Tahkimde Masraflar ve Masrafların Azaltılması Yolları

Tahkim Masraflarının Kapsamı ve Yasal Unsurları

Tahkim sürecindeki giderler, yargılamanın bütününe yönelik olup taraflardan birine doğrudan yüklenemeyen genel masraflar ile tarafların temsili ve danışmanlık hizmetlerinden doğan taraf masrafları olmak üzere iki temel grupta değerlendirilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca tahkim yargılama giderleri; hakemlerin ve hakem sekretaryasının ücretini, hakemlerin seyahat ve sair masraflarını, bilirkişi ve danışılan diğer kişilerin ücretleri ile keşif giderlerini, onaylanan tanık giderlerini, vekâlet ücretini, mahkeme başvurularındaki yargı harçlarını ve tebligat masraflarını kapsar. 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu kapsamında da benzer şekilde hakem ücreti, hakem seyahat ve diğer masrafları, bilirkişi ve keşif ücretleri, tanık giderleri, vekâlet ücreti, yargı harçları ve bildirim giderleri tahkim kararında gösterilecek yargılama masrafları arasında sayılmıştır.

Hakem Ücretinin Belirlenmesi ve Ek Ücret İstisnası

Milletlerarası tahkim yargılamasında taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça hakemlerin ücreti, uyuşmazlık konusu alacağın miktarı, işin niteliği ve tahkim süresi gözetilerek hakem kurulu ile taraflar arasında serbestçe belirlenir. Taraflar hakem ücretini yerleşmiş milletlerarası kurallara veya kurumsal tahkim kurallarına atıf yaparak da tespit edebilirler. Ücret hususunda mutabakat sağlanamazsa, sözleşmede hüküm yer almazsa veya kurumsal kurallara yollama yapılmamışsa hakem ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının görüşleri alınarak hazırlanan tarife üzerinden belirlenir. Hakem kararının sonradan tavzihi, düzeltilmesi veya tamamlanması süreçleri ise ek hakem ücreti ödenmesini gerektirmez.

Vekil Seçimi ve Hakem Heyeti Yapısıyla Masrafların Azaltılması

Tahkim yargılamalarında katlanılan harcamaların ağırlıklı bölümü vekillik ve danışmanlık hizmetlerine dayanır. Tahkim usulüne hâkim, yargılamanın özelliklerini bilen ve masraf kontrolü konusunda özenli danışmanların sürece dahil edilmesi toplam maliyetin dengelenmesini sağlar. Bunun yanı sıra uyuşmazlığın niteliğinin elverdiği ölçüde üç hakem yerine tek hakemin görevlendirilmesi hakem ücreti kalemini azaltır; ancak masrafların kısılması amacıyla uyuşmazlığın çözüm etkinliği arasındaki dengenin korunması gerekir.

Duruşma Usulü ve Sürecin Kötüye Kullanılmasının Önlenmesi

Duruşma ve toplantıların taraflar ile hakemler bakımından elverişli bir mahalde icra edilmesi veya telekonferans ile videokonferans gibi uzaktan iletişim imkânlarından faydalanılması yargılama masraflarını düşürür. Sürecin gereksiz yere uzamasına sebep olan ve dürüstlük kuralıyla bağdaşmayan usuli hamlelerin hakemlerce engellenmesi de yargılamanın gereksiz masraflara yol açmadan tamamlanmasını sağlar.

Gider Avansı ve Kalan Tutarların İadesi

Tahkim yargılamasında hakem veya hakem kurulu, davacı taraftan yargılama masraflarını karşılamak üzere avans yatırmasını isteyebilir. Avansın verilen sürede ödenmemesi durumunda yargılama durdurulabilir; durdurma kararının bildirilmesinden itibaren otuz gün içinde avans yatırılmazsa tahkim yargılaması sona erer. Yargılama neticesinde nihai karar verildikten sonra hakemler harcama yerleri ile tutarlarını gösterir bir belge tanzim ederek taraflara iletir ve bakiye kalan avansı ödeyen tarafa iade eder.

Yargılama Giderlerinin Yükletilmesi ve Hükümde Yer Alması

Milletlerarası tahkimde taraflar aksini kararlaştırmadıkça yargılama masrafları kural olarak haksız çıkan tarafa yüklenir; davanın kısmen kabulü halinde ise giderler haklılık oranlarına göre paylaştırılır. Tahkim yargılamasını nihayete erdiren kararlarda olduğu gibi taraflar arasındaki sulhü tespit eden kararlarda da yargılama giderlerinin dökümüne ve dağılımına yer verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy