Tıbbi İhmal Durumunda Yargısal Başvuru Yolları
Kasıt bulunmaksızın hekim kusuru neticesinde vücut bütünlüğünün zarar gördüğü tıbbi ihmal şikâyetlerinde hukuki sorumluluğun tespiti adına takip edilecek temel başvuru yolu, hukuk veya idari yargıda açılacak tazminat davalarıdır. Zarara uğrayan kişilerin maddi ve manevi hak kayıplarının telafisi bu yargısal merciler nezdinde yürütülen süreçlerle değerlendirilir.
Aydınlatılmış Onam ve Cerrahi Müdahalelerde Rıza Şartı
1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 70. maddesi uyarınca tabipler, diş tabipleri ve dişçiler yapacakları her türlü tıbbi cerrahi müdahale öncesinde hastanın, hasta küçük veya vesayet altında ise veli veya vasisinin muvafakatini almak zorundadır. Büyük cerrahi ameliyatlar için bu rızanın yazılı şekilde alınması kanuni zorunluluktur.
1219 sayılı TABABET VE ŞUABATI SAN´ATLARININ TARZI İCRASINA DAİR KANUN m. 70Kaynağı aç
1219 sayılı Kanun'un 70. maddesi gereğince ameliyatlar için gereken muvafakat bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden elektronik ortamda da temin edilebilir. Elektronik ortamda muvafakat alma işlemi ilgilinin kimliğini doğrulama kabiliyetine sahip kimlik belgeleriyle, biyometrik yöntemlerle veya elektronik kimlik doğrulamasına imkân tanıyan yöntemlerle gerçekleştirilir. Bu usullere ilişkin detaylar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun uygun görüşü alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir.
Üzerinde ameliyat icra edilecek kişinin veli veya vasisi bulunmadığı ya da kişinin bizzat iradesini açıklamaya muktedir olmadığı durumlarda kanunen muvafakat şartı aranmaz.
Sağlıkla ilgili her türlü girişim kişinin serbest ve aydınlatılmış onamı ile icra edilebilir. Hekimlik Meslek Etiği Kuralları'nın 26. maddesi gereğince baskı, tehdit, kandırma ya da eksik aydınlatma yoluyla alınan tıbbi müdahale onamı hukuken geçersizdir. Ayrıca hasta, tıbbi müdahaleye ilişkin olarak daha önce vermiş olduğu aydınlatılmış onamını dilediği zaman geri alma hakkına sahiptir.
Tıbbi müdahale öncesinde kişinin usulüne uygun olarak aydınlatılmaması ve rızasının alınmaması, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının ihlaline yol açabilir. Müdahale öncesinde uygulanması planlanan tedavi ile muhtemel riskler hastaya aktarılmalı ve bu bilgilendirme ile ameliyat arasında hastanın sağlıklı bir değerlendirme yapmasını temin edecek makul bir düşünme süresi tanınmalıdır.
Muvafakat alma yükümlülüğüne aykırı hareket eden sağlık personeli hakkında 1219 sayılı Kanun'un 70. maddesi uyarınca mahallî mülkî amir tarafından idarî para cezası uygulanır.
Tazminat Yargılamalarında Usul Yükümlülükleri
Hekim kusuruna dayalı tazminat davalarında derece mahkemeleri kararlarını gerekçeli olarak kurmak ve ulaşılan kanaatleri yeterli açıklıktaki bilimsel görüşler, bilirkişi raporları ve somut nesnel verilere dayandırmakla yükümlüdür. Gerekçelerin tarafların kanun yollarına başvuru imkânını etkin kullanmasını sağlayacak nitelikte olması bir usul zorunluluğudur.
Cerrahi işlem öncesinde riskler konusunda usulünce aydınlatılmama ve rıza alınmama iddiasına ilişkin olarak derece mahkemelerince yeterli ve konuyla ilgili gerekçe sunulmaması, Anayasa kapsamında kişinin maddi ve manevi varlığının korunması hakkının ihlali sonucunu doğurur.
Kamu görevlisi hekimlerin şeref ve itibara yönelik fiillerinde, idari yargılama usulünde tanık dinlenmesine ilişkin tartışmalar dikkate alındığında maddi gerçeğin ortaya konulabilmesi amacıyla tanık dinlenmesini de içeren bir disiplin soruşturması yürütülmesi devletin usul yükümlülüğünün gereğidir. Ameliyat esnasında hekim tarafından hakaret edildiği yönündeki iddiaların kamu makamlarınca incelenmeksizin bırakılması, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının usul boyutunun ihlali niteliğini taşır.
Disiplin soruşturmasının zamanaşımına uğraması ve fiili güçlükler sebebiyle yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar görülmeyen şeref ve itibar hakkı ihlallerinde doğan zararların giderimi manevi tazminat yoluyla sağlanabilir.
Anayasa Mahkemesine Başvuru ve Yeniden Yargılama Hükümleri
Tıbbi ihmal iddialarıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilmesi için olağan kanun ve iç hukuk yollarının tüketilmiş olması şarttır. Başvuruda hekimin müdahale sırasında kusurlu davrandığı ve bu durumun anayasal hakları ihlal ettiği gerekçeli olarak ortaya konulmalıdır.
Yargılamanın makul sürede tamamlanmadığı iddiasıyla bireysel başvuru yapılmadan önce Tazminat Komisyonuna müracaat edilmesi zorunludur; bu yol tüketilmeden yapılan başvurular kabul edilemez bulunur. 6384 sayılı Kanun'un geçici hükümleri kapsamında kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde Tazminat Komisyonuna başvurulması öngörülmüştür.
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, ihlal tespiti durumunda ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir; ancak Anayasa Mahkemesi yerindelik denetimi yapamaz ve idari eylem veya işlem niteliğinde karar veremez.
6216 sayılı ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN m. 50Kaynağı aç
6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için kural olarak yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan durumlarda başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.
Yeniden yargılama kararı verilen hallerde derece mahkemesinin yargılamanın yenilenmesi sebebinin varlığı ve önceki kararın kaldırılması konusunda takdir yetkisi bulunmaz; mahkemenin öncelikli görevi temel hakkı ihlal ettiği tespit edilen kararını kaldırmaktır. İhlalin derece mahkemesi kararının sonucundan ya da idari eylemden kaynaklandığı durumlarda mahkeme, usule dair yeni bir işlem yapmaksızın dosya üzerinden önceki kararının aksi yönünde karar vererek ihlalin sonuçlarını telafi eder.
Cerrahi ameliyatlar öncesinde hastadan yazılı onay alınması zorunlu mudur?
1219 sayılı Kanun'un 70. maddesi gereğince büyük cerrahi ameliyatlarda hastanın veya kısıtlı ise kanuni temsilcisinin yazılı muvafakati zorunludur; ancak kişinin bilincinin kapalı olması veya veli/vasisinin bulunmaması durumunda bu şart aranmaz.
Ameliyat muvafakati elektronik ortamda verilebilir mi?
1219 sayılı Kanun'un 70. maddesi doğrultusunda kimlik doğrulama veya biyometrik yöntemler kullanılmak suretiyle elektronik haberleşme cihazları üzerinden de cerrahi muvafakat alınabilmektedir.
Tıbbi müdahaleye verilen aydınlatılmış onam sonradan geri alınabilir mi?
Hekimlik Meslek Etiği Kuralları'nın 26. maddesi uyarınca hasta, tıbbi girişim öncesinde vermiş olduğu serbest ve aydınlatılmış onamı dilediği zaman geri alma hakkına sahiptir.
Hekim kusuruna dayalı zararlarda hangi dava yolu takip edilir?
Kasıt bulunmaksızın hekim kusuruyla meydana gelen zararlarda hukuki sorumluluğun tespiti için adli yargı hukuk mahkemelerinde veya idari yargıda tam yargı tazminat davası açılır.
Yargılamanın uzaması sebebiyle Tazminat Komisyonuna başvuru süresi ne kadardır?
Makul sürede yargılanma hakkı şikâyetlerinde Anayasa Mahkemesinin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verdiği kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde Tazminat Komisyonuna müracaat edilmelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy