Taşınır Davası Şartları ve İyiniyetin Korunması

Taşınır Davasının Kapsamı ve Açılma Koşulları

Taşınır davası, taşınırı çalınan, kaybolan ya da iradesi dışında başka herhangi bir şekilde elinden çıkan zilyedin, o şeyi elinde bulunduran herkese karşı açabildiği davadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 989. maddesinin birinci fıkrası uyarınca zilyet, bu davayı beş yıl içinde açabilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre diğer konularda iyiniyetli zilyedin haklarına ilişkin hükümler uygulanır.

Eşya üzerindeki mülkiyet hakkına dayalı talep ile zilyetliğe dayalı koruma yolları birbirinden farklıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 683. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir. Zilyet olan herkesin başvurabildiği zilyetliğin korunması davası ile taşınır davası usul ve talep yönünden ayrışmaktadır.

Zilyetliğin Devri ve Kuvvet Kullanma Yetkisi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 977. maddesine göre zilyetlik, şeyin veya şey üzerinde hâkimiyeti sağlayacak araçların edinene teslim edilmesiyle ya da edinenin önceki zilyedin rızasıyla şey üzerinde hâkimiyeti kullanacak duruma gelmesi hâlinde devredilmiş olur.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 981. maddesi uyarınca zilyet, her türlü gasp veya saldırıyı kuvvet kullanarak defedebilir. Zilyet, rızası dışında kendisinden alınan taşınırı eylem sırasında veya kaçarken yakalananın elinden alarak zilyetliğini koruyabilir. Ancak zilyet, durumun haklı göstermediği derecede kuvvet kullanmaktan kaçınmak zorundadır.

Emin Sıfatıyla Zilyetten Edinme ve İyiniyet Koruması

Taşınır eşyanın devrinde tasarruf yetkisinin bulunmadığı durumlarda iyiniyetli üçüncü kişilerin kazanımı korunabilmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 988. maddesi gereğince, bir taşınırın emin sıfatıyla zilyedinden o şey üzerinde iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinen kimsenin edinimi, zilyedin bu tür tasarruflarda bulunma yetkisi olmasa bile korunur.

Bedelin Geri Verilmesi Şartı ile Para ve Hamile Yazılı Senetler

İradesi dışında elinden taşınır çıkan zilyedin dava hakkı, eşyanın edinildiği yere göre kısıtlanabilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 989. maddesinin ikinci fıkrasına göre taşınır; açık artırmadan veya pazardan ya da benzeri eşya satanlardan iyiniyetle edinilmiş ise, iyiniyetli birinci ve sonraki edinenlere karşı taşınır davası ancak ödenen bedelin geri verilmesi koşuluyla açılabilir.

Para ve hamiline düzenlenen kıymetli senetlerde dava hakkı farklı bir kuralla sınırlandırılmıştır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 990. maddesi uyarınca zilyet, iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz.

İyiniyetli Olmayan Zilyedin Sorumluluğu

Taşınırı elinde bulunduran kimse iyiniyetli değilse iade yükümlülüğü ve sorumluluğu daha geniştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 995. maddesi uyarınca iyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ile elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır. Bu zilyet, yaptığı giderlerden ancak hak sahibi için de zorunlu olanların tazmin edilmesini isteyebilir; şeyi kime geri vereceğini bilmediği sürece ise ancak kusuruyla verdiği zararlardan sorumlu tutulur.

Motorlu Araçlarda Mülkiyet Devri

Motorlu araç mülkiyetinin naklinde noterde düzenleme şeklinde satış sözleşmesi ve teslim şart olup yalnızca trafik tescil veya ruhsat hareketleri mülkiyet devri için tek başına yeterli değildir. Bu kural ikincil anlatıma dayanmakta olup mevzuat metniyle doğrulanmadığından ihtiyatla değerlendirilmelidir.

Görev, Yetki ve Terditli Talepler

Taşınır davasında görevli mahkemenin kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu belirtilmektedir; ancak bu kural birincil mevzuat dayanağıyla desteklenmemiş olduğundan ihtiyatla değerlendirilmelidir. Genel yetkili mahkeme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir; yerleşim yeri Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir. Uyuşmazlık haksız fiilden kaynaklanıyorsa 6100 sayılı Kanun'un 16. maddesi gereğince haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

Taşınır davasında talepler terditli olarak ileri sürülebilir. Bu kapsamda öncelikle taşınırın teslimi suretiyle aynen iadesi, aynen iadenin mümkün olmaması hâlinde ise taşınırın bedelinin faiziyle tahsili talep edilebilir.

İcra İstihkakı İle Ayrımı ve Bildirim Süreleri

Taşınır davası ile cebrî icra takibi kapsamında açılan istihkak davası farklı usul kurallarına bağlanmıştır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 96. maddesinin üçüncü fıkrasına göre malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder. Aynı madde uyarınca icra dairesi, istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir; bu sürede susmaları hâlinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy