Türk Medeni Kanunu m. 531 uyarınca vasiyet; resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 531Kaynağı aç
Vasiyetname Düzenleme Ehliyetinin Şartları
Vasiyetname tanzim edebilmek için kanunun belirlediği temel ehliyet koşullarının mevcut olması gerekir. Türk Medeni Kanunu m. 502 doğrultusunda vasiyet yapacak kimsenin ayırt etme gücüne sahip bulunması ve on beş yaşını doldurmuş olması şarttır. Ayırt etme gücünün kapsamı ise Türk Medeni Kanunu m. 13 hükmünde gösterilmiştir; yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya bunlara benzer sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun bulunmayan her birey kanun nezdinde ayırt etme gücünü haiz sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 502Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 13Kaynağı aç
Resmî Vasiyetnamenin Tanzimi ve Memur İşlemleri
Resmî vasiyetname düzenlenirken mirasbırakan son arzularını yetkili memura bildirir. Türk Medeni Kanunu m. 533 çerçevesinde memur, vasiyetname metnini yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Belge mirasbırakan tarafından okunup imzalandıktan sonra resmî memur da tarih ekleyerek metni imzalar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 533Kaynağı aç
Okunarak ve imzalanarak tamamlanan resmî vasiyetnamede, Türk Medeni Kanunu m. 534 uyarınca mirasbırakan belgenin tarih ve imzasından hemen sonra metni bizzat okuduğunu ve son arzularını kapsadığını memur huzurundaki iki tanığa beyan eder. Bu süreçte vasiyetnamenin içeriğinin tanıklara açıklanması zorunlu değildir. Tanıklar, mirasbırakanın anılan beyanı kendi önlerinde gerçekleştirdiğini ve kendisini tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 534Kaynağı aç
Mirasbırakanın vasiyetnameyi bizzat okuma veya imzalama iktidarının bulunmadığı durumlarda Türk Medeni Kanunu m. 535 prosedürü izlenir. Bu halde görevli memur vasiyetnameyi iki tanığın huzurunda mirasbırakana bizzat okur ve mirasbırakan metnin son isteklerini taşıdığını beyan eder. Tanıklar ise bu beyanın önlerinde cereyan ettiğini, mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini, metnin memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun da tasdikini bildirdiğini belgeye yazarak veya yazdırarak imzalarını tamamlarlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 535Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu m. 537 hükmü gereğince resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur, vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 537Kaynağı aç
Resmî Vasiyetnamede Katılma Yasakları ve Kazandırma Sınırı
Resmî vasiyetnamelerin tarafsızlık ve güven ortamında hazırlanması amacıyla kanun koyucu birtakım yasaklar getirmiştir. Türk Medeni Kanunu m. 536/1 gereğince fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklananlar, okur yazar olmayanlar ile mirasbırakanın eşi, altsoy ve üstsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık sıfatıyla katılamazlar. Kanunun 536/2 maddesi doğrultusunda ise vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura, tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy hısımlarına, kardeşlerine ve bu sayılan kişilerin eşlerine o tasarrufla herhangi bir kazandırmada bulunulması yasaktır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 536Kaynağı aç
El Yazılı Vasiyetnamenin Geçerlilik Koşulları
Türk Medeni Kanunu m. 538/1 uyarınca el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. Türk Medeni Kanunu m. 538/2 gereğince el yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 538Kaynağı aç
El yazılı vasiyetnamede imzanın ıslak imza şeklinde atılması ve kural olarak metnin altında yer alması zorunludur. Parmak basılması, mühür tatbik edilmesi veya imza kaşesi kullanılması el yazılı vasiyetnameyi geçersiz kılar. Benzer şekilde, bilgisayar veya daktilo çıktısı şeklinde hazırlanan yahut başkasına yazdırılan metinler, altına sonradan el yazısıyla tarih ve imza konulmuş olsa dahi el yazılı vasiyetname niteliğini kazanamaz ve hükümsüz sayılır.
Sözlü Vasiyetnamenin Şartları ve Hükümden Düşmesi
Türk Medeni Kanunu m. 539 uyarınca mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyet yoluna başvurabilir. Mirasbırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler. Resmî vasiyetname düzenlenmesinde okur yazar olma koşulu dışında, tanıklara ilişkin yasaklar sözlü vasiyetteki tanıklar için de geçerlidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 539Kaynağı aç
Fevkalade durumların sona ermesi halinde sözlü vasiyetin geçerliliği kanun tarafından sınırlı bir süreye bağlanmıştır. Türk Medeni Kanunu m. 541 uyarınca, mirasbırakan için sonradan diğer vasiyetname şekillerini kullanma olanağı doğarsa, bu imkânın doğduğu tarihten itibaren bir ay geçmesiyle sözlü vasiyet kendiliğinden hükümden düşer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 541Kaynağı aç
Vasiyetnamenin Teslimi, Korunması ve Açılması Usulü
Mirasbırakanın ölümünün ardından ortaya çıkan vasiyetnamelerin gecikmeksizin adli makamlara intikali zorunludur. Türk Medeni Kanunu m. 595 uyarınca vasiyetnameyi düzenleyen yetkili, muhafaza eden görevli, mirasbırakanın talebiyle saklayan veya ölenin eşyaları arasında bulan kimse, vefatı öğrenir öğrenmez geçerlilik durumuna bakılmaksızın belgeyi derhâl mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davrananlar doğacak zarardan mesul tutulur. Belgeyi alan sulh hâkimi ivedilikle inceleme yaparak gereken koruma tedbirlerini alır ve mümkünse ilgilileri dinleyerek terekenin geçici teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 595Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu m. 596 doğrultusunda sulh hâkimi, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yerindeki vasiyetnameyi açar ve ilgililere okur. Bilinen mirasçılar ve diğer alakadarlar açılma sırasında dilerlerse hazır bulunabilmeleri amacıyla davet edilir; sonradan ortaya çıkan vasiyetnameler bakımından da aynı prosedür uygulanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 596Kaynağı aç
Saklı Pay Oranları ve Tenkis Talebi
Vasiyetname tanzim edilirken kanunun mirasçılara tanıdığı saklı pay sınırlarının gözetilmesi gerekir. Türk Medeni Kanunu m. 506 uyarınca saklı pay; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde ise dörtte üçüdür. Ancak tasarrufun saklı payı zedelemiş olması vasiyetnameyi kendiliğinden geçersiz kılmaz; saklı payı ihlal edilen mirasçıların kanuni yola başvurarak tenkis talep etmesi gerekir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
El yazılı vasiyetnamede imza yerine parmak basılabilir mi?
Hayır, el yazılı vasiyetnamede parmak basılması, imza kaşesi tatbik edilmesi veya mühür basılması geçerlilik şartlarına aykırı olup vasiyetnameyi geçersiz kılar; mirasbırakanın bizzat ıslak imzasının bulunması zorunludur.
Resmî vasiyetname düzenlenirken kimler tanık olamaz?
Türk Medeni Kanunu m. 536/1 uyarınca fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar.
Sözlü vasiyetname hangi hallerde kendiliğinden hükümden düşer?
Mirasbırakan için olağanüstü durumun ortadan kalkması ve resmî veya el yazılı vasiyetname yapabilme imkânının doğmasından itibaren bir ay geçmesi durumunda sözlü vasiyetname Türk Medeni Kanunu m. 541 uyarınca kendiliğinden hükümden düşer.
Mahkemeye teslim edilen vasiyetname ne kadar sürede açılır?
Türk Medeni Kanunu m. 596 uyarınca vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın mahkemeye tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur.
Vasiyetnamenin saklı payı zedelemesi vasiyetnameyi doğrudan geçersiz yapar mı?
Hayır, saklı payın ihlal edilmesi vasiyetnameyi kendiliğinden geçersiz kılmaz; korunması gereken payı zedelenen mirasçıların mahkemede tenkis talep etmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy