1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 163. maddesi uyarınca avukatlık hizmetinin ücret karşılığında yapılması kural olarak zorunludur. Tarafların sulh veya anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerinde karşı tarafın avukatı lehine doğan müteselsil sorumluluk kapsamına, avukat ile iş sahibi arasında yapılan sözleşmeye göre ödenmesi gereken akdi vekâlet ücreti dâhil değildir.
Avukatlık Sözleşmesi ve Vekâlet Ücreti Türleri
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 163. maddesi avukatlık sözleşmesinin kapsamını belirlemekte olup avukatlık hizmetinin ücret karşılığında yapılmasını zorunlu tutmuştur. Avukatlık sözleşmesinin ücretsiz yapılması hâlinde ise bu durumun baro yönetimine bildirilmesi gerekmektedir.
Avukatlık Kanunu'nun 164. maddesine göre avukatın iki tür ücret alacağı bulunur. Bunlardan ilki, avukat ile iş sahibi arasındaki sözleşme ilişkisinden doğan akdi vekâlet ücretidir. İkincisi ise yargılama sonunda haklı çıkan taraf yararına Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine göre hükmedilen ve usul kanunlarınca yargılama gideri niteliğinde olan yasal karşı taraf vekâlet ücretidir.
Sulh ve Takipsizlik Hâlinde Müteselsil Sorumluluk
Avukatlık Kanunu'nun 165. maddesi doğrultusunda, davanın sulh ile veya tarafların herhangi bir şekilde anlaşmasıyla neticelenerek takipsiz bırakıldığı dosyalarda, her iki taraf vekâlet ücretinin ödenmesi noktasında müteselsil borçlu kabul edilir. Düzenleme yalnızca mahkeme huzurunda yapılan açık sulhleri değil, tarafların haricen uzlaşarak dosyayı takipsiz bıraktığı örtülü sulh durumlarını da teselsül kapsamına dahil etmektedir.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 165Kaynağı aç
Avukatlık Kanunu'nun 165. maddesi aynı zamanda iş sahibinin birden fazla kişi olması ihtimalini de düzenlemiştir. Buna göre bir hukuki uyuşmazlıkta iş sahibinin birden çok olması hâlinde, bu kişilerin her biri avukatlık ücretinin karşılanmasından dolayı müteselsilen sorumlu tutulmaktadır.
Akdi Vekâlet Ücretinin Sorumluluk Dışında Kalması
Belli bir hukuki yardım karşılığında avukat ile iş sahibi arasında yapılan sözleşme ilişkisinden kaynaklanan akdi vekâlet ücretinden dolayı, bu ilişkinin tarafı olmayan ve koşullarını belirleme imkânına sahip bulunmayan karşı tarafın sorumlu tutulması, borçlar hukukundaki sözleşmelerin nispiliği ilkesine ve Anayasa'nın 48. maddesinde korunan sözleşme özgürlüğü ilkesine aykırılık teşkil eder. Bu doğrultuda sulh, anlaşma veya takipsizlik hâlinde karşı taraf avukatı lehine doğan müteselsil sorumluluk kapsamına akdi vekâlet ücretinin dâhil olmadığı kabul edilmektedir.
Uyuşmazlığı anlaşmayla çözen bir kimsenin, tarafı olmadığı ve şartlarını bilmediği bir vekâlet sözleşmesinden doğacak ücret borcunu ödemek zorunda kalacağını öngörmesi beklenemez. Taraf olunmayan sözleşmesel yükümlülüğün hasma teşmil edilmesi hukuk güvenliği ilkesini zedelemektedir.
Vekâlet ücreti özü itibarıyla avukat tarafından müvekkiline sunulan hukuki yardımın karşılığıdır. Karşı taraf avukatından hiçbir mesleki yardım almamış olan hasmın, karşı yanın kendi avukatıyla yaptığı sözleşmedeki ücretten müteselsil borçlu sayılması, avukatlık ücretinin hukuki mahiyeti ve ihdas ediliş gayesiyle çelişmektedir.
Sulh Kurumunun Teşviki ve Barışçıl Çözüm
Sulh müessesesi uyuşmazlık nedeniyle bozulan toplumsal barış ve huzurun yeniden tesis edilmesini sağlar ve tarafların haklarına gecikmeksizin kavuşmasına imkân verir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hâkimin tarafları sulhe teşvik etmesini öngörerek barışçıl çözümü usulün temel hedeflerinden biri saymıştır. Sözleşmenin tarafı olmayan hasmın akdi vekâlet ücretinden sorumlu tutulması, sulh müessesesinin önüne caydırıcı bir engel koyulması sonucunu doğurur.
Sıkça Sorulan Sorular
Avukatlık sözleşmesi ücretsiz düzenlenebilir mi?
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 163. maddesi uyarınca avukatlık hizmetinin kural olarak ücret karşılığı yapılması zorunludur; sözleşmenin ücretsiz yapılması durumunda ise durumun baro yönetimine bildirilmesi gerekir.
Örtülü sulh hâlinde vekâlet ücretinden müteselsil sorumluluk doğar mı?
Avukatlık Kanunu'nun 165. maddesi gereğince açık sulh olmasa dahi taraflar arasında anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde müteselsil sorumluluk doğar; ancak bu sorumluluk akdi vekâlet ücretini kapsamaz.
Sulh olan karşı taraf akdi vekâlet ücretinden sorumlu tutulabilir mi?
Sözleşmelerin nispiliği ve sözleşme özgürlüğü ilkeleri gereğince, vekâlet sözleşmesinin tarafı olmayan hasım akdi vekâlet ücretinden müteselsilen sorumlu tutulamaz.
Karşı tarafın akdi ücretten sorumlu tutulması neden hukuk güvenliğini zedeler?
Uyuşmazlığı anlaşmayla çözen bir kişinin tarafı olmadığı bir sözleşmeden kaynaklanan ücreti ödemek zorunda kalacağını öngörmesi beklenemeyeceğinden, bu borcun karşı tarafa yüklenmesi hukuk güvenliği ilkesini zedeler.
Birden çok iş sahibi bulunması hâlinde vekâlet ücreti nasıl ödenir?
Avukatlık Kanunu'nun 165. maddesi uyarınca iş sahibinin birden çok olması hâlinde bunlardan her biri, sulh veya her ne suretle olursa olsun taraflar arasında anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde avukat ücretinin ödenmesi hususunda müteselsil borçlu sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy