İhtarname Nedir, Nasıl Gönderilir ve Hukuki Sonuçları Nelerdir?

İhtarname, kanundan, sözleşmeden veya örf ve adetten doğan hak ve taleplerin muhatabına yazılı biçimde bildirilmesi ya da haber verilmesi amacıyla yapılan hukuki işlemdir. Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 98, bu işlemleri ihtarname veya ihbarname olarak tanımlamakta; yapılış şekil ve şartlarının Noterlik Kanunu'nda öngörülen usule göre belirleneceğini düzenlemektedir. Bir uyuşmazlık doğmadan önce karşı tarafa tutum ve taleplerin açıkça ortaya konulması, ileride açılabilecek davalarda kritik bir ispat aracına dönüşebilir.

İhtarname Gönderme Yolları ve Avukat Zorunluluğu

İhtarname göndermek için avukat tutmak zorunlu değildir; kişi kendi ihtarnamesini hazırlayarak noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü posta yoluyla karşı tarafa tebliğ edebilir. Noterden gönderilen ihtarname, tebliğ tarihini ve içeriği kaydeder; bu da ileride açılacak bir davada delil değeri açısından önem taşır.

İhtarnamenin Delil Değeri ve Cevap Verilmemesinin Sonuçları

Usulüne uygun tebliğ edilmiş bir ihtarname, ileride açılabilecek bir davada önemli bir delil niteliği taşır; ihtarnamede yer alan beyanlar olası bir davada taraflar arasında bağlayıcı olabilir, ancak bu koşullu ifadenin kapsamı somut uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. İhtarnameye yanıt vermemek ise kural olarak iddiaların kabul edildiği anlamına gelmez; hukukta susma genel itibarıyla kabul olarak yorumlanmaz. Bu genel kuralın her uyuşmazlıkta aynı biçimde işleyip işlemediği somut koşullara göre ayrıca değerlendirilmelidir.

İhtarname ile Temerrüt: TBK m. 117

Türk Borçlar Kanunu'nun 117. maddesi uyarınca, muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün sözleşmeyle ya da taraflardan birinin usulüne uygun bildirimiyle belirlenmiş ise o günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşmüş olur. Haksız fiillerde temerrüt fiilin işlendiği tarihte, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte başlar; iyiniyetli sebepsiz zenginleşme hâllerinde temerrüt için bildirim yine şarttır.

Kira Hukukunda İhtarnamenin Rolü: TBK m. 352

Türk Borçlar Kanunu'nun 352. maddesi, ihtarnameye bağlanan birkaç önemli hukuki sonuç öngörmektedir. İlk olarak, kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak taahhüt etmesine karşın bu taahhüdü yerine getirmediği hâlde kiraya veren, söz konusu tarihten itibaren bir ay içinde icraya başvurabilir ya da dava açabilir (TBK m. 352/1). İkinci olarak, kiracının kira bedelini ödemediği için iki haklı ihtara sebebiyet vermesi hâlinde kiraya veren kira sözleşmesini dava yoluyla sona erdirebilir (TBK m. 352/2). Üçüncü olarak, kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe ya da belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli bir konutunun bulunduğunu kiraya verenin sözleşmenin kurulması sırasında bilmediği hâllerde kiraya veren, sözleşmenin bitiminden başlayarak bir ay içinde dava yoluyla sözleşmeyi sona erdirebilir (TBK m. 352/3).

İki Haklı İhtar: Koşullar, İstisnalar ve Dava Açma Süresi

TBK m. 352/2 uyarınca iki haklı ihtar nedeniyle tahliye davası açılabilmesi için kiracının, kira bedelini ödemediği gerekçesiyle yazılı olarak iki haklı ihtara sebebiyet vermiş olması gerekir. Bir yıldan kısa süreli kira sözleşmelerinde bu iki ihtarın kira süresi içinde, bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmelerde ise bir kira yılı veya bu süreyi aşan bir dönem içinde yapılmış olması şarttır. Dava açma süresi de sözleşme türüne göre farklılaşmaktadır: bir yıldan kısa süreli sözleşmelerde kira süresinin bitiminden, bir yıldan uzun süreli sözleşmelerde ise ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde dava açılması zorunludur. İhtarın tebliğinden sonra yapılan ödemeler iki haklı ihtarın oluşmasını engellemez. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin E. 2015/6698, K. 2015/9700 sayılı kararında süresiz kira sözleşmelerinde ve kira bedelinin yıllık ödenmesi gereken hâllerde iki haklı ihtar koşulunun oluşmadığı kabul edilmektedir; bu tespit tek karar dayanağına dayandığından bağımsız ikinci kaynakla doğrulanmamış bir içtihat yaklaşımı olarak değerlendirilmelidir.

Kira sözleşmesinde muacceliyet koşulu yer alıyorsa, muaccel hâle gelen kira bedelinin tek bir ihtarla istenmesi gerekir; bu bedelin bölünerek farklı ihtarlarla talep edilmesi ve böylece iki haklı ihtar koşulunun oluşturulmaya çalışılması mümkün değildir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, kira sözleşmesinde muacceliyet koşulu bulunan davalarda kiracının tacir sıfatına sahip olup olmadığının araştırılarak TBK m. 346 uyarınca muacceliyet hükmünün değerlendirilmesi ve sonucuna göre iki haklı ihtar koşullarının oluşup oluşmadığının belirlenmesi gerektiğini bozma gerekçesi olarak saptamıştır (E. 2016/9546, K. 2016/6214). Söz konusu karar bir bozma kararı niteliğinde olup yeniden yargılama yapılmasını emretmektedir; bu nedenle kararın gerekçesindeki saptamalar o dava koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kişisel Verilerin ve Ticari Sırların İhlalinde Cezai Sorumluluk

İhtarnameler zaman zaman kişisel veri veya ticari sır ihlalleri gerekçesiyle de gönderilmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun 136. maddesinin birinci fıkrası, kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörmektedir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 236. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca kayda alınan beyan ve görüntüler olması hâlinde verilecek cezanın bir kat artırılacağını düzenlemektedir; bu fıkrada atıf yapılan CMK hükmünün tam kapsamı bu makale çerçevesinde değerlendirilememiştir.

Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi ya da belgeler bakımından TCK m. 239 özel bir düzenleme getirmektedir. Sıfatı, görevi, meslek veya sanatı gereği bu tür bilgilere vakıf olan ve bunları yetkisiz kişilere veren ya da ifşa eden kişi, şikâyet üzerine bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Bu bilgi veya belgeleri hukuka aykırı yolla elde eden kişilerin bunları yetkisiz kişilere vermesi ya da ifşa etmesi hâlinde de aynı hüküm uygulanır. Fenni keşif ve buluşlar ile sınai uygulamaya ilişkin bilgiler de bu madde kapsamında değerlendirilir. Sırların Türkiye'de oturmayan bir yabancıya veya onun memurlarına açıklandığı durumlarda ceza üçte bir oranında artırılır ve bu hâlde şikâyet koşulu aranmaz. Cebir veya tehdit kullanarak sır ifşasına zorlayan kişi ise üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Sık Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy