Tahkim Anlaşmalarında Nispilik İlkesi ve Sigortacının Halefiyeti
Tahkim anlaşmaları nispilik prensibi gereğince kural olarak yalnızca sözleşmenin tarafları bakımından bağlayıcıdır. Tahkim şartına taraf olmayan kişilerin tahkim yargılamasına taraf olarak katılması veya sözleşmede yer alan tahkim anlaşmasına dayanması genel kural olarak mümkün değildir. Buna karşılık Türk Ticaret Kanunu m. 1472 uyarınca, sigorta teminatı kapsamındaki rizikonun gerçekleşmesiyle doğan zarar sebebiyle sigortacı sigorta tazminatını ödediğinde kanun gereği sigorta ettirenin yerine geçer. Sigorta ettirenin gerçekleşen zarardan ötürü sorumlulara karşı dava hakkı varsa, bu hak ödenen tazminat tutarı kadar kanuni temlik niteliğinde sigortacıya intikal eder. Bu doğrultuda halefiyetin konusunu, sigortalının üçüncü kişiye karşı sahip olduğu talep hakkı oluşturur.
Halefiyet ilkesi uyarınca sigortacının, sigortalısının taraf olduğu taşıma sözleşmesindeki tahkim şartı ile bağlı olduğu kabul edilmektedir. Buna karşın doktrinde, taraflar arasında tahkime gitme yönündeki iradenin açık ve tereddütsüz şekilde ortaya konulması gerektiği, böyle bir irade bulunmadıkça sırf halefiyet esasına dayanılarak tahkim anlaşmasının sigortacıya teşmil edilmesinin yerinde olmadığı savunulmaktadır. Ağırlıklı yaklaşım halefiyet esası gereği tahkim klozunun sigortacı bakımından bağlayıcılığını esas alırken, tarafların tahkime gitme yönündeki iradesinin varlığını arayan eleştirel yaklaşım doktrinde ileri sürülmektedir.
Konşimentoda Tahkim Şartı ve Çarter Partiye Yapılan Atıflar
Türk Ticaret Kanunu m. 1110 uyarınca taşıyan ile gönderilen arasındaki hukuki ilişkide konşimento, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide ise navlun sözleşmesi hükümleri bağlayıcıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2015/12971 E., 2017/240 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, konşimentoda çarter parti ile birlikte kullanılacağı kaydı ile navlunun belirli tarihli çarter sözleşmesi uyarınca ödeneceği kaydının yer alması ve taşıma şartlarında çarter partideki tahkim klozunun geçerli kılındığının düzenlenmesi durumunda, taşıma sözleşmesindeki tahkim şartı gözetilerek davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/12971, K. 2017/240Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2013/15039 E., 2014/17925 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere, konşimentoda kesin, açık ve tereddütsüz bir tahkim şartı bulunmaması ve açık ve kesin şekilde tarihi belirtilmek suretiyle çarter partiye yapılan bir atfın yer almaması durumunda tahkim itirazına itibar edilmemektedir. Dolayısıyla konşimentodaki tahkim klozunun geçerli kabul edilmesi, klozun açıklığına veya atıf yapılan çarter partinin tarihinin tereddütsüz gösterilmesine bağlıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2013/15039, K. 2014/17925Kaynağı aç
Halef Sıfatıyla Açılan Davalarda Tahkim İtirazı ve Görev Yönünden Ret
Taşıyan tarafından düzenlenen konişmentoda yer alan tahkim şartı gönderilen için bağlayıcı olduğu gibi, tazminat ödeyerek sigortalısının yerine geçen sigortacı açısından da halefiyet esası uyarınca bağlayıcı kabul edilir. Sigortalısına tazminat ödeyerek onun haklarına halef olan sigortacı, sigortalısının haklarına sahip olduğundan uyuşmazlığa dayanak konşimento ve ekindeki tahkim klozuna tabi olur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/3454, K. 2017/7240Kaynağı aç
Konşimentoda yer alan tahkim şartı Türk Ticaret Kanunu m. 1237 kapsamındaki müşterek avarya alacağı bakımından da geçerli kabul edildiğinde, sigortalısına ödeme yaparak halefiyet kazanan sigortacıya karşı açılan davalarda süresinde ileri sürülen tahkim itirazı kabul edilmektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2016/3454 E., 2017/7240 K. sayılı ilamında, davalı sigortacının sigortalısının yerine geçmekle onun haklarına sahip olması sebebiyle tahkim itirazı yerinde görülmüş, dava dilekçesinin usulden reddi ile mahkemenin görevsizliğine dair verilen karar onanmıştır.
Benzer şekilde Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2016/8058 E., 2016/7446 K. sayılı kararında, taşıyan ile sigortalı arasındaki taşıma ilişkisi ve buna bağlı konşimentoda yer alan atıf sebebiyle uyuşmazlığın tahkim şartı ile çözülmesi gerektiği durumlarda, sigortalısına ödeme yaparak halef olan sigortacının başlattığı takibe vaki itirazın iptali istemiyle açtığı davanın görev yönünden reddine karar verilmesi hukuka uygun bulunmuştur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/8058, K. 2016/7446Kaynağı aç
Sigortacı sigortalısının tabi olduğu tahkim şartıyla bağlı mıdır?
Genel kural tahkim anlaşmalarının nispiliği gereği yalnızca tarafları bağlaması olsa da Türk Ticaret Kanunu m. 1472 uyarınca sigorta tazminatını ödeyerek sigortalının yerine geçen sigortacı, halefiyet ilkesi uyarınca konşimentodaki geçerli tahkim şartına tabi tutulmaktadır.
Konşimentodaki tahkim şartının veya çarter parti atfının geçerli sayılması için ne gerekir?
Konşimentoda kesin, açık ve tereddütsüz bir tahkim şartının yer alması veya tarihi açık ve kesin şekilde belirtilmek suretiyle tahkim klozu içeren çarter partiye atıf yapılması gerekir.
Tahkim şartına tabi bir uyuşmazlıkta mahkemede dava açılırsa ne karar verilir?
Süresinde ileri sürülen tahkim itirazı üzerine mahkeme, konşimentodaki tahkim şartını veya geçerli atfı dikkate alarak davanın görev yönünden usulden reddine karar verir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

