Depremde Yıkılan Binalarda Müteahhidin Hukuki Sorumluluğu
Eksik malzeme kullanılarak inşa edilen bir binanın deprem neticesinde çökmesi ya da ağır hasar alması durumunda müteahhit, bu kusurlu eylemleriyle yol açtığı tüm zararları gidermekle yükümlüdür. Yapının dışarıdan bakıldığında depreme dayanıklı görünmesine karşın imalatta eksik malzeme bulunması sebebiyle yıkılması veya ağır hasar görmesi gizli ayıp niteliğindedir. Bu kapsamda depremde binanın çökmesi nedeniyle can veya mal kaybına uğrayan, zarar gören ve manevi acı yaşayan hak sahipleri müteahhide karşı maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
Bina Sahiplerinin İsteyebileceği Maddi Zarar Kalemleri
Müteahhidin ayıplı yapısı nedeniyle meydana gelen yıkım sonrasında hak sahipleri binanın yeniden inşa maliyetini talep edebilir. Bunun yanı sıra bina içerisinde bulunan televizyon, klima ve benzeri teknolojik aletler ile tüm ev eşyaları ve zayi olan ziynet eşyalarının bedeli de tazminat kapsamına dahildir. Ayrıca yapının yıkılması sonucunda tapu sahibinin mahrum kaldığı kira geliri veya oturacak başka bir konut kalmaması nedeniyle ödemek zorunda kaldığı kira giderleri müteahhitten karşılanması istenebilecek maddi zararlar arasındadır.
Tekniğine aykırı ve eksik biçimde inşa edilen konutların depremde yıkılması sebebiyle tazminat belirlenirken, bilirkişi marifetiyle hesaplanan bağımsız bölüm ve eşya bedellerinden mahkemece hakkaniyet indirimi yapılamaz. Kusurlu imalat nedeniyle müteahhit ve diğer sorumlular, ortaya çıkan zararın tamamından müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Bedensel Zararlar ve Ölüm Halinde Talep Edilebilecek Tazminatlar
Müteahhidin ayıplı imalatı neticesinde binanın yıkılması veya hasar almasıyla yaralanma meydana gelmişse, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 54 uyarınca bedensel zararlar tazmin ettirilir. Bu kapsamda yaralanan kişinin gördüğü tüm tedavi giderleri, süreç boyunca uğradığı kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya tamamen yitirilmesinden doğan kayıplar ile ekonomik geleceğinin sarsılmasından kaynaklanan zararlar talep edilebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 54Kaynağı aç
Yıkım sonucunda can kaybı gerçekleşmesi halinde, ölenin desteğinden yoksun kalan eş, anne, baba ve kardeş gibi yakınları destekten yoksun kalma tazminatı ile manevi tazminat talebinde bulunabilir. Bununla birlikte ölüm öncesinde kişinin sağlığına kavuşması amacıyla yapılan ameliyat, tedavi ve hastane masrafları ile cenazeye ilişkin defin giderleri de haksız fiil sorumlularından istenir.
Yapı Denetim Kuruluşlarının ve Görevlilerinin Müteselsil Sorumluluğu
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun m. 3 uyarınca yalnızca müteahhit değil; yapı denetim kuruluşlarının yöneticileri, ortakları, denetçi mimar ve mühendisleri, proje müellifleri ile laboratuvar görevlileri kanunun uygulanmasından doğan yapı hasarlarından müteselsilen sorumludur. Yapı denetim firmaları yönünden bu sorumluluk, yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren yapının taşıyıcı sistemi için on beş yıl, taşıyıcı olmayan diğer kısımları için ise iki yıllık süreye tabidir.
Zamanaşımı Süreleri ve İskan Koşulu
Eser sözleşmesinde yüklenicinin ayıplı eser meydana getirmesi durumunda açılacak davalar, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 478 gereğince teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılarda beş yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak yüklenicinin ağır kusuru bulunuyorsa, eserin niteliğine bakılmaksızın ve gizli ayıplar yönünden zamanaşımı süresi teslim tarihinden itibaren yirmi yıla uzar.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 478Kaynağı aç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72 uyarınca haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde eylemin işlendiği tarihten başlayarak on yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Bununla birlikte, tazminat konusu fiil ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiriyorsa, tazminat davasında da bu ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
Zamanaşımının işlemeye başlaması teslim koşuluna bağlıdır. 3194 sayılı İmar Kanunu m. 31 gereğince inşaat ancak yapı kullanma izninin alındığı gün tamamlanmış kabul edilir. Dolayısıyla bir yapının hukuken teslim edilmiş sayılması için ruhsat ve eklerine uygun biçimde fiziken tamamlanması, iskan belgesinin alınması ve fiilen kullanıma bırakılması şarttır. Yapı kullanma izni alınmamış binalar resmi olarak şantiye sayıldığından müteahhit teslim esaslı zamanaşımı savunmasından faydalanamaz.
Delil Tespiti ve Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Maddi hasarın ve ayıbın kanıtlanabilmesi için enkaz kaldırılmadan önce mahkemeye başvurularak delil tespiti yaptırılması ve olay yerinde uzman bilirkişilerce numune aldırılması önem taşır. Yıkım neticesinde ölüm veya yaralanma meydana gelmişse cumhuriyet savcılıkları resen harekete geçerek sorumluların tespiti amacıyla kimseden izin almadan delil toplama ve numune alma işlemlerini yürütür.
Müteahhide karşı yöneltilen ayıptan doğan sorumluluk ve haksız fiil tazminatı davalarında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 uyarınca genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak uyuşmazlığın her iki tarafının da tacir olduğu ticari davalarda asliye ticaret mahkemesi görevli bulunmaktadır.
Depremde yıkılan binada müteahhitten hangi maddi tazminat kalemleri talep edilebilir?
Yıkılan binanın yeniden inşa maliyeti, içerisindeki teknolojik aletler, ev eşyaları ve zayi olan ziynet eşyalarının bedeli müteahhitten talep edilebilir. Ayrıca tapu sahibinin mahrum kaldığı kira geliri ya da yeni bir yere taşınmak zorunda kalmasından kaynaklanan kira giderleri de tazminat kapsamındadır.
Müteahhidin ağır kusurlu olduğu hallerde zamanaşımı süresi ne kadardır?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 478 gereğince müteahhidin ağır kusurundan kaynaklanan ayıplarda zamanaşımı süresi teslim tarihinden itibaren yirmi yıldır. İskan belgesi alınmamış binalarda ise teslim hukuken tamamlanmadığından müteahhit zamanaşımı savunması yapamaz.
Depremde yaralanma halinde hangi zararlar dava edilebilir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 54 uyarınca yaralanma durumunda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ile ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar istenebilir.
Yapı denetim firmasının deprem hasarındaki sorumluluk süresi nedir?
4708 sayılı Kanun uyarınca yapı denetim kuruluşlarının sorumluluğu, yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren yapının taşıyıcı sistemi için on beş yıl, taşıyıcı olmayan diğer kısımları için iki yıldır.
Deprem tazminatı davasında hangi mahkeme görevlidir?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 uyarınca genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; tarafların her ikisinin de tacir olduğu uyuşmazlıklarda ise dava asliye ticaret mahkemesinde görülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy