Taşıma sözleşmesi, taşıyıcının eşyayı varış noktasına ulaştırmayı, gönderenin ise taşıma ücretini ödemeyi üstlendiği hukuki ilişkidir. Sözleşme kapsamında taşıyıcının temel borcu, kendisine teslim edilen malı sözleşmede belirlenen yere güvenli, eksiksiz ve zamanında ulaştırmaktır. Taşıma ilişkisinin temel taraflarını gönderen ve taşıyıcı oluşturur.
Taşıma Sözleşmesinin Tarafları ve Sözleşmenin Unsurları
Taşıma ilişkisinde gönderen, malı taşınması için teslim eden veya taşıma işini organize eden kişidir; taşıyıcı ise eşyayı belirlenen yerden alıp varış noktasına ulaştırmayı taahhüt eder. Bunun yanında taşınan malın teslim edileceği alıcı, taşıma işleri komisyoncusu (freight forwarder), alt taşıyıcı, depo işletmecisi ve acenteler de sürece dahil olabilir. Sözleşmede taşınacak malın cinsi, miktarı, ağırlığı, hacmi, değeri ve özel niteliği açıkça düzenlenmelidir. Ayrıca yükleme ve teslim yeri, teslim süresi ile izlenecek güzergahın belirlenmesi, kırılabilir, bozulabilir, yanıcı, tehlikeli veya sıcaklık hassasiyeti bulunan ürünler bakımından özel hükümlerin konulması gerekir.
Gönderen ve Taşıyıcının Karşılıklı Yükümlülükleri
Gönderen; taşınacak mal hakkında doğru ve eksiksiz bilgi vermek, malı taşıma şartlarına uygun şekilde hazırlayıp ambalajlamak, gerekli resmi ve gümrük belgelerini sunmak ve taşıma ücretini ödemekle yükümlüdür. Taşıyıcı ise taşıma öncesinde malın ambalajını, miktarını ve görünür durumunu kontrol etmelidir. Taşıyıcının teslim alırken taşıma belgesine çekince koymaması, malı sağlam teslim aldığı yönünde kabul oluşturabilir.
Eşyanın Teslimi, Hasar Karinesi ve Gecikme Zararları
Eşyanın eksik ya da hasara uğramış şekilde teslim alınması durumunda alıcı tarafından teslim evrakına ihtirazi kayıt konulması önem taşır; zira herhangi bir çekince belirtilmeden yapılan kabul, eşyanın hasarsız teslim edildiği yönünde fiili bir karine meydana getirebilir. Taşıma sürecinde meydana gelen gecikmelerde ise tazminat talebinin kabulü için gecikme olgusu tek başına yeterli görülmeyip, bu gecikmeyle doğan zarar arasındaki uygun nedensellik bağının varlığı ve zararın kanıtlanması aranır.
Taşıma Sigortaları ve Uluslararası Sevk Kuralları
Taşıma sürecinde taşınan malın uğrayabileceği hasar ve kayıp riskleri ile taşıyıcının hukuki sorumluluğu farklı sigortalarla düzenlenir. Nakliyat emtia sigortası taşınan malı hasar ve kayıp risklerine karşı güvence altına alırken, taşıyıcı sorumluluk sigortası taşıyıcının hukuki sorumluluğunu teminat altına alan farklı bir sigorta türüdür. Uluslararası taşımalarda teslim şekli, Incoterms kuralları, uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme veya tahkim, gümrük belgeleri, sigorta ve döviz cinsinden ödeme hükümleri sözleşmede açıkça yer almalıdır.
Taşıma Uyuşmazlıklarında Başvuru Yolları
Taşıma ilişkisinden kaynaklanan ticari uyuşmazlıklarda mahkemeye başvurulmadan evvel dava şartı niteliğindeki arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekebilir. Bunun yanı sıra ödenmeyen taşıma bedeli ve benzeri alacakların tahsilinde icra takibi veya ihtiyati haciz gibi yasal takip usulleri gündeme gelebilmektedir.
Taşıma sürecindeki gecikme kendiliğinden tazminat hakkı doğurur mu?
Teslimin gecikmesi doğrudan tazminat hakkı doğurmaz; oluşan zarar ile gecikme arasındaki illiyet bağının ortaya konulması ve zararın ispatı gereklidir.
Teslim sırasında eşyada hasar görülürse ne yapılmalıdır?
Eşyada hasar veya eksiklik bulunması hâlinde alıcının teslim evrakına şerh düşmesi gerekir; çekince belirtilmeksizin eşyanın teslim alınması, malın sağlam teslim edildiği yönünde karine oluşturabilir.
Nakliyat emtia sigortası ile taşıyıcı sorumluluk sigortası arasındaki fark nedir?
Nakliyat emtia sigortası taşınan malı hasar ve kayıp risklerine karşı korurken, taşıyıcı sorumluluk sigortası taşıyıcının hukuki sorumluluğunu teminat altına alır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy