Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi hükümleri, 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanununun 7'nci maddesi uyarınca tabip odalarına kayıtlı bulunan tüm tabip ve diş tabiplerine uygulanır.
Temel Özen Yükümlülüğü ve Acil Durumlarda İlk Yardım
Hekim ve diş hekimlerinin birincil görevi insan sağlığını, yaşamını ve kişiliğini korumak ile bunlara özen göstermektir. Hastanın cinsiyeti, ırkı, tabiiyeti, dini, inancı, ahlaki görüşleri, sosyal konumu veya siyasi düşüncesi ayrımı gözetilmeksizin, muayene ve tedavi süreçlerinde en üst düzeyde dikkat ve itina gösterilmesi yasal bir zorunluluktur.
Gerekli bakımın sağlanamadığı acil vakalarda tabip, vazifesi ve uzmanlığı ne olursa olsun mücbir sebep bulunmadıkça ilk yardımda bulunur. Diş tabipleri de kendi sahalarında aynı ilk yardım mükellefiyetine tabidir.
Tıbbi Sır Saklama ve Mesleki Bağımsızlık
Tabip ve diş tabibi, sanat ve mesleğinin icrası vesilesiyle öğrendiği sırları kanuni zorunluluk bulunmadıkça ifşa edemez. Tıbbi toplantılarda sunulan veya yayınlara konu olan vakalarda hastanın kimliği açıklanamaz.
Sağlık müesseselerinde tatbik olunan usul ve kaideler saklı kalmak üzere hasta tabibini ve diş tabibini serbestçe seçer. Tabip ve diş tabibi de sanat ve mesleğini uygularken hiçbir tesir ve nüfuza kapılmaksızın vicdani ve mesleki kanaatine göre hareket eder; tatbik edeceği tedaviyi belirlemede serbesttir.
Ticari Yön Verme Yasağı, İlan Kuralları ve Tabela Sınırları
Hekimlik ve diş hekimliği uygulamaları ile tedavi kuruluşlarına ticari nitelik kazandırılamaz. Hekimler ve diş hekimleri, kaleme aldıkları yayınlarda mesleğin onurunu korumakla yükümlü olup her ne yolla olursa olsun tanıtım ve reklamlarını yapamazlar; basın ve yayın organlarında reklam niteliği taşıyan teşekkür ilanları veremezler.
Tabip ve diş tabibi; gazete ve diğer neşir araçları ile yapacağı ilanlarda ve reçete kağıtlarında ancak ad ve soyadını, adresini, Tababet İhtisas Nizamnamesine göre kabul edilmiş olan ihtisas şubesini, akademik unvanını ve muayene gün ile saatlerini yazabilir. Muayenehane kapılarına veya binaların dışına asılacak tabelaların ebat ve adedi mahalli tabip odalarınca tespit edilebilir; tabipler ve diş tabipleri bu husustaki oda kararlarına uymakla yükümlüdür. Tabelalarda en çok iki renk kullanılabilir ve ışık verici araçlarla süsleme yapılması yasaktır.
Tabip ve diş tabiplerinin hastalara haksız menfaat sağlamaya yönelik eylemlerde bulunması, muayene ve tedavi için birbirlerine hasta gönderme karşılığında ücret alıp vermesi, hasta temini maksadıyla eczacıya, yardımcı tıbbi personele veya herhangi bir şahsa tavassut bedeli ödemesi yasaktır. Şahsi menfaat düşüncesi veya gayrimeşru gayeyle ilaç, tıbbi alet veya araç tavsiye etmek, sağlık müesseselerine hasta sevk etmek veya yatırmak ve muayene ile tedavi ücretinin belirlenmesi veya ödenmesinde üçüncü şahısların aracılığını kabul etmek caiz değildir.
Tıbbi Müdahaleler, Deneme Yasağı ve Şifa Sorumluluğu
Tecrübe maksadıyla insanlar üzerinde hiçbir cerrahi müdahale yapılamaz; aynı maksatla kimyevi, fiziki veya biyolojik herhangi bir tedavi de uygulanamaz. Klasik metotların fayda vermeyeceğinin klinik veya laboratuvar muayeneleriyle sabit olması halinde, mutat deney hayvanları üzerinde denenerek faydalı tesirleri anlaşılmış bir usul uygulanabilir. Bu tedavinin uygulanabilmesi için hastaya fayda sağlayacağının ve başarı elde edilememesi durumunda mutat yöntemlerden daha elverişsiz bir netice vermeyeceğinin muhtemel bulunması şarttır. Daha önce denenmemiş olmakla birlikte zarar vermesine ihtimal bulunmayan ve hastayı kurtaracağı kesin görülen bir müdahale de yapılabilir.
Hekim ve diş hekimi, tanı ve tedavi işlemlerini tıbbi ve bilimsel kurallara uygun olarak yürütür. Uygulanan tıbbi işlemlerin kesin bir iyileşmeyle sonuçlanmaması, mesleki deontoloji yönünden hekimin kınanmasını veya sorumlu tutulmasını gerektirmez. Tıp ilke ve kurallarına uymayan ya da yanıltıcı nitelikteki teşhis ve tedavi uygulamaları ise yasaktır.
Tabip ve diş tabibi hastanın durumunun gerektirdiği sıhhi ihtimamı gösterir; hayatını kurtarmak veya sıhhatini korumak mümkün olmadığı hallerde dahi hastanın ıstırabını azaltmaya veya dindirmeye çalışır ve hastasına ümit vererek teselli eder. Hastanın maneviyatı üzerinde kötü tesir yaparak hastalığın artması ihtimali bulunmadığı takdirde teşhise göre gereken tedbirler hastaya açıkça söylenir; ancak hastalığın vahim görülen akıbet ve seyrinin saklanması uygundur. Kötü bir prognoz hastanın kendisine çok büyük bir ihtiyatla hissettirilebilir; hasta bu durumun ailesine bildirilmemesini istememiş veya bildirilecek kişiyi tayin etmemişse durum ailesine aktarılır.
412578 sayılı TIBBİ DEONTOLOJİ NİZAMNAMESİ m. 14Kaynağı aç
Tabip ve diş tabibi, sıhhi durum hakkında bilimsel metotları bizzat uygulayarak yaptığı muayene neticesinde edindiği vicdani ve fenni kanaate ve kişisel müşahedesine göre rapor düzenler. Hususi bir maksatla veya hatır için rapor ya da herhangi bir belge verilemez.
Tedaviyi Reddetme, Hastayı Bırakma ve Gebelik Müdahaleleri
Tabip ve diş tabibi; acil yardım, resmi veya insani görevin yerine getirilmesi halleri hariç olmak üzere mesleki veya şahsi sebeplerle hastaya bakmayı reddedebilir. Mesleki veya şahsi sebeplerle tedaviyi bitirmeden hastasını bırakan hekim, başka bir meslektaşın müdahalesine imkan verecek zamanı önceden hesaplayarak hastayı vaktinde haberdar etmekle mükelleftir. Hastanın bırakılması sebebiyle hayatının tehlikeye düşmesi veya sıhhatinin zarara uğraması muhtemel ise başka bir meslektaş temin edilmedikçe hasta terk edilemez. Bu şekilde hastayı bırakan tabip veya diş tabibi, lüzum gördüğü takdirde veya hastanın talebi üzerine tedavi dönemine ait müşahede notlarını verir.
Annenin hayatını kurtarmak için tek çare teşkil ettiği takdirde cerrahi müdahale veya gebeliğe son verebilecek bir tedavinin yapılması caizdir. Bu işlem için hastalığın taalluk ettiği tıp şubesinde uzman iki tabibin, uzman temin edilemediği takdirde iki tabibin objektif ve kesin delillere dayanan raporları aranır. Raporların aslı işlemi yapan hekimce saklanır; onaylı, müdahale tarihi ile yerini gösteren ve hasta ismini içermeyen bir örneği mensup olunan tabip odasına taahhütlü mektupla gönderilir. Ağır ve acil vakalarda bu raporun alınması mümkün olmazsa tabip resen hareket eder ve durumu derhal taahhütlü bir mektupla bağlı olduğu tabip odasına bildirir. Bu müdahalelerde hastanın ve varsa veli veya vasisinin yazılı muvafakatinin alınması şarttır.
412578 sayılı TIBBİ DEONTOLOJİ NİZAMNAMESİ m. 22Kaynağı aç
Mesleki Dayanışma, Muayenehane Düzeni ve Disiplin Sorumluluğu
Tabip ve diş tabibi, meslektaşlarını kötüleyemeyeceği gibi onları küçük düşürücü tavır ve hareketlerde bulunamaz; her türlü haysiyet kırıcı hücuma karşı meslektaşlarını korur. Meslektaşlarının hastalarını elde etmeye yönelik hareket ve teşebbüslerde bulunulması yasaktır.
Muayenehane veya laboratuvar açan tabip ve diş tabibi, hasta kabulüne veya faaliyete başladığı tarihten itibaren; kapatma veya nakil durumlarında ise olayın gerçekleştiği tarihten itibaren en çok bir hafta içinde durumu mensup olduğu tabip odasına yazılı olarak bildirir. Tabip ve diş tabibi muayenehane veya laboratuvarında kendi namına başka bir meslektaş çalıştıramaz; ancak geçici bir süre bizzat bulunmadığı hallerde yerine meslektaş bırakabilir. Kendi yerine bir aydan fazla bir süre için meslektaş bırakan hekim bu durumu mensup olduğu tabip odasına bildirmekle yükümlüdür.
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi hükümlerine aykırı hareket eden tabip ve diş tabipleri, 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanununun 30 uncu maddesi uyarınca mensup oldukları Tabip Odaları İdare Heyetleri tarafından Haysiyet Divanına sevk edilir. Disiplin cezası ile tecziye edilmeleri, ilgililer hakkında ayrıca hukuki veya cezai takibat icra edilmesine engel oluşturmaz.
Hekim acil durumlarda müdahale etmek zorunda mıdır?
Gerekli bakımın sağlanamadığı acil durumlarda tabip, görev ve uzmanlığı ne olursa olsun mücbir sebep bulunmadıkça ilk yardımda bulunmak zorundadır; diş tabipleri de kendi alanlarında aynı yükümlülüğe tabidir.
Hekim hastaya bakmayı veya tedaviyi bırakmayı seçebilir mi?
Acil yardım, resmi veya insani görev halleri hariç olmak üzere hasta bakımı reddedilebilir; tedaviyi bırakan hekim ise zamanında bildirim yapmak ve hayat veya sağlık tehlikesi söz konusuysa başka meslektaş temin edilene dek hastayı terk etmemekle yükümlüdür.
Ağır teşhis ve prognoz hastaya nasıl iletilir?
Hastalığın seyrini artırma ihtimali yoksa tedbirler hastaya söylenir, ancak vahim akıbet saklanabilir; meşum bir prognoz ise hastaya büyük bir ihtiyatla hissettirilebilir ve hasta ailesine açıklanmamasını istememişse veya bildirilecek kişiyi belirlememişse durum ailesine iletilir.
Muayenehane açma, kapatma ve nakil bildirim süresi ne kadardır?
Muayenehane veya laboratuvar açılışı, nakli ve kapatılması en geç bir hafta içinde yazılı olarak bağlı bulunulan tabip odasına bildirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy