Hakemlik Yetkisi ve Yargılamaya İlişkin İncelemeler
Hakemlik eğitiminin temel amacı, hakemin uyuşmazlığı hangi yetkiyle ve hangi usul güvenceleri altında çözeceğini uygulamaya dönüştürmektir. İlk incelemede tahkim anlaşması, tarafların ehliyeti, uyuşmazlığın tahkime elverişliliği, tahkim yeri ve uygulanacak kural sürümü ayrı ayrı değerlendirilir. Hakemin kendi yetkisi hakkında karar verebilmesi, devlet mahkemelerinin kanuni denetimini ortadan kaldırmaz.
ISTAC m. 9, tahkim şartının asıl sözleşmeden ayrılabilirliğini ve hakemin kendi yetkisini değerlendirmesini düzenler. Bu nedenle sözleşmenin geçersiz olduğu iddiası, tahkim şartının da otomatik olarak geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz. Eğitimde, yetki itirazının dayanağı ile itirazın ileri sürülme zamanı ayrı başlıklar olarak çalışılmalıdır.
Görevi kabul etmeden önce çıkar çatışması kontrolü yapılması da aynı derecede önemlidir. Taraflar, temsilciler, bağlantılı şirketler ve bildirilen finansörlerle ilişkiler incelenmeli; gerekli açıklamalar yargılama boyunca yenilenmelidir. ISTAC m. 12’deki tarafsızlık ve bağımsızlık yükümlülüğü yalnızca başlangıç beyanından ibaret değildir.
Hukukun Uygulanması ve Karar Alma Aşaması
Hakemin hukuku uygulaması, tarafların hiç tartışmadığı bir hukuki gerekçeyi savunma fırsatı vermeden kararın merkezine yerleştirmesine sınırsız izin vermez. Tarafların hukuk seçimi, tahkim yerindeki emredici hükümler ve uygulanacak usul kuralları belirlenerek, sonucu etkileyebilecek yeni bir değerlendirme varsa taraflara görüş bildirme fırsatı tanınmalıdır. HMK m. 423’ün eşitlik ve hukuki dinlenilme güvenceleri bu açıdan önemlidir.
Karar hazırlığında her talep için “iddia – savunma – delil – uygulanacak kural – sonuç” çizelgesi kurulabilir. Hakem heyeti, önce hangi olayların kanıtlandığını, ardından bu olaylardan hangi hukuki sonucun çıktığını açıklamalıdır. Hüküm bölümünde parasal tutar, para birimi, faiz başlangıcı ve giderlerin paylaşımı açık bırakılmamalıdır.
Çoğunluk, karşı oy ve kararın şekli konusunda tek bir kurumsal yöntemin bütün tahkimlere uygulanacağı varsayılmamalıdır. Örneğin ICC 2026 Kuralları m. 35, karar alma ve gerekçeyi; m. 37 ise taslağın Divanca incelenmesini düzenler. Bir eğitim sertifikası, tarafların veya kurumun hakem seçimi şartlarını kendiliğinden karşılamaz; dosyaya uygun uzmanlık ve zaman ayırma kapasitesi ayrıca değerlendirilir.
Tahkimde hakemlerin yetkisine ilişkin hangi hususlar değerlendirilir?
Hakem heyetinin yetki çerçevesi; competence-competence kuralı, tahkim anlaşmasının geçerlilik durumu, yöneltilen yetki itirazlarının incelenmesi ve adli yargının tahkim sürecine müdahalesi kapsamında ele alınır.
Tahkimde hakemlerin karar alma süreci neleri kapsar?
Karar süreci; tarafların hukuk seçimine ve uygulanacak usul kurallarına uygun değerlendirme, heyet müzakeresi, uygulanabilir çoğunluk kuralları ve açık bir gerekçe ile hüküm kurulmasını kapsar. Hukukun kendiliğinden uygulanması, tarafların hukuki dinlenilme hakkını ortadan kaldırmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy