Tarım Arazilerinde Hobi Bahçeleri ve Yıkım Süreci

Tarım Arazilerinin Korunması ve Yasal Çerçeve

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile toprağın korunması, tarım arazilerinin sınıflandırılması, arazilerin bölünmesinin önlenmesi ve tarımsal alanların çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle planlı kullanımı düzenlenmiştir. Kanun kapsamında arazi kaynaklarının bilimsel esaslara göre korunması ve tarım alanlarının amaç dışı kullanımlarının önlenmesi esastır.

5403 sayılı Kanun'un 21. maddesinde 28 Ekim 2020 tarihinde yapılan değişiklikle, tarımsal amaçlı yapılarda ve tarım dışı arazi kullanımlarında izin alınması ile toprak koruma projelerine uyulması zorunlu hâle getirilmiştir.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik 4 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmış olup söz konusu idari düzenleme tamamen yeni bir yasak getirmemekte, tarım arazilerinin izinsiz amaç dışı kullanımına ilişkin kanuni yaptırımların uygulanmasını daha belirgin kılmaktadır.

İzinsiz Arazi Kullanımı ve İdari Para Cezası Yaptırımı

Bir tarım arazisinde izin alınmaksızın işe başlanması ya da alınmış izne aykırı şekilde kullanım yapılması durumunda valilik faaliyeti tamamen durdurur. Yapılan iş ve inşaat tamamlanmış ise taşınmazın kullanımına izin verilmez.

Tarım arazisini izinsiz kullanan veya tarımsal niteliğini bozan kişilere, kullanılan veya zarar verilen alan üzerinden hesaplanan idari para cezası uygulanır. Bu ihlalin büyük ova koruma alanlarında gerçekleşmesi durumunda ise kanun uyarınca idari para cezası iki katı tutarında verilir.

İzin Başvurusu, Yıkım Kararı ve Uygulama Süreleri

Hakkında idari para cezası uygulanan kişilere Kanun tarafından belirli bir başvuru imkânı tanınmıştır. İdari para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurulması ve 5403 sayılı Kanun'un 13 üncü veya 14 üncü maddelerindeki izinlerin alınması şartıyla, başlanmış işin tamamlanmasına ya da bitmişse taşınmazın kullanımına izin verilebilir.

Bir aylık süre içinde izin başvurusu yapmayanlara veya izin talepleri idarece uygun görülmeyenlere, izinsiz bütün yapıları yıkması ve araziyi tarımsal üretime uygun hâle getirmesi için iki ay süre verilir. Verilen iki aylık süre içinde izinsiz yapıların yıkılmadığı ve arazinin tarımsal üretime elverişli duruma getirilmediği tespit edilirse, valilikçe faaliyet durdurulur ve uygulanmış olan idari para cezası üç katına çıkarılır.

Verilen iki aylık süre zarfında ilgilisince yıkılmayan izinsiz yapılar, masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla bir ay içinde belediyeler veya il özel idarelerince yıkılır ve taşınmaz tarımsal üretime uygun duruma kavuşturulur. Arazinin tarımsal üretime uygun hâle getirilmesi amacıyla yapılan yıkım ve temizleme masrafları, Bakanlık tarafından genel hükümlere göre sorumlulardan tahsil edilir. Yıkım kararı bulunmasına rağmen belediye veya il özel idaresince bir ay içinde yıkılmayan yapılar ise masrafları karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir.

Toprak Koruma Projelerine Aykırılık ve İlgililerin Sorumluluğu

Toprak koruma projelerine aykırı hareket edilmesi durumunda valilik tarafından idari para cezası uygulanır ve projeye uygunluğun sağlanması için azami iki ay süre verilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza iki katı olarak tatbik edilir. Tanınan sürenin sonunda aykırı kullanımların devam etmesi hâlinde valilikçe faaliyet durdurulur, verilmiş olan kullanım izni iptal edilir ve idari para cezası üç katı olarak uygulanır.

Toprak koruma projelerinin hazırlatılmaması, yetersizliği veya zamanında gerekli tadilatların yapılmaması nedeniyle arazi tahribi ya da toprak kaybı yaşanırsa, meydana gelen zararlardan proje hazırlanmasına gerek olmadığına karar verenler ile projeyi hazırlayan ve onaylayanlar sorumludur. Bunun yanında 5403 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinin uygulanmasında kusurlu bulunan sorumlular hakkında fiillerinin niteliğine göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kamu görevlilerine ait hükümleri tatbik edilir.

Hisseli Zilyetlik Devirleri, Cezai Boyut ve Kazanılmış Hak

Tarım arazilerini tescili mümkün olmayan fiili hisselere ayırarak bu kısımların zilyetliğini bir özel hukuk tüzel kişisinin faaliyeti kapsamında üyelik veya ortaklık ilişkisi kurarak devretmek ya da bu işlere aracılık etmek suretiyle arazinin bütünlüğünün bozulmasına ve amacı dışında kullanılmasına sebebiyet verenlere bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir; tüzel kişi hakkında ise idari para cezası uygulanır. Tarım arazisinin bütünlüğünün sağlanması ve arazinin tarımsal üretime uygun hâle getirilmesi durumunda ise kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer ve mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

İdari makamların tarım arazisindeki kaçak yapılara uzun süre müdahale etmemiş olması ya da denetimde bulunmaması, kaçak yapıyı hukuka uygun hâle getirmez. Kamu kurumlarının hareketsiz kalması, tarım arazisinde mevzuata aykırı olarak gerçekleştirilen kullanımı kendiliğinden korunması gereken bir kazanılmış hakka dönüştürmemektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy