Enerji Performans Sözleşmesi: Hukuki Çerçeve ve Finansman

Enerji performans sözleşmesi, uygulama projesi sonrasında sağlanacak enerji tasarruflarının garanti edilmesi ve yapılan harcamaların uygulama sonucu oluşacak tasarruflarla ödenmesi esasına dayanan bir sözleşme türüdür. 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu m. 3/1-k bu tanımı açıkça ortaya koymaktadır; söz konusu bent 21/3/2018 tarihli 7103 sayılı Kanun'un 76. maddesiyle Kanun'a eklenmiştir.

5627 sayılı ENERJİ VERİMLİLİĞİ KANUNU m. 3Kaynağı aç

MADDE 3 – (1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını,
b) (Ek:21/12/2021-7346/26 md.)[3]
(Değişik:2/5/2024-7501/9 md.) Başvuru sahibi: Enerji verimliliği
desteklerinden faydalanmak isteyen gerçek veya tüzel kişileri,
c) Genel Müdürlük: Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel
Müdürlüğünü,
ç) Kurul: Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulunu,
d) Kamu kesimi: Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler ve mahallî idareleri,
e) Meslek odaları: Elektrik ve makina mühendisleri
odalarını,
f) Şirket: Genel Müdürlük veya yetkilendirilmiş
kurumlar ile yaptıkları yetkilendirme anlaşması çerçevesinde, enerji
verimliliği hizmetlerini yürütmek üzere yetki belgesi verilen enerji
verimliliği danışmanlık şirketlerini,
g) Yetkilendirilmiş kurumlar: Düzenlenen yetkilendirme
anlaşması çerçevesinde, eğitim, yetkilendirme ve izleme faaliyetlerini yürütmek
üzere Genel Müdürlük tarafından, Kurul onayı ile yetkilendirilen meslek odaları
ve üniversiteleri,
ğ) TEP: Ton Eşdeğer Petrolü,
h) Atık: Kullanılmış lastikler, boya çamurları,
solventler, plastikler, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yakıt olarak
kullanılması uygun görülen atık yağlar ve diğer atıkları,
ı) Bina sahibi: Binanın maliki, varsa intifa hakkı
sahibi, ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edeni,
i) Endüstriyel işletme: Elektrik üretim faaliyeti
gösteren lisans sahibi tüzel kişiler dışındaki yıllık toplam enerji tüketimleri
bin TEP ve üzeri olan, ticaret ve sanayi odası, ticaret odası veya sanayi
odasına bağlı olarak faaliyet gösteren ve her türlü mal üretimi yapan
işletmeleri,
j) Enerji kimlik belgesi: Asgarî olarak binanın enerji
ihtiyacı ve enerji tüketim sınıflandırması, yalıtım özellikleri ve ısıtma
ve/veya soğutma sistemlerinin verimi ile ilgili bilgileri içeren belgeyi,
k) (Ek: 21/3/2018-7103/76 md.) Enerji performans sözleşmesi:
Uygulama projesi sonrasında sağlanacak enerji tasarruflarının garanti edilmesi
ve yapılan harcamaların uygulama sonucu oluşacak tasarruflarla ödenmesi esasına
dayanan sözleşmeyi,[4]
l) Enerji verimliliği: Binalarda yaşam standardı ve hizmet kalitesinin,
endüstriyel işletmelerde ise üretim kalitesi ve miktarının düşüşüne yol açmadan
enerji tüketiminin azaltılmasını,
m) Etüt: Enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik imkânların ortaya
çıkarılması için yapılan ve bilgi toplama, ölçüm, değerlendirme ve raporlama
aşamalarından oluşan çalışmaları,
n) Enerji verimliliği hizmetleri: Enerji verimliliği konusunda
danışmanlık, eğitim, etüt ve uygulama hizmetlerini,
o) Enerji yoğunluğu: Bir birim hasıla üretebilmek için tüketilen enerji
miktarını,
ö) Enerji yöneticisi ve sertifikası: Bu Kanun kapsamına giren endüstriyel
işletmelerde ve binalarda enerji yönetimi ile ilgili faaliyetleri yerine
getirmekle sorumlu ve enerji yöneticisi sertifikasına sahip kişi ile Genel
Müdürlük, yetkilendirilmiş kurumlar veya enerji verimliliği danışmanlık
şirketleri tarafından enerji yöneticileri için düzenlenen belgeyi,
p) Enerji yönetimi: Enerji kaynaklarının ve enerjinin verimli
kullanılmasını sağlamak üzere yürütülen eğitim, etüt, ölçüm, izleme, planlama
ve uygulama faaliyetlerini,
r) Geri ödeme süresi: Endüstriyel işletmelerin mevcut sistemlerinde
enerji verimliliğinin artırılması amacıyla hazırladıkları veya şirketlere
hazırlattıkları projelerde ihtiyaç duyulan yatırım harcamalarının projede
öngörülen tasarruflarla geri kazanılmasını sağlayan süreyi,
s) Kojenerasyon: Isı ve elektrik ve/veya mekanik enerjinin aynı tesiste
eş zamanlı olarak üretimini,
ş) Uygulama anlaşması: Etüt çalışmaları ile belirlenen önlemlerin
uygulanmasını gerçekleştirmek amacıyla şirketlerin yaptıkları anlaşmayı,
t) Yakma tesisleri: Yakıtın yandığı yer ile bu yere bağlı parçalar ve
atık gaz tertibatlarının dâhil olduğu ısı elde edilen tesisleri,
u) Yetki belgesi: Düzenlenen yetkilendirme anlaşmaları çerçevesinde,
üniversitelere ve meslek odalarına eğitim, yetkilendirme ve izleme
faaliyetlerini yürütmek üzere Kurul onayı ile Genel Müdürlük tarafından,
şirketlere ise eğitim, etüt, danışmanlık ve uygulama faaliyetlerini yürütmek
üzere Genel Müdürlük, meslek odaları veya üniversiteler tarafından verilen
belgeyi,
ü) (Ek:2/5/2024-7501/9 md.) Karbon yoğunluğu: Birim ürün ve/veya
alan veya benzeri başına salınan karbondioksit emisyonu miktarını,
v) (Ek:2/5/2024-7501/9 md.) Spesifik enerji tüketimi: Birim ürün
ve/veya alan veya benzeri başına tüketilen enerji miktarını,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Kurul ve Yetkilendirmeler
Enerji Verimliliği Koordinasyon
Kurulu

Enerji Verimliliğinin Tanımı ve Sözleşmenin Temel İlkesi

5627 sayılı Kanun m. 3/1-l uyarınca enerji verimliliği; binalarda yaşam standardı ve hizmet kalitesinin, endüstriyel işletmelerde ise üretim kalitesi ve miktarının düşüşüne yol açmadan enerji tüketiminin azaltılmasını ifade eder.

Aynı Kanun'un m. 3/1-k'sinde tanımlanan enerji performans sözleşmesi de bu ilke üzerine inşa edilmiştir: garanti edilen tasarruf, projeye yapılan harcamanın finansman kaynağını oluşturur.

Kamu İdarelerinin Sözleşme Yapma Yetkisi

5627 sayılı Kanun'a 7103 sayılı Kanun'un 77. maddesiyle eklenen Ek Madde 1/1 uyarınca genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, enerji tüketimlerini veya enerji giderlerini düşürmek amacıyla enerji performans sözleşmeleri yapabilir. Aynı hüküm, bu idarelere on beş yılı aşmayan yıllara yaygın yüklenmeye girişme imkânı tanımaktadır. Kanun'da azami sürenin altında bir asgari süre sınırı belirlenmemiştir.

5627 sayılı ENERJİ VERİMLİLİĞİ KANUNU m. Ek Madde 1Kaynağı aç

EK MADDE 1- (Ek: 21/3/2018-7103/77 md.)
(1) Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile
diğer kamu kurum ve kuruluşları, enerji tüketimlerini veya enerji giderlerini
düşürmek üzere enerji performans sözleşmeleri yapabilir ve on beş yılı aşmayan
yıllara yaygın yüklenmeye girişebilirler. Bu kapsamda gerçekleştirilecek mal ve
hizmet alımları ile yapım işleri, ceza ve yasaklama hükümleri hariç, 4/1/2002 tarihli
ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir.
(2) Enerji performans sözleşmeleri gereğince yapılacak
ödemeler, idarelerin sözleşme konusu enerji alım giderlerinin yapıldığı bütçe
tertiplerinden gerçekleştirilir.
(3) Yıllık yapılacak ödemelerin toplamı garanti edilen
yıllık tasarruf miktarına karşılık gelen tutarı aşamaz.
(4) Sözleşme bedeli, uygulamanın ekonomik ömrü boyunca
sağlanacak toplam tasarruf miktarına eşit veya bu miktardan yüksek olamaz.
(5) Bu madde kapsamında yapılacak
işlerde uygulanacak ihale usul ve esasları, taahhüde uyulmaması halinde
uygulanacak cezai şartlara, tasarruf hesaplarına esas referans değerlerin
belirlenmesine, sözleşmeye esas ekonomik ve teknik analizlere, sözleşme
süresince yapılacak izleme ve doğrulama faaliyetlerine, enerji performans
sözleşmeleri gereğince yapılacak ödemelere, asgarî sözleşme hükümleri ile diğer
hususlara ilişkin usul ve esaslar, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.[9]

Kamu İhale Kanunu'ndan İstisna ve Bütçe Düzenlemesi

Ek Madde 1/1'in getirdiği önemli bir düzenleme, enerji performans sözleşmeleri kapsamında gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, ceza ve yasaklama hükümleri hariç olmak üzere, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi tutulmamasıdır. Bu istisna, söz konusu alım ve işleri genel ihale rejimine dahil etmeksizin sözleşmeye özgü usullerle yürütme imkânı sağlamaktadır. Bununla birlikte Kamu İhale Kanunu'nun ceza ve yasaklama hükümleri enerji performans sözleşmelerinde de uygulanmaya devam etmektedir.

Enerji performans sözleşmeleri gereğince yapılacak ödemeler, idarelerin sözleşme konusu enerji alım giderlerinin yapıldığı bütçe tertiplerinden gerçekleştirilir. Ek Madde 1/2'nin bu düzenlemesi, mevcut enerji harcama kalemleri üzerinden ödeme yapılmasına zemin hazırlamaktadır.

Sözleşme Bedelinin Yasal Sınırları

5627 sayılı Kanun Ek Madde 1, sözleşme bedelini iki ayrı kuralla sınırlandırmaktadır. Ek Madde 1/3 uyarınca yıllık yapılacak ödemelerin toplamı, garanti edilen yıllık tasarruf miktarına karşılık gelen tutarı aşamaz. Ek Madde 1/4 uyarınca ise sözleşme bedeli, uygulamanın ekonomik ömrü boyunca sağlanacak toplam tasarruf miktarına eşit veya bu miktardan yüksek olamaz. Her iki sınır da idarenin gerçekleşmeyen bir tasarrufu bedeliyle ödemesinin önüne geçmek amacıyla öngörülmüştür.

Paylaşımlı Tasarruf Modeli

Enerji performans sözleşmelerinde uygulanan modellerden biri paylaşımlı tasarruf modelidir. Bu modelde projeye ilişkin finansman yükünü ESCO (enerji hizmet şirketi) üstlenir; verimliliği artıracak yatırım masrafları ESCO tarafından projeye aktarılır. Verimlilik tedbirleri uygulandıktan sonra tasarruf gerçekleştikçe ESCO, tasarruf miktarı üzerinden pay alır. Pay oranlarının veya hesaplama yönteminin nasıl belirleneceği mevcut birincil düzenleyici metinlerde somutlaştırılmamıştır.

Paylaşımlı tasarruf modelinde geri ödeme tamamlandıktan sonra tasarruftan kaynaklanan kâr proje sahibi üzerinde kalır. Bu sonucun garantili tasarruf modeli için de geçerli olup olmadığı mevcut düzenleyici metinlerde açıkça ele alınmamaktadır.

İkincil Düzenleme Yetkisi

5627 sayılı Kanun Ek Madde 1/5, uygulamanın teknik ayrıntılarını Cumhurbaşkanlığı düzenlemesine bırakmıştır. Bu hüküm uyarınca ihale usul ve esasları, taahhüde uyulmaması halinde uygulanacak cezai şartlar, tasarruf hesaplarına esas referans değerlerin belirlenmesi, sözleşmeye esas ekonomik ve teknik analizler, sözleşme süresince yapılacak izleme ve doğrulama faaliyetleri, ödemeler ile asgari sözleşme hükümlerine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmektedir.

Enerji Verimliliği Danışmanlık Şirketleri ve Yetkilendirme

5627 sayılı Kanun m. 3/1-f uyarınca 'şirket' kavramı; Genel Müdürlük veya yetkilendirilmiş kurumlar ile yaptıkları yetkilendirme anlaşması çerçevesinde enerji verimliliği hizmetlerini yürütmek üzere yetki belgesi verilen enerji verimliliği danışmanlık şirketlerini ifade etmektedir.

Yetki belgesi, Kanun m. 3/1-u uyarınca iki ayrı muhatap için farklı biçimlerde düzenlenmiştir. Şirketlere eğitim, etüt, danışmanlık ve uygulama faaliyetlerini yürütmek üzere Genel Müdürlük, meslek odaları veya üniversiteler tarafından yetki belgesi verilebilmektedir. Üniversiteler ve meslek odalarına ise eğitim, yetkilendirme ve izleme faaliyetlerini yürütmek üzere Kurul onayı ile Genel Müdürlük tarafından yetki belgesi verilmektedir.

Yetkilendirilmiş kurumlar; düzenlenen yetkilendirme anlaşması çerçevesinde, eğitim, yetkilendirme ve izleme faaliyetlerini yürütmek üzere Genel Müdürlük tarafından Kurul onayı ile yetkilendirilen meslek odaları ve üniversitelerdir. Bu çerçeve, Kanun m. 3/1-g'de açıkça tanımlanmıştır.

Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu, 5627 sayılı Kanun m. 4/3-e uyarınca her yıl Ocak ayı içinde yetki belgesi ve enerji yöneticisi sertifikası bedellerini belirleyerek yayımlamakla görevlidir. Kanun'un m. 4/1, 4/2, 4/4 ve 4/5 fıkraları ise 2018 tarihli 703 sayılı KHK'nin 204. maddesiyle mülga edilmiştir.

5627 sayılı ENERJİ VERİMLİLİĞİ KANUNU m. 4Kaynağı aç

MADDE 4 – (1) (Mülga fıkra:
2/7/2018-KHK-703/204 md.)
(2) (Mülga fıkra: 2/7/2018-KHK-703/204 md.)
(3) Kurulun görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:
a) Ulusal düzeyde enerji verimliliği stratejileri,
planları ve programları hazırlamak, bunların etkinliğini değerlendirmek,
gerektiğinde revize edilmelerini, yeni önlemlerin alınmasını ve uygulanmasını
koordine etmek.
b) Genel Müdürlük tarafından yürütülen enerji
verimliliği çalışmalarını yönlendirmek ve enerji verimliliği hizmetlerinin
yaygınlaştırılmasında, Genel Müdürlük tarafından meslek odalarına ve
üniversitelere verilen yetki belgelerini onaylamak.
c) 8 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ve 9
uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki uygulamalardan
yararlanmak isteyen endüstriyel işletmelerin yaptıkları veya şirketlere
hazırlattıkları uygulama projelerini, 8 inci maddenin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamındaki gönüllü anlaşmaları onaylamak ve uygulamanın sonuçlarını
izlemek.
ç) Kurula verilen görevler
kapsamında ve gerekli gördüğü hallerde, giderleri Genel Müdürlük bütçesinden
karşılanmak üzere, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının, üniversitelerin, özel
sektörün ve sivil toplum kuruluşlarının katılımı ile geçici ihtisas komisyonları
oluşturmak.
d) Yetkilendirilmiş kurumların,
şirketlerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve sivil toplum
kuruluşlarının katılımı ile her yıl Kasım ayında Genel Müdürlük tarafından
düzenlenecek danışma kurulu toplantılarının gündemini ve toplantıya katılacak
kuruluşları belirlemek, toplantı sonuç değerlendirmelerini ve önlem önerilerini
onaylamak.
e) Her yıl Ocak ayı içinde yetki belgesi ve enerji
yöneticisi sertifikası bedellerini belirlemek ve yayımlamak.
(4) (Mülga fıkra: 2/7/2018-KHK-703/204 md.)
(5) (Mülga fıkra: 2/7/2018-KHK-703/204 md.)[5]
Yetkilendirmeler

Sık Sorulan Sorular

Enerji performans sözleşmesinin temel işleyişi nasıldır?

Temel işleyiş, uygulama projesi sonrasında sağlanacak enerji tasarruflarının garanti edilmesi ve yapılan harcamaların bu tasarruflarla karşılanması esasına dayanır. 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu m. 3/1-k bu tanımı açıkça düzenlemekte olup söz konusu bent 7103 sayılı Kanun'la 2018 yılında Kanun'a eklenmiştir.

Kamu idareleri enerji performans sözleşmesi yapabilir mi?

Evet. 5627 sayılı Kanun Ek Madde 1/1 uyarınca genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, enerji tüketimlerini veya enerji giderlerini düşürmek amacıyla enerji performans sözleşmeleri akdedebilir ve bu kapsamda on beş yılı aşmayan yıllara yaygın yüklenmeye girişebilirler.

Kamu enerji performans sözleşmeleri Kamu İhale Kanunu'na tabi midir?

Bu sözleşmeler kapsamındaki mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, ceza ve yasaklama hükümleri hariç olmak üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir. Kamu İhale Kanunu'nun ceza ve yasaklama hükümleri ise uygulanmaya devam etmektedir.

Kamu enerji performans sözleşmelerinde ödemeler bütçenin hangi kaleminden yapılır?

Ödemeler, idarelerin sözleşme konusu enerji alım giderlerinin yapıldığı bütçe tertiplerinden gerçekleştirilir. Bu düzenleme 5627 sayılı Kanun Ek Madde 1/2'de açıkça yer almaktadır.

Sözleşme bedeli nasıl sınırlandırılmıştır?

Yıllık ödemelerin toplamı, garanti edilen yıllık tasarruf tutarını aşamaz. Bunun yanı sıra toplam sözleşme bedeli, uygulamanın ekonomik ömrü boyunca sağlanacak toplam tasarruf miktarına eşit veya bu miktardan yüksek olamaz. Her iki sınır da 5627 sayılı Kanun Ek Madde 1'in üçüncü ve dördüncü fıkralarında düzenlenmiştir.

Paylaşımlı tasarruf modelinde ESCO'nun rolü nedir?

Paylaşımlı tasarruf modelinde finansman yükünü ESCO üstlenir; yatırım masrafları ESCO tarafından projeye aktarılır. Tasarruf gerçekleştikçe ESCO, tasarruf miktarı üzerinden pay alarak geri ödemesini tahsil eder. Geri ödeme tamamlandıktan sonra ise tasarruftan kaynaklanan kâr proje sahibinde kalır. Bu işleyiş yalnızca paylaşımlı tasarruf modeli bağlamında açıklanmış olup garantili tasarruf modeli için aynı sonucun geçerli olup olmadığı birincil düzenleyici metinlerde ayrıca ele alınmamıştır.

Enerji verimliliği danışmanlık şirketleri nasıl yetkilendirilir?

Bu şirketler, 5627 sayılı Kanun m. 3/1-f ve m. 3/1-u uyarınca, Genel Müdürlük veya yetkilendirilmiş kurumlarla yapılan yetkilendirme anlaşması çerçevesinde Genel Müdürlük, meslek odaları veya üniversiteler tarafından verilen yetki belgesiyle faaliyet gösterir. Yetki belgesi; eğitim, etüt, danışmanlık ve uygulama faaliyetlerini kapsamaktadır.

İkincil düzenlemeler hangi konuları kapsar?

5627 sayılı Kanun Ek Madde 1/5 uyarınca ihale usul ve esasları, taahhüde uyulmaması halinde uygulanacak cezai şartlar, referans değerlerin belirlenmesi, izleme ve doğrulama faaliyetleri, ödemeler ile asgari sözleşme hükümlerine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İdare hukuku