Miras hukukunda terekenin idaresi ve tasfiyesi aşamasında rol oynayan tereke yöneticisi ile vasiyeti yerine getirme görevlisi; kaynağını aldıkları irade, atanma koşulları ve tabi oldukları hukuki sorumluluk kuralları bakımından ayrışır. Hukuk doktrininde tereke yöneticisinin hukuki sorumluluğunun vesayet hükümlerine, vasiyeti yerine getirme görevlisinin sorumluluğunun ise vekâlet hükümlerine dayandığı kabul edilmektedir.
Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin Belirlenmesi ve Sulh Hâkiminin Rolü
Mirasbırakan bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa sulh hâkiminin yetkisi; vasiyetnameyi açıp okumak, gerekirse önlem almak ve atanan kimseye bu görevini bildirmekle sınırlıdır. Hâkim, mirasbırakanın yerine kendiliğinden vasiyeti yerine getirme görevlisi seçemez.
Vasiyetnamede görevli atanmaması, atanan kişinin görevi kabul etmemesi veya sonradan görevi yerine getiremeyecek bir duruma düşmesi hâlinde, kural olarak mirasçıların oybirliğiyle dahi olsa aralarında toplanarak vasiyeti yerine getirme görevlisi seçme yetkileri bulunmamaktadır. Her ne kadar mülga Medeni Kanun döneminde mirasçıların oybirliğiyle seçim yapabileceğine yönelik münferit bir yargı kararı verilmiş olsa da, görevin mirasbırakanın kişisel tasarrufuna bağlı niteliği gereği mirasçıların bu sıfatı ihdas edemeyeceği kabul edilmektedir.
Mirasın Resmen Yönetilmesi ve Tereke Yönetiminin Kapsamı
Türk Medeni Kanunu'nun 592. maddesinin birinci fıkrasına göre belirli koşulların varlığında sulh hâkimi re'sen mirasın resmen yönetilmesine karar verir. Mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilci de bırakmaması durumunda menfaati gerektiriyorsa, mirasta hak iddia edenlerin mirasçılık sıfatını yeterince ispatlayamaması veya bir mirasçının bulunup bulunmadığının şüpheli olması hâlinde, mirasçıların tamamı bilinmediğinde ya da kanunda özel olarak öngörülen diğer durumlarda hâkim terekenin resmen yönetilmesine hükmeder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 592Kaynağı aç
Mirasbırakan terekenin tamamı üzerinde tasarrufta bulunacak biçimde bir vasiyeti yerine getirme görevlisi tayin etmişse, önemli bir engel ortaya çıkmadıkça Türk Medeni Kanunu'nun 592. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca terekenin resmen yönetimi de bu görevliye devredilir. Mirasbırakanın velâyet veya vesayet altında bulunması hâlinde ise aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince, bir sakınca görülmedikçe yönetimin veli veya vasiye verilmesi esastır.
Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin Görev ve Yetkileri
Türk Medeni Kanunu'nun 552. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mirasbırakan tasarrufunda aksini kararlaştırmadıkça veya sınırlı bir görev tayin etmedikçe vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli tüm işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 552Kaynağı aç
Vasiyeti yerine getirme görevlisi; Türk Medeni Kanunu'nun 552. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde göreve başladıktan sonra gecikmeksizin tereke mal, hak ve borçlarının listesini tanzim etmek, olanak dâhilinde mirasçıları bu süreçte hazır bulundurmak, terekeyi idare etmek ve idarenin gerektirdiği ölçüde malların zilyetliğinin devrini talep etmekle yükümlüdür. Görevli ayrıca tereke alacaklarını tahsil eder, borçları kapatır, vasiyetleri yerine getirir, paylaşma planı düzenler, terekeye ilişkin dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil ederek mirasçılar tarafından açılmış davalardan göreviyle bağlantılı olanlara müdahil olabilir ve yürüttüğü adli işlemleri mirasçılara bildirir.
Mirasçılar oybirliğiyle vasiyeti yerine getirme görevlisi seçebilir mi?
Kural olarak mirasçıların oybirliğiyle dahi olsa vasiyeti yerine getirme görevlisi seçme yetkisi bulunmamaktadır. Mülga kanun döneminde buna imkân tanıyan münferit bir karar bulunsa da yerleşik yaklaşım görevin mirasbırakanın bizzat yapacağı tasarrufa dayanması gerektiği yönündedir.
Mirasın resmen idaresinde vasiyeti yerine getirme görevlisinin önceliği var mıdır?
Mirasbırakan terekenin tamamı üzerinde yetkili olmak üzere bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa, önemli bir engel bulunmadığı sürece Türk Medeni Kanunu'nun 592. maddesi uyarınca terekenin yönetimi bu görevliye verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy