçimde bilirkişi incelemesi de yaptırabilir. İmza incelemesinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun bilirkişiye ait hükümleri ile 309 uncu maddesinin 2 nci, 3 üncü ve 4 üncü fıkraları ve 310, 311 ve 312 nci maddeleri hükümleri uygulanır.

Mazeretini önceden bildirip tevsik etmeksizin duruşmada hazır bulunmayan borçlunun yokluğunda, icra mahkemesince başka bir cihet incelenmeksizin itirazın geçici kaldırılmasına ve takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına karar verilir. Bu sonucun doğabilmesi için borçluya tebliğ edilen davetiyeye durumun meşruhat olarak yazılmış olması şarttır. Yapılan inceleme neticesinde imzanın borçluya ait olduğuna kanaat getirilirse borçlu yine senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Borçlu; borçtan kurtulma davası, menfi tespit davası veya istirdat davası açtığında cezanın infazı ertelenir ve davayı kazanması halinde para cezası kalkar. İnkâr edilen imza duruşmada ve en geç senedin aslının ibraz edildiği celsede borçlu tarafından kabul edilirse para cezası verilmez ve yargılama gideri yükletilmez; ancak kötü niyetle takibe sebebiyet veren borçlu giderlerden sorumlu tutulur ve senet aslı takip talebinde icra dairesine verilmiş olup borçluya icra dairesi yetki çevresinde ödeme emri tebliğ edilmişse bu cezasızlık hükmü tatbik edilmez.

Kredi Sözleşmeleri ve Hesap Özetlerinin Hukuki Durumu

Kredi sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı olarak süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri, ihtarnameler ile krediyi kullandıran tarafça usulüne uygun düzenlenen belge ve makbuzlar kanunen itirazın kaldırılmasına dayanak belgelerden sayılır. Süresi içinde gönderilen hesap özetinin içeriğine alındığı tarihten itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen kredi borçlusu, gerçeğe aykırılık iddiasını ancak borcunu ödedikten sonra dava edebilir. Borçlu, süresinde itirazda bulunmadığı hesap özetinin dayandığı belgelerdeki imzayı da kabul etmiş sayılır.

Kredi kullanan tarafın daha sonra hesabın kesilmesine veya borcun ödenmesine ilişkin ihtarname içeriğine itiraz etmiş bulunması, bu ihtarnameden evvel tebliğ edilen ve bir aylık sürede itiraz edilmeyerek kesinleşen faiz tahakkuk dönemlerine ait hesap özetlerinin kesinleşme sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Bu durumda önceki dönemlere ait kesinleşmiş hesap özetleri hakkında borç ödendikten sonra dava açma kuralı geçerliliğini sürdürür.

İtirazın Kaldırılmasında İcra Tazminatı, Geçici Haciz ve Borçtan Kurtulma Davası

İtirazın kesin kaldırılması talebinin esasa ilişkin nedenlerle kabulü halinde borçlu, aynı nedenlerle reddi halinde ise alacaklı talep üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir; menfi tespit, istirdat veya genel mahkemede dava açılması durumunda tazminatın tahsili ertelenir. İtirazın geçici kaldırılmasında da talebin kabulü halinde borçlu, reddi halinde ise alacaklı yine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminatla sorumlu tutulur; borçtan kurtulma, menfi tespit, istirdat davası veya genel mahkemede dava açılması halinde tazminat tahsili ertelenerek dava lehine sonuçlanan taraf bakımından hükmolunan tazminat kalkar.

İtirazın geçici kaldırılmasına karar verilmesi ve ödeme emrindeki yasal sürenin dolmuş bulunması halinde, alacaklının talebiyle borçlunun malları üzerine geçici haciz konulur. Borçlu yedi günlük süre içerisinde borçtan kurtulma davası açmazsa ya da açtığı dava reddedilirse geçici kaldırma kararı ve varsa konulan geçici haciz kesinleşir. Ret kararına karşı istinafa giden borçlu, icranın geri bırakılmasına ilişkin kanun hükümlerini yerine getirerek icra dairesinden mehil isteyebilir. Borçtan kurtulma davasının mahkemece incelenebilmesi için borçlunun, dava konusu alacağın yüzde on beşini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakden depo etmesi veya mahkemece uygun bulunacak aynı değerde esham, tahvilat yahut banka teminat mektubu tevdi etmesi zorunludur; aksi takdirde dava reddedilir. Bu davada haksız çıkan taraf ayrıca dava veya hükmolunan şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy