Sosyal Medyada Kişilik Hakkı ve Hukuka Aykırılık Şartları
Kişilik hakkı; bireyin yaşamı, sağlığı, vücut tamlığı, şeref ve itibarı, özel hayat alanı, adı, resmi, sesi ve kişisel verilerini kapsayan, herkese karşı ileri sürülebilen mutlak ve kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hukuki değerdir. Üçüncü kişiler bu değerleri zedelememe yükümlülüğü altındadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 23 gereğince hiç kimse hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen dahi vazgeçemeyeceği gibi, özgürlüklerini hukuka ya da ahlaka aykırı biçimde sınırlayamaz. Kişilik hakkı başkasına devredilemez, mirasçılara intikal etmez ve bu haktan bütünüyle feragat edilemez; kişinin belirli paylaşımlara muvafakat vermesi karşı tarafa sınırsız bir tasarruf serbestisi tanımaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 23Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24 çerçevesinde, kişilik değerlerine yönelik her müdahale kural olarak hukuka aykırılık teşkil eder. Bu karinenin aşılması; mağdurun geçerli rızasının bulunması, üstün nitelikte kamusal ya da özel bir yararın mevcudiyeti veya kanunla tanınmış bir yetkinin kullanılması koşullarından birinin gerçekleşmesine bağlıdır. Hukuka uygunluk sebebi taşımayan saldırılar karşısında ilgilinin hâkimden korunma talep etme hakkı doğar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 24Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1450, K. 2021/1186Kaynağı aç
Hukuka aykırı içeriğin sahte, takma ya da anonim kullanıcı profilleri üzerinden dolaşıma sokulması fiilin haksız niteliğini ortadan kaldırmaz. Başkası tarafından üretilmiş saldırı niteliğindeki iletilerin yeniden paylaşılması, dolaşımının genişletilmesi veya içeriğe tahkir edici yorumlar eklenmesi de somut olayın koşullarına göre paylaşımı yapan bakımından bağımsız hukuki sorumluluk doğurabilir.
İfade Özgürlüğü ile Kişilik Hakkının Dengelenmesi
Paylaşımların ifade hürriyeti sınırlarında kalıp kalmadığının belirlenmesinde somut dengeler aranır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E. 2017/1327, K. 2020/921 sayılı kararında ortaya konduğu üzere, basın ve ifade özgürlüğünün kişilik haklarına üstün tutulabilmesi; yayının gerçeği yansıtmasına, haber veya eleştiri niteliği taşımasına, sunumda nesnel ölçütlerin korunmasına ve haberin veriliş biçimi ile özü arasında ölçülülük bulunmasına bağlıdır. Bu şartların tamamı bir arada gerçekleşmedikçe yayının hukuka uygun olduğu kabul edilemez.
Yayında amaca hizmet etmeyen, lüzumsuz ve tahrik edici nitelemeler kullanılması, hedef alınan kişi aleyhine husumet ve kuşku uyandırıcı bir üslubun benimsenmesi durumunda öz ile biçim arasındaki denge bozulur. Nitekim Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin E. 2017/445, K. 2019/4111 sayılı kararında belirtildiği üzere, kamu görevlilerine veya siyasetçilere yöneltilen hakaret ve suçlayıcı ifadeler kişisel değer yargısı veya ifade özgürlüğü kapsamında korunmaz; kişilik haklarına saldırı mahiyetinde olduğundan manevi tazminata hükmedilmesi gerekir.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Medeni Kanun Kapsamında Koruma Davaları ve Yetkili Mahkeme
Kişilik hakları saldırıya uğrayan kimse, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/1 uyarınca hâkimden henüz gerçekleşmemiş ancak tehlikesi bulunan saldırının önlenmesini, devam eden saldırının durdurulmasını ve sona ermiş olsa bile etkileri varlığını koruyan eylemlerin hukuka aykırılığının tespitini talep edebilir. Bu koruma istemleriyle birlikte 4721 sayılı Kanun m. 25/2 uyarınca düzeltmenin yapılması, kararın üçüncü kişilere duyurulması veya yayımlanması da istenebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 25Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/3 gereğince davacının maddi ve manevi tazminat hakları ile hukuka aykırı eylem sebebiyle elde edilen haksız kazancın vekâletsiz iş görme ilkeleri doğrultusunda kendisine verilmesini talep etme hakkı saklıdır. Kanun'un 25/4 maddesi uyarınca manevi tazminat alacağı, borçlu tarafından açıkça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; mirasbırakan tarafından sağlığında dava yoluyla ileri sürülmedikçe mirasçılara geçmez. Koruma davaları, TMK m. 25/5 hükmü doğrultusunda davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde ikame edilebilir.
Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri
Haksız eylem nedeniyle kişilik değerleri zedelenen kişi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58 uyarınca manevi zararının karşılanması için parasal tazminat isteyebilir. Hâkim, bu tazminat yerine veya tazminata ek olarak eylemi kınayan bir karar verebileceği gibi bu kararın yayımlanmasına da hükmedebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E. 2017/1327, K. 2020/921 sayılı kararında açıklandığı üzere manevi zarar, malvarlığı dışındaki kişilik değerlerinde meydana gelen nesnel eksilmedir; kişinin yaşadığı elem ve keder ise bu zararın dışa vuran görünümüdür. İhlal nedeniyle gelir kaybı veya mesleki itibarın zedelenmesine bağlı ekonomik zarar doğmuşsa şartları oluştuğunda maddi tazminat da talep edilebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 58Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin E. 2015/254, K. 2015/14120 sayılı kararında işaret edildiği üzere manevi tazminat bir ceza olmadığı gibi malvarlığı eksilmesini giderme aracı da değildir; asıl işlevi mağdurda zedelenen huzur duygusunu dengelemektir. Hâkim tazminat miktarını belirlerken eylemin ve somut olayın özelliğini, kusur durumunu, tarafların sıfatlarını, işgal ettikleri makamı ve ekonomik-sosyal şartlarını göz önünde bulundurarak takdirinin gerekçelerini nesnel biçimde açıklamalıdır; amaca uygun olmayan fahiş miktarlar kararın bozulmasını gerektirir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2017/445, K. 2019/4111Kaynağı aç
Kişisel Verilerin Korunması ve Yasal Başvuru Süreçleri
Kişinin rızası veya meşru bir sebebi olmaksızın iletişim bilgilerinin, adresinin, sağlık verilerinin ya da fotoğraflarının sosyal ağlarda yayımlanması 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında ihlal oluşturur. 6698 sayılı Kanun m. 11 uyarınca ilgili kişi, veri sorumlusuna yönelteceği taleple verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi alma, amacına uygun kullanımı denetleme, eksik veya hatalı verileri düzelttirme, mevzuat koşullarında silinmesini ya da yok edilmesini isteme ve bu işlemlerin aktarım yapılan üçüncü kişilere iletilmesini talep etme haklarına sahiptir. Otomatik sistemler aracılığıyla aleyhte sonuç doğuran analizlere itiraz ile zararın tazminini isteme yetkisi de bu maddededir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/20816, K. 2023/2421Kaynağı aç
6698 sayılı Kanun m. 14/2 uyarınca veri sorumlusuna başvuru yolu tüketilmeden Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet yoluna başvurulamaz. Veri sorumlusuna yapılan başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz görülmesi veya yasal süresi içinde yanıt verilmemesi durumunda; ilgili kişi Kanun'un 14/1 maddesi uyarınca veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde ilk başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Kanun'un 14/3 maddesi gereğince kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle kişilik hakları zedelenenlerin genel hükümler doğrultusunda tazminat isteminde bulunma hakları saklı tutulmuştur.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 14Kaynağı aç
İçeriğin Kaldırılması, Suç Duyurusu ve Delillerin Tespiti
Özel hayata müdahale oluşturan yayınlar bakımından içerik sağlayıcısına veya yer sağlayıcı konumundaki sosyal ağ platformuna başvurularak ihlale yol açan paylaşımın yayından kaldırılması talep edilebilir. 5651 sayılı Kanun'un internet ortamında kişilik haklarının ihlaline ilişkin 9. maddesi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9/AKaynağı aç
Sosyal medyadaki fiil hakaret, tehdit, özel hayatın gizliliğini ihlal ya da kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme veya yayma unsurlarını barındırıyorsa Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusu yapılabilir. Ceza takibatı ile hukuk mahkemesinde açılan tazminat ve koruma davaları birbirinden bağımsız süreçlerdir. İhlal konusu iletilerin silinme veya hesabın kapatılma ihtimaline karşı; paylaşımın bağlantı adresi (URL), kullanıcı kimliği, paylaşım tarihi, saati, yorumlar ve ekran görüntüleri gecikmeksizin güvenceye alınmalı; noter tespiti veya mahkeme aracılığıyla delil tespiti yöntemlerinden yararlanılmalıdır.
Sosyal medyada sahte hesaptan yapılan saldırılarda hukuki sorumluluk doğar mı?
Paylaşımın anonim veya sahte bir hesap üzerinden yapılması eylemin hukuka aykırılığını kaldırmaz; hakları zedelenen kimse hâkimden koruma ve sorumlulardan tazminat talep edebilir.
Sosyal medyada kişilik hakkı ihlali davası hangi mahkemede açılır?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/5 uyarınca kişilik haklarının korunması davaları, davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
Veri sorumlusuna başvurulmadan Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunulabilir mi?
6698 sayılı Kanun m. 14/2 uyarınca, veri sorumlusuna başvuru yolu tüketilmeden Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet yoluna başvurulamaz.
Kişisel Verileri Koruma Kuruluna başvuru süresi ne kadardır?
6698 sayılı Kanun m. 14/1 uyarınca, veri sorumlusunun cevabının öğrenildiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde veri sorumlusuna başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunulabilir.
Başkasının hukuka aykırı paylaşımını sosyal medyada yeniden paylaşmak sorumluluk yaratır mı?
Hukuka aykırı içeriğin yeniden paylaşılması veya saldırıyı artıran yorumlar eklenmesi somut olayın niteliğine göre hukuki sorumluluk doğurabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

