Taksitle Satış Sözleşmesi ve Tarafların Hakları

Taksitle satış, satıcının satılan taşınırı alıcıya satış bedelinin tamamen ödenmesinden önce teslim etmeyi, alıcının da bu satış bedelini kısım kısım ödemeyi üstlendiği bir satış türüdür. Türk Borçlar Kanunu kapsamında düzenlenen taksitle satış sözleşmesinin konusunu yalnızca taşınır mallar oluşturmakta olup taşınmazların veya fikri haklar gibi maddi olmayan malların taksitle devrinde bu özel kanun hükümleri uygulanmaz. Taksitle satış sözleşmesinin hukuken geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması zorunludur.

Sözleşmenin Zorunlu İçeriği ve Faiz Sınırı

Taşınır malın satıcının ticari faaliyeti kapsamında satılması hâlinde sözleşme metninde tarafların adı ve yerleşim yeri, satışın konusu, satılanın peşin satış bedeli, taksitle ödeme nedeniyle kararlaştırılan ilave bedel ile toplam satış bedelinin açıkça gösterilmesi zorunludur. Bunlara ek olarak alıcının nakden veya aynen üstlendiği diğer tüm edimler, peşinat tutarı, taksitlerin vadeleri ile miktarları, ikiden az olmamak üzere taksit sayısı, alıcının irade açıklamasını yedi gün içinde geri alma hakkı, öngörülmüşse mülkiyetin saklı tutulması veya alacağın devri kayıtları, sözleşmenin kurulduğu yer ve tarih sözleşmeye yazılmalıdır. Sözleşmede temerrüt veya vadenin ertelenmesi durumları için kararlaştırılacak faiz oranı, yasal faiz oranının yüzde otuz fazlasını geçemez.

Alıcının Geri Alma Hakkı ve Hüküm Doğurma Anı

Taksitle satış sözleşmesi, alıcı bakımından taraflarca imzalanmış sözleşmenin bir nüshasının alıcının eline geçmesinden itibaren yedi gün sonra hüküm ve sonuçlarını doğurur. Alıcı bu yedi günlük süre içerisinde irade açıklamasını geri aldığını satıcıya yazılı olarak bildirebilir. Alıcının geri alma hakkından önceden feragat etmesi hukuken geçersizdir ve geri alma bildiriminin yedi günlük sürenin son gününde postaya verilmiş olması sonuç doğurması açısından yeterlidir. Alıcının bu hakkını kullanması durumunda kendisinden herhangi bir ad altında cayma parası talep edilemez.

Satıcı, geri alma süresi henüz dolmadan taşınırı alıcıya fiilen devretmişse alıcı bu malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilir. Taşınırın olağan inceleme sınırlarını aşacak şekilde kullanılması hâlinde, kanuni geri alma süresi tamamlanmamış olsa dahi sözleşme bütün hüküm ve sonuçlarını doğurmuş sayılır.

Asgari Peşinat ve Yasal Ödeme Süresi

Türk Borçlar Kanunu uyarınca alıcı, peşin satış bedelinin en az onda birini en geç malın teslim anında peşin olarak ödemekle yükümlüdür. Satış bedelinin geri kalan kısmının ise sözleşmenin kurulmasını izleyen üç yıl içinde tamamen ödenmesi zorunludur. Cumhurbaşkanı, satılan taşınırın türüne göre belirlenen bu asgari peşinat miktarını ve üç yıllık yasal ödeme süresini yarıya kadar indirebileceği gibi iki katına kadar çıkartmaya yetkilidir.

Kanunda belirlenen asgari peşinatı tamamen tahsil etmeksizin taşınırı alıcıya teslim eden satıcı, peşinatın ödenmeyen kısmı üzerindeki istem hakkını kanun gereği kaybeder. Ayrıca asgari peşinattan vazgeçilmesi karşılığında satış bedelinde sonradan artırma yapılmasına yönelik sözleşme hükümleri de hükümsüzdür.

Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Hakları

Alıcının peşinatı ödemede temerrüde düşmesi hâlinde satıcı yalnızca ödenmeyen peşinatı talep edebilir veya sözleşmeden dönebilir. Satıcı peşinat temerrüdü sebebiyle satılanın alıcıya tesliminden önce sözleşmeden dönerse alıcıdan yalnızca ödenmeyen peşinat üzerinden dönme tarihine kadar işleyecek yasal faiz ile sözleşme kurulduktan sonra satılanın uğradığı değer kaybı tazminatını isteyebilir. Bu aşamada kararlaştırılmış ceza koşulu tutarı ise peşin satış bedelinin yüzde onunu aşamaz.

Alıcı taksit borcunu ifa etmekte temerrüde düştüğünde satıcı, muaccel hale gelen taksitlerin ödenmesini isteyebilir. Kalan tüm satış bedelinin bir defada talep edilmesi veya sözleşmeden dönülmesi ise bu hakkın sözleşmede açıkça saklı tutulmuş olmasına bağlıdır. Bu hakların kullanılabilmesi için alıcının toplam satış bedelinin en az onda birini kapsayan peş peşe en az iki taksidi, bedelin en az dörtte birine denk gelen tek bir taksidi yahut son taksiti ödemede temerrüde düşmüş olması gerekir. Satıcının söz konusu hakları kullanmadan önce alıcıya en az on beş günlük süre tanıması şarttır. Bununla birlikte satıcının dönme dolayısıyla isteyebileceği miktar ödenmiş taksit tutarına eşit veya bu tutardan fazla ise satıcı sözleşmeden dönemez.

Devirden Sonra Sözleşmeden Dönmenin Sonuçları

Satıcı, taksitlerin ödenmemesi nedeniyle taşınırın alıcıya devrinden sonra sözleşmeden dönerse taraflar aldıklarını karşılıklı olarak geri vermekle yükümlüdür. Bu durumda satıcı, alıcıdan hakkaniyete uygun bir kullanım bedeli ve satılanın olağandışı kullanılması sebebiyle değerinin azalması hâlinde bu değer kaybı için tazminat talep edebilir. Bununla birlikte satıcının talep edebileceği tazminat ve bedeller toplamı, sözleşme zamanında gereği gibi ifa edilmiş olsaydı elde edeceği miktardan fazla olamaz.

Tüketici İşlemlerinde Taksitle Satış Esasları

Taksitle satış sözleşmesi tüketici işlemi niteliği taşıdığında 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 17 ve 18 hükümleri öncelikle uygulanır; Türk Borçlar Kanunu hükümleri ise özel kanunda hüküm bulunmayan hâllerde veya tüketici lehine düzenleme getirdiği ölçüde tamamlayıcı niteliktedir. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca taksitle satış, satıcı veya sağlayıcının malın teslimi veya hizmetin ifasını üstlendiği, tüketicinin de bedeli kısım kısım ödediği sözleşmelerdir. Tüketicinin kira süresi sonunda malın mülkiyetini edinme zorunluluğunun bulunduğu finansal kiralama sözleşmeleri de taksitle satış hükümlerine tabidir. Bu sözleşmeler yazılı şekilde kurulmadıkça geçerli sayılmaz; geçerli bir sözleşme akdetmemiş olan satıcı veya sağlayıcı, bu geçersizliği sonradan tüketicinin aleyhine ileri süremez.

Tüketici, sözleşmenin kurulmasından itibaren yedi gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma bildiriminin yedi günlük süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterli olup tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirildiğini ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir. Satıcı cayma süresi içinde malı teslim etmişse tüketici malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilir, aksi takdirde cayma hakkını kaybeder. Cayma hakkı süresi sona ermeden tüketicinin onayıyla hizmetin ifasına başlanan hizmet sözleşmelerinde ve tüketicinin satıcıyı bizzat bulduğu finansal kiralama işlemlerinde cayma hakkı kullanılamaz.

Yetkili Mahkeme ve Tahkim Yasağı

Türkiye'de yerleşim yeri bulunan alıcıların taraf olduğu taksitle satış sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, alıcının kendi yerleşim yeri mahkemesinin yetkisinden önceden feragat etmesi mümkün değildir. Aynı şekilde alıcı, bu uyuşmazlıkların çözümü için geçerli bir tahkim sözleşmesi de akdedemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy