Taşıma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Tarafların Temel Borçları
Taşıma sözleşmesi, taşıyıcının eşya veya yolcu taşıma işini ya da her ikisini birlikte üstlendiği bir sözleşmedir; sözleşme konusu eşya kavramı her türlü yükü kapsar ve taşıma işleri hukuken ticari işletme faaliyeti niteliğindedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 850 uyarınca taşıyıcı bu sözleşmeyle eşyayı varma yerine götürmeyi ve orada gönderilene teslim etmeyi veya yolcuyu varma yerine ulaştırmayı üstlenir. Buna karşılık eşya taşımada gönderen, yolcu taşımada ise yolcu taşıyıcıya taşıma ücretini ödemekle borçlanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 850Kaynağı aç
Taşıyıcının Zıya, Hasar ve Gecikmeden Doğan Sorumluluğu
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 875/1 uyarınca taşıyıcı, taşınacak eşyayı teslim aldığı andan muhatabına teslim edinceye dek geçen dönemde eşyanın kaybından, hasarından ya da gecikmesinden doğan zararları gidermekle yükümlüdür. Kanunun m. 875/2 hükmü gereğince, zararın ortaya çıkmasına gönderenin yahut gönderilenin eylemleri ya da eşyadaki yapısal bir ayıp yol açmışsa, ödenecek tazminatın doğuşunda ve kapsamının tayininde bu durumların ne ölçüde rol oynadığı hesaba katılır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 875Kaynağı aç
Teslimde gecikme meydana gelmesi hâlinde herhangi bir zarar oluşmasa dahi taşıma ücreti gecikme süresi ile orantılı olarak indirilir. 6102 sayılı Kanun m. 875/3 doğrultusunda, taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat etmedikçe ücretteki bu indirim uygulanır.
Zıya, Hasar ve Gecikme Hâlinde Bildirim Usulü ile Kanuni Süreler
Taşınan eşyadaki kayıp veya hasarın dışarıdan açıkça anlaşılması durumunda, 6102 sayılı Kanun m. 889/1 gereğince en geç teslim anına kadar bildirim yapılmalıdır; aksi takdirde eşyanın sözleşme şartlarına uygun verildiği kabul edilir ve yapılacak bildirimde zararın açık biçimde nitelendirilmesi gerekir. Zıya veya hasarın ilk bakışta fark edilemediği durumlarda ise aynı Kanunun m. 889/2 düzenlemesi uyarınca, teslimi takip eden yedi gün içinde bildirimde bulunulmadığı takdirde de eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayımı geçerliliğini korur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 889Kaynağı aç
Eşyanın kararlaştırılan sürede ulaştırılmaması durumunda 6102 sayılı Kanun m. 889/3 uyarınca gönderilen, teslim süresinin aşıldığını teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya bildirmezse gecikmeden kaynaklanan hakları sona erer.
Teslim sonrasında yapılacak bildirimlerin yazılı şekilde gerçekleştirilmesi şart olup telekomünikasyon araçlarından da yararlanılabilir. 6102 sayılı Kanun m. 889/4 doğrultusunda bildirimde bulunanın kim olduğu belirlenebiliyorsa imza şartı aranmaz ve sürenin korunması bakımından bildirimin zamanında gönderilmiş olması yeterlidir. Kayıp, hasar yahut gecikmenin eşyanın kabulü sırasında bildirilmesi hâlinde ise m. 889/5 uyarınca bildirimin eşyayı teslim eden kişiye yöneltilmesi kafi kabul edilir.
Karayolu Taşımacılığı Mevzuatı ve Güvenlik Yükümlülükleri
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu m. 6/1 uyarınca karayoluyla yapılan nakliye işlerinin mevzuata ve tarafların vardığı anlaşmalara uygun biçimde yürütülmesi esastır; bu çerçevede bilet veya sözleşme bulunmaksızın yolcu, taşıma senedi düzenlenmeksizin de eşya nakledilemez. Aynı Kanunun m. 6/2 hükmü doğrultusunda taşımacı, yetkili acentesinin acentelik sıfatıyla yürüttüğü Kanun kapsamındaki faaliyet ve işlemler nedeniyle acentesiyle birlikte müteselsil sorumluluk taşır.
4925 sayılı KARAYOLU TAŞIMA KANUNU m. 6Kaynağı aç
4925 sayılı Kanun m. 6/3 uyarınca taşımacı hem yolcuların hem de yükün güvenle taşınmasını sağlamakla yükümlü kılınmış, yolcu ve gönderenlerin de alınan emniyet tedbirlerine uyması öngörülmüştür. Taşımacı ayrıca çevre kirliliğini önleme ile çevre ve insan sağlığını koruma hedefine matuf yasal kurallara uygun hareket etmelidir. Bunların yanı sıra taraflar, tehlikeli, bozulabilir veya özel şartlar gerektiren taşımalara konu yüklerin teslim öncesinde yazılı olarak bildirilmesini sözleşmeyle kararlaştırabilir.
Açık zıya veya hasarda bildirim ne zamana kadar yapılmalıdır?
Eşyadaki zıya veya hasar açıkça görülüyorsa bildirim en geç teslim anına kadar yapılmalıdır; bildirim yapılmazsa eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır ve teslim anındaki bildirim eşyayı teslim edene yöneltilebilir.
Açıkça görünmeyen zıya ve hasarlarda bildirim süresi nedir?
Zıya veya hasarın açıkça görünmemesi hâlinde eşyanın tesliminden itibaren yedi gün içinde bildirim yapılmazsa eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır.
Teslim süresinin aşılması hâlinde gecikme bildirimi kaç gün içinde yapılmalıdır?
Gönderilen, teslim süresinin aşıldığını teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya bildirmezse gecikmeden kaynaklanan hakları sona erer.
Teslimde gecikme olup zarar doğmasa bile taşıma ücreti indirilir mi?
Gecikme hâlinde herhangi bir zarar oluşmasa dahi taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat etmedikçe taşıma ücreti gecikme süresi ile orantılı olarak indirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy