Subay ve Astsubay Alımlarında İkili Güvenlik İncelemesi
Statüsü veya çalıştırma şekline bakılmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak ilgililer hakkında 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca arşiv araştırması yapılır. Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile subay ve astsubay olarak istihdam edilecekler hakkında ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yürütülür. Yapılan değerlendirme neticesinde güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan adayların okuldan veya eğitimden ilişiği kesilir.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde istihdam edilecek sözleşmeli subay ve astsubayların güvenlik incelemeleri ayrıca 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'un 4/f ve 8/f maddeleri çerçevesinde ele alınmaktadır.
Arşiv Araştırması ile Güvenlik Soruşturması Arasındaki Kapsam Farkı
Arşiv araştırması, adayın durumunun yalnızca mevcut resmi kayıtlardan tespit edilmesi işlemidir. Bu inceleme kapsamında kişinin adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince halen aranıp aranmadığı ve hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Bununla birlikte kesinleşmiş mahkeme kararları, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesinin beşinci fıkrası ile 231. maddesinin 13. fıkrası uyarınca verilen kararlar, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturma olguları ile kamu görevinden veya memurluktan çıkarılma cezaları taranır.
Güvenlik soruşturması ise mevcut kayıtlara dayalı arşiv araştırmasını da içine alan daha kapsamlı bir tahkikattır. Güvenlik soruşturmasında adli sicil, tahdit ve adli kayıtların yanında adayın yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği mercek altına alınır. Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde bulunup bulunmadığı araştırılır. Ayrıca mevcut kayıtlar ile kişinin görevine yansıyacak hususlar denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılarak tespit edilir.
Soruşturmayı Yürüten Merciler ve Yasal Cevaplandırma Süreleri
7315 sayılı Kanun uyarınca güvenlik soruşturması işlemlerini yürütmekle yetkili kılınan merciler kolluk kuvvetleri, Milli İstihbarat Teşkilatı ve mahalli mülki idari amirliklerdir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması taleplerinin ilgili makama ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçlarının en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçlarının ise en geç 60 iş günü içinde cevaplandırılması kanuni zorunluluktur.
Gizlilik İlkesi ve Olumsuzluk Gerekçelerinin Öğrenilmesi
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının tüm evrelerinde gizlilik kuralına uyulması esastır. Soruşturma ve araştırma evreleri ile sonuçları bilmesi gereken görevliler dışındakilere açıklanmaz. Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandığında dahi kişilere hangi gerekçe ile olumsuz kanaate ulaşıldığı bilgisi verilmez. Ayrıca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması değerlendirme komisyonlarının çalışma tutanakları ile kararları da kanunen gizlidir.
İdare, güvenlik soruşturmasının içeriği ve hangi somut sebeplerle olumsuz kanaate vardığı konusunda adaya bilgi vermemektedir. Güvenlik soruşturmasının içeriğinde yer alan somut veriler ve gerekçeler ancak idari yargıda dava açılması ve mahkemenin idareden ilgili bilgi ve belgeleri talep etmesi halinde dava dosyasından öğrenilebilir.
Olumsuz İşlemlere Karşı Başvuru Yolları ve İptal Davası
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gerekçesiyle tesis edilen atanmama, sözleşme feshi veya yenilenmemesi, göreve son verme ya da okuldan veya eğitimden ilişik kesme işlemlerine karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 günlük yasal dava açma süresi içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir veya Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuruda bulunulabilir. Kamu Denetçiliği Kurumu kararları bağlayıcı nitelikte olmadığından, verilen karara idarece uyulmadığı takdirde tekrar iptal davası açılması gerekmektedir.
Subay ve astsubay adaylarına hangi güvenlik incelemeleri yapılır?
Milli Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı kadrolarında istihdam edilecek subay ve astsubaylar hakkında 7315 sayılı Kanun uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte uygulanır.
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanma nedeni adaya bildirilir mi?
Süreçte ve komisyon kararlarında gizlilik esas olduğundan olumsuzluk gerekçeleri adaya açıklanmaz; bu bilgiler ancak dava açılıp mahkemenin idareden istemesi halinde dava dosyasından öğrenilebilir.
İlişik kesme veya atanamama kararına karşı dava açma süresi ne kadardır?
İlişik kesme, atanmama, sözleşme feshi veya göreve son verme işlemlerinin tebliğinden itibaren 60 gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir veya Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy