Tazminat davası, bir kimsenin hukuka aykırı bir fiili, haksız fiili veya sözleşmeye aykırı davranışı neticesinde başkasına verdiği maddi veya manevi zararların giderilmesi gayesiyle açılan davadır. Hukuka aykırı eylem nedeniyle zarara uğrayan kişi, uğradığı eksilmenin telafi edilmesini bizzat dava yoluyla talep etme hakkına sahiptir.
Tazminat Sorumluluğunun Genel Koşulları
Tazminat sorumluluğunun meydana gelmesi için öncelikle hukuka aykırı bir fiilin bulunması ve bu fiilin somut bir zarara yol açması aranır. Davacı tarafın uğradığı zararı ve hukuka aykırı fiil ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispatlaması gerekir. Haksız fiil sorumluluğunda kural olarak kusurun varlığı aranırken, kanunun belirlediği özel durumlarda kusursuz sorumluluk halleri de tazminat borcunun doğmasına zemin hazırlar.
Maddi ve Manevi Tazminat Ayrımı
Maddi tazminat, zarar görenin malvarlığında meydana gelen somut, hesaplanabilir ve ölçülebilir ekonomik kayıpların giderilmesine hizmet eder. Manevi tazminat ise kişilik hakkı ihlalleri, duygusal sarsıntılar, duyulan acı veya itibar kaybı gibi manevi varlıkta meydana gelen olumsuzlukların telafisini amaçlar. Manevi tazminat talepleri sübjektif nitelik taşımakta olup somut olayın özelliklerine ve zararın derecesine göre mahkemece takdir edilir.
Zarara sebebiyet veren aynı hukuka aykırı olay hem ekonomik bir eksilmeye hem de kişilik haklarının zedelenmesine neden olmuşsa, maddi ve manevi tazminat talepleri aynı dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülebilir.
Bedensel Zararlar ve Destekten Yoksun Kalma
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca bedensel zararlar; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ile ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararları kapsar. Kişinin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi halinde maluliyet ve iş gücü kaybı bu çerçevede tazmin edilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 54Kaynağı aç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 53. maddesine göre ölüm hâlinde uğranılan zararlar; cenaze giderlerini, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları zararları içerir. Ölen kişinin bakım ve yardımından mahrum kalan kimseler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 53Kaynağı aç
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Tazminat davalarında genel yetkili mahkeme, davalı gerçek kişinin yerleşim yeri veya tüzel kişinin merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. Sözleşmeye aykırılık gerekçesiyle açılacak tazminat davalarında sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkili kılınmıştır. Haksız fiilden doğan tazminat istemlerinde ise haksız fiilin işlendiği yer veya zararın ortaya çıktığı yer mahkemesinde dava ikame edilebilir. Bu davalarda genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
Tazminat Davalarında Zamanaşımı Süreleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesi uyarınca haksız fiilden doğan tazminat istemlerinde ikili bir zamanaşımı düzeni geçerlidir. Zarara uğrayan kişinin zararı ve tazminat ödemekle yükümlü olan kişiyi öğrenmesinden itibaren iki yıl ve her durumda eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmesiyle istem hakkı zamanaşımına uğrar. Buna karşılık tazminat konusu eylem ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımına bağlanmış bir suç teşkil ediyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanır ve ceza davası sürdüğü müddetçe tazminat davası açma imkânı korunur.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi hükmüne göre, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan maddi ve manevi tazminat dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu talepler boşanma davası sürecinde ileri sürülebileceği gibi, kararın kesinleşmesini izleyen bir yıllık süre içinde müstakil bir dava konusu da yapılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
İlamın İcrası ve Borcun Ödenmemesinin Sonuçları
Tazminat davasının kabulü neticesinde hükmedilen bedelin ödenmemesi halinde alacaklı taraf icra takibi yoluna başvurabilir. Hukuk mahkemelerince kararlaştırılan maddi veya manevi tazminat borcunun ödenmemesi durumunda borçlu aleyhine hapis cezası yaptırımı uygulanmaz; alacak icra ve iflas hukuku araçlarıyla karşılanır.
Tazminat davası açmak için avukat tutmak zorunlu mudur?
Tazminat davası açmak için avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır; davacı davasını bizzat açabilir ve usul işlemlerini kendisi takip edebilir.
Maddi ve manevi tazminat aynı davada talep edilebilir mi?
Evet, aynı hukuka aykırı fiil sebebiyle hem malvarlığında kayıp hem de manevi zarar oluşmuşsa her iki tazminat türü birlikte açılacak tek bir davada istenebilir.
Haksız fiil sebebiyle tazminat davası açma süresi ne kadardır?
Tazminat davası zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde açılmalıdır; fiil suç teşkil ediyorsa daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır.
Hükmedilen tazminat borcu ödenmezse hapis cezası verilir mi?
Hayır, mahkemenin hükmettiği tazminat borcunun ödenmemesi hapis cezası yaptırımı doğurmaz; alacak icra takibi yoluyla borçlunun malvarlığından tahsil edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy