Maddi ve Manevi Tazminat Davası Şartları ve Usulü

Maddi tazminat davası, hukuka aykırı bir fiil nedeniyle malvarlığında eksilme meydana gelen kişinin uğradığı zararın giderilmesini amaçlar. Bu tazminatın talep edilebilmesi için hukuka aykırı bir fiilin gerçekleşmiş olması, bu fiil sebebiyle bir zararın meydana gelmesi ve zarar ile haksız fiil arasında nedensellik bağının bulunması şartlarının tamamının birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Haksız fiil sorumluluğunda zararın meydana geldiğini ispat yükü zarar gören tarafın üzerindedir.

Maddi ve manevi tazminat davaları tek başlarına açılabileceği gibi, olayın özelliğine ve zararın niteliğine göre aynı dava dilekçesiyle birlikte de açılabilir. Aynı zarar verici olay nedeniyle kişi hem malvarlığı hakları yönünden hem de manevi yönden eş zamanlı olarak zarara uğrayabilir.

Maddi Zararın Kapsamı ve Tazmin Edilebilecek Zarar Türleri

Maddi zarar fiili zarar ve mahrum kalınan kâr olmak üzere iki biçimde ortaya çıkar. Fiili zarar, kişinin iradesi dışındaki zarar verici fiil neticesinde malvarlığının aktifinde azalma ya da pasifinde artış meydana getiren zararları kapsar. Mahrum kalınan kâr ise haksız fiil gerçekleşmeseydi malvarlığında doğacak olan artışı ifade eder.

Bedensel bütünlüğün ihlali halinde tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar talep edilebilir. Ölüm halinde ise cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden kaynaklanan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları zararlar tazmin kapsamına dahildir.

Zarar gören kişinin ölmemesi, yalnızca yaralanması durumunda yakınları kural olarak maddi tazminat davası açamaz. Ancak ağır bedensel zarar durumunda zarar görenin yakınlarının manevi tazminat davası açma hakkı mevcuttur.

Görevli ve Yetkili Mahkemeler

Haksız fiilden doğan tazminat davalarında zararın giderilmesi için genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Özel hastanenin yahut hekimin tıbbi hizmet kusurundan doğan haksız fiil sorumluluğuna başvurulacaksa görevli mahkeme tüketici mahkemesidir. Trafik kazalarından kaynaklanan zararların karşılanması amacıyla sigorta şirketine karşı yöneltilecek davalarda ise görev asliye ticaret mahkemesine aittir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 174 uyarınca boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu olan eşten uygun bir maddi tazminat talep edebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu eşten manevi tazminat olarak uygun bir para ödenmesini isteyebilir. Bu talepler aile mahkemesinde görülür ve boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir dava olarak da ileri sürülebilir.

Haksız fiile dayalı tazminat davalarında yetkili mahkeme haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesidir. Sözleşmeden kaynaklanan tazminat taleplerinde ise davalının yerleşim yeri mahkemesi veya sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi yetkilidir.

Tazminat Taleplerinde Zamanaşımı Süreleri

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72 uyarınca, haksız eylemlerden kaynaklanan tazminat talepleri; mağdurun zarara uğradığını ve tazminat sorumlusunu öğrendiği günden itibaren iki yıl, her durumda ise fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Bununla birlikte, tazminata konu fiilin ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımına tabi bir suça vücut vermesi halinde, davada bu uzamış ceza zamanaşımı süresi esas alınır.

Sözleşmesel ilişkilerden doğan alacak ve tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi on yıldır. Buna karşılık 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 147 uyarınca; kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler, konaklama ve yeme içme bedelleri, küçük sanat işlerinden ve perakende satışlardan doğan alacaklar, ortaklık sözleşmesinden doğan belirli alacaklar, vekâlet, komisyon, acentalık ve simsarlık sözleşmelerinden doğan alacaklar ile yüklenicinin ağır kusuru hariç olmak üzere eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13 gereğince, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların tam yargı davası açmadan önce bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri zorunludur. İdareye yapılan başvurunun kısmen veya tamamen reddedilmesi halinde ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren ya da başvuruya otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren yasal dava süresi içinde idari dava açılabilir.

Dava Dilekçesi, Usul Kuralları ve Kanun Yolları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119 uyarınca dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların kimlik ve adres bilgileri, konu, malvarlığı haklarında dava değeri, vakıalar, deliller, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza unsurları yer almalıdır. Mahkeme adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki zorunlu unsurların eksik bırakılması durumunda hâkim eksikliğin giderilmesi için davacıya bir haftalık kesin süre verir. Bu kesin süre içinde eksiklik tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.

Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde faiz, haksız fiilin meydana geldiği tarihten itibaren talep edilebilir ve hazırlanan dava dilekçesinin talep sonucunda faizin başlangıcı ile talep edildiği açıkça belirtilmelidir. Manevi tazminat miktarının bölünmesi mümkün olmadığından, dava dilekçesinde belirtilen manevi tazminat tutarının dava devam ederken ıslah yoluyla artırılması mümkün değildir.

Bilirkişi incelemesi yapılması için mahkemece talep edilen bilirkişi delil avansının dosyaya yatırılmaması durumunda bilirkişi deliline dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır.

Hukuk mahkemelerince verilen kararlara karşı istinaf başvuru süresi ilamın usulen taraflardan her birine tebliğinden itibaren iki haftadır. İdare mahkemelerinin kararlarına karşı bölge idare mahkemesine başvuru süresi ise kararın tebliğini izleyen günden itibaren otuz gündür. İstinaf yoluna başvurulmuş olması ilk derece mahkemesi kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy