Sözleşmeler Noterde Mi Yapılmalıdır? Şekil Şartları

Türk hukukunda birçok sözleşme türünün noter onayı aranmaksızın basit yazılı şekilde akdedilmesi kanunen mümkündür. 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 82. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kanun hükümlerine göre noterlerce belgelendirilen hukuki işlemler resmî işlem niteliğini kazanır.

Noterde Düzenleme Şeklinde Yapılması Zorunlu İşlemler

Noterlik Kanunu'nun 89. maddesi uyarınca, tapu sicilinde tescil ve işlem yapılmasını gerektiren sözleşmeler ile vekâletnameler, vasiyetnameler, mülkiyeti saklı tutma koşuluyla satışlar ile taşınmaz satış vaatleri noterlikçe düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Bunun yanı sıra vakıf kurma senetleri, evlenme mukaveleleri, tanıma ve evlat edinme işlemleri, miras taksim sözleşmeleri ve sair kanunlarda öngörülen işlemler de bu usule göre düzenlenir.

Miras hukukunda terekeye ilişkin pay devirlerinde taraf sıfatına göre farklı şekil şartları kabul edilmiştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 677. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında akdedilen sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. Buna karşılık aynı maddenin ikinci fıkrasına göre, bir mirasçının miras payını üçüncü bir kişiyle yapacağı devir sözleşmesinin geçerliliği noterlikçe düzenleme şeklinde yapılmasına bağlı tutulmuştur. Miras payının üçüncü kişiye devri bu kişiye paylaşmaya katılma yetkisi bahşetmez; yalnızca paylaşma neticesinde mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkı tanır.

Temsil yoluyla vakıf kurulması sürecinde özel bir noterlik şekil şartı öngörülmüştür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 102. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, resmî senet vasıtasıyla vakıf kurma işleminin temsilci eliyle gerçekleştirilmesi, temsil yetkisinin noterlikçe düzenleme biçiminde hazırlanmış bir belgeyle verilmiş bulunmasına ve bu belgede vakfın gayesi ile tahsis edilecek mal ve hakların açıkça tayin edilmesine bağlı tutulmuştur.

Noter Onayı Gerektiren Sözleşmeler ve Özel Şartlar

Kanunun düzenleme şekli aramadığı bazı sözleşmelerde geçerlilik veya devir usulü noter onayı şartına bağlanmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin birinci fıkrası uyarınca limited şirketlerde esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzalarının noterce onaylanması zorunludur. Ayrıca bu devir sözleşmesinde ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, rekabet yasağının ağırlaştırılması veya tüm ortakları kapsayacak şekilde genişletilmesi hâlinde bu durum, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin koşullar gösterilir. Şirket sözleşmesinde aksine hüküm bulunmadıkça esas sermaye payının devri için ortaklar genel kurulunun onayı aranır ve devir bu onayla geçerli olur; genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde devri reddetmediği takdirde onayı vermiş sayılır.

Sınai mülkiyet haklarının devrinde de benzer bir geçerlilik şekli benimsenmiştir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 148. maddesinin dördüncü fıkrası doğrultusunda sınai mülkiyet haklarına ilişkin hukuki işlemler yazılı şekle tabi olup devir sözleşmelerinin geçerliliği ancak noter tarafından onaylanmış biçimde yapılmış olmalarına bağlıdır. Aynı maddenin beşinci fıkrası gereğince, anılan kanunun 115. maddesi saklı kalmak kaydıyla, sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Öte yandan kanunun 148. maddesinin birinci fıkrası uyarınca coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkı lisans, devir, intikal, haciz ve benzeri hukuki işlemlere konu edilemez ve teminat olarak gösterilemez.

Eşler arasındaki mal rejimi sözleşmelerinde noterlik işlemlerinin şekli kanunla düzenlenmiştir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 205. maddesinin birinci fıkrasına göre mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; bununla birlikte eş adayları evlenme başvurusu esnasında seçtikleri mal rejimini yazılı olarak da bildirebilirler. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca mal rejimi sözleşmesinin geçerliliği için sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması şarttır.

Paylı mülkiyette taşınmaza dair anlaşmaların şerh verilebilmesi bakımından da noter onayı kuralı mevcuttur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 689. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, taşınmazlarla ilgili paydaşlar arası yararlanma, kullanma ve yönetime dair anlaşmalar, imzalarının noterlikçe onaylanması koşuluyla paydaşlardan birinin başvurusu üzerine tapu kütüğüne şerh verilebilir.

Noterlik İşlemlerinin Usulü ve İspat Gücü

Noterlik işlemlerinde onaylama, belgenin hukuki içeriğinden ziyade imzanın doğrulanmasını hedefler. 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 91. maddesi uyarınca onaylama, imzanın noter huzurunda atılması veya belgedeki imzanın kendisine ait olduğunun ilgilisi tarafından kabul ve beyan edilmesi suretiyle gerçekleşir. Aynı Kanun'un 82. maddesinin üçüncü fıkrasına göre noter tarafından yapılan imza onaylaması yalnızca imzanın ilgiliye ait olduğunu belgelendirir ve hukuki işlemin içeriğini kapsamaz; bu işlemlerde imza ve tarih sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli kabul edilir.

Noter senetlerinin ispat gücü işlem türüne göre kanunda açıkça ayrılmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 204. maddesinin birinci fıkrası uyarınca düzenleme şeklindeki noter senetleri sahteliği ispat olunmadıkça kesin delil sayılır; 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 82. maddesinin ikinci fıkrasına göre de bu işlemler sahteliği sabit oluncaya kadar geçerliliğini korur. Öte yandan 6100 sayılı Kanun'un 204. maddesinin ikinci fıkrası doğrultusunda, ilgililerin beyanına dayanılarak noterlerin tasdik ettikleri senetler aksi ispatlanıncaya kadar kesin delil sayılır. 1512 sayılı Kanun'un 82. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ise anılan ikinci ve üçüncü fıkra dışındaki noterlik işlemleri aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy