Kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı durumlarda asıl olan, iyiniyetin varlığıdır. Durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse ise iyiniyet iddiasında bulunamaz. Taşınırlarda sonuç, edinmenin emin sıfatıyla zilyetten yapılmasına veya taşınırın çalınmasına, kaybolmasına ya da irade dışında elden çıkmasına göre değişir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 3Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 988Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 989Kaynağı aç
İyiniyetin asıl sayılması ve özen
Türk Medeni Kanunu’nun 3. maddesi, iyiniyete hukuki sonuç bağlanan hallerde iyiniyetin varlığını asıl kabul eder. Aynı madde, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kişinin iyiniyet iddiasında bulunamayacağını düzenler. Beklenen özenin somut ölçüsü bu hükümde ayrıca tanımlanmamıştır.
Emin sıfatıyla zilyetten edinme
Türk Medeni Kanunu’nun 988. maddesine göre, bir taşınırı emin sıfatıyla zilyedinden o şey üzerinde iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı ayni hak olarak edinen kişinin edinimi korunur. Koruma, zilyedin bu tür tasarruflarda bulunma yetkisi olmasa bile geçerlidir. Hüküm edinimin korunduğunu belirtir; kazanımın hangi anda gerçekleştiğini ayrıca düzenlemez.
Çalınan, kaybolan veya irade dışında çıkan taşınır
Türk Medeni Kanunu’nun 989. maddesi, taşınırı çalınan, kaybolan ya da iradesi dışında başka herhangi bir şekilde elinden çıkan zilyede dava imkânı tanır. Bu zilyet, taşınırı elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilir. Hüküm, beş yıllık sürenin hak düşürücü süre mi yoksa zamanaşımı mı olduğunu bu düzenlemede nitelendirmez.
Açık artırma, pazar ve benzeri satışlarda bedel koşulu
Çalınan, kaybolan veya irade dışında elden çıkan taşınır; açık artırmadan, pazardan ya da benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmişse Türk Medeni Kanunu’nun 989. maddesindeki özel şart uygulanır. Bu halde iyiniyetli birinci ve sonraki edinenlere karşı taşınır davası ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir. Bedelin hangi kalemlerden oluştuğu ve nasıl geri verileceği bu hükümde açıklanmaz.
İyiniyetli zilyedin haklarına yapılan yollama
Türk Medeni Kanunu’nun 989. maddesi, düzenlediği özel durumun dışında kalan diğer konularda iyiniyetli zilyedin haklarına ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirtir. Bu yollama, anılan hükümlerin içeriğini ayrıca saymaz. Bu nedenle yollama yapılan hükümlerde hangi hakların bulunduğu bu düzenlemeden genişletilerek çıkarılamaz.
Para ve hamile yazılı senetlerde dava yasağı
Türk Medeni Kanunu’nun 990. maddesi, para ve hamile yazılı senetler için ayrı bir sınır öngörür. Zilyet, bunlar iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, söz konusu para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz. Bu sonuç maddede sayılan değerlere özgüdür ve 989. maddedeki beş yıllık dava imkânının yerine genel bir kural olarak genişletilemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 990Kaynağı aç
İyiniyet kendiliğinden var sayılır mı?
Kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Durumun gereklerine göre beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.
Yetkisiz emin sıfatıyla zilyetten edinme korunur mu?
Taşınır, emin sıfatıyla zilyedinden iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı ayni hak olarak edinilmişse bu edinim korunur. Koruma, zilyedin bu tasarrufta bulunma yetkisinin bulunmamasına rağmen uygulanır.
Çalınan taşınır için hangi süre içinde dava açılabilir?
Taşınırı çalınan, kaybolan veya iradesi dışında elinden çıkan zilyet, onu elinde bulunduran herkese karşı beş yıl içinde taşınır davası açabilir. Sürenin hukuki niteliği bu hükümde ayrıca belirtilmez.
Çalınan taşınır açık artırmadan alınmışsa dava nasıl açılır?
Çalınan, kaybolan veya irade dışında elden çıkan taşınır açık artırmadan, pazardan ya da benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmişse, iyiniyetli birinci ve sonraki edinenlere karşı taşınır davası ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir.
Para iyiniyetle edinilmişse taşınır davası açılabilir mi?
İradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş kimseye karşı zilyet taşınır davası açamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy