Subay adayları hakkında arşiv araştırmasına ek olarak 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında güvenlik soruşturması yürütülür. İdari inceleme sürecinde kanunda belirtilen genel araştırma alanları ile subaylık statüsüne özgü mevzuat şartları idare tarafından ayrı ayrı ele alınarak değerlendirilir.
Arşiv Araştırması ve Güvenlik Soruşturmasının Kapsamı
7315 sayılı Kanun gereğince yapılan arşiv araştırması kapsamında adayın adli sicil kaydı, kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı, hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı ve kesinleşmiş mahkeme kararları incelenir. Bunun yanı sıra adayın devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalarındaki olgusal durumlar ile kesinleşmiş kamu görevinden çıkarılma veya memurluktan çıkarılma kayıtları da arşiv araştırmasına dahildir.
Güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasının ötesine geçen incelemeleri kapsar. Bu çerçevede görevin gerektirdiği niteliklerle bağlantılı olarak kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, adayın yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği incelenir. Ayrıca terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak iddiaları da güvenlik soruşturması kapsamında değerlendirilir.
Araştırmayı Yürüten Görevli Birimler ve Veri Güvenliği
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması; görevin ve talebin niteliğine göre Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahallî mülkî idare amirlikleri tarafından kendi kanuni görev ve yetki alanları çerçevesinde yürütülür. Görevli birimler, kendilerine iletilen taleple sınırlı olmak üzere bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden gerekli bilgi ve belgeleri almaya yetkilidir.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 6Kaynağı aç
Görevli birimlerde yetkilendirilmiş personel, elektronik ortamda veya bilgisayar loglarında hukuka aykırı kişisel veri sorgulaması yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez. Görevi gereği elde ettiği kişisel bilgileri paylaşamaz, yayın yoluyla duyuramaz, yetkisiz kişilere veya basın ve yayın kuruluşlarına iletemez. Görevli birimler personelin kişisel verileri hukuka aykırı şekilde sorgulaması, silmesi, değiştirmesi veya paylaşmasını engellemeye ilişkin gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür.
İnceleme Süreleri ve Karar Verme Usulü
Arşiv araştırması sonucunun en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonucunun ise en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilmesi gerekir. Söz konusu bildirim süreleri idari tahkikatın ilgili kuruma iletilmesine ilişkin olup adayın göreve başlama veya atanma garantisi anlamına gelmez.
Tahkikatı yürüten yetkili birimler elde ettikleri yorum içermeyen olgusal verileri Değerlendirme Komisyonuna iletir. Komisyon, kendisine sunulan veriler hakkında nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Nihai atama yapma veya adaylığı sonlandırma kararı Değerlendirme Komisyonu tarafından değil, atamaya yetkili makam tarafından verilir.
Güvenlik Soruşturmasında Kişisellik İlkesi
Kişisellik ilkesi uyarınca bir aile bireyine ait kayıtlar, subay adayının kendisiyle somut ve iradi bir bağlantı kurulmaksızın yalnızca akrabalık bağı nedeniyle güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılmasına tek başına gerekçe yapılamaz. İdarenin işlem tesis ederken adayın kendi iradi eylemini, bilinçli bağlantısını veya somut ilişkisini ortaya koyması şarttır.
Olumsuz İşlemlere Karşı İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması halinde iptal davasına konu edilmesi gereken işlem, hazırlık niteliğindeki ham güvenlik soruşturması verisi değildir. Dava konusu edilecek işlem; adaylığın sonlandırılması, atama yapılmaması veya ilişiğin kesilmesi gibi idarenin kesin ve icrai nitelikteki işlemleridir.
Subay adaylığına son verilmesi veya atamanın yapılmaması gibi olumsuz kesin işlemlere karşı, işlemin yazılı tebliğini izleyen günden itibaren kural olarak 60 gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir.
İdari dava açılmadan önce ilgililer, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi çerçevesinde işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, tadil edilmesini ya da yeni bir işlem yapılmasını dava açma süresi içinde yetkili üst makamdan veya üst makam yoksa işlemi kuran makamdan talep edebilir. Başvurulması zorunlu olmayan bu usul işletildiğinde, işlemeye başlamış bulunan dava açma süresi durur. İdari merciye yöneltilen talebe 30 gün içinde yanıt verilmediği takdirde istek zımnen reddedilmiş sayılır. İdarenin ret cevabı vermesi veya istemin zımnen reddi durumunda süre kaldığı yerden işlemeye devam eder ve başvuru yapılıncaya dek geçen süre toplam hesaba katılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Açılan iptal davasında idari işlemin uygulanmasını durdurmak amacıyla yürütmenin durdurulması istenebilir. 2577 sayılı Kanun uyarınca yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması koşullarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
Subay güvenlik soruşturması ne kadar sürede sonuçlanır?
7315 sayılı Kanun uyarınca arşiv araştırması sonucunun en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonucunun ise en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilmesi gerekir; bu süreler atama veya göreve başlama tarihi anlamına gelmez.
Güvenlik soruşturması hangi kurumlar tarafından yapılır?
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, görevin ve talebin niteliğine göre Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahallî mülkî idare amirlikleri tarafından yürütülür.
Aile bireylerinin adli kayıtları subay adaylığını etkiler mi?
Kişisellik ilkesi gereğince aile bireylerine ait bir kayıt, adayın şahsıyla somut ve iradi bir bağlantı kurulmadıkça yalnızca akrabalık bağı gerekçe gösterilerek güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına tek başına neden olamaz.
Olumsuz güvenlik soruşturması işlemine karşı dava açma süresi kaç gündür?
Adaylığın sonlandırılması veya atamama gibi kesin ve icrai işlemin yazılı tebliğini izleyen günden itibaren kural olarak 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.
Dava açmadan önce idari başvuru yapılması süreyi nasıl etkiler?
2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında yapılan idari başvuru dava açma süresini durdurur; idare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve kalan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.
Güvenlik soruşturması davasında yürütmenin durdurulması hangi şartlara bağlıdır?
İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız bir zararın doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulması kararı verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy