Sosyal Medyada Fikir ve Sanat Eserlerinin Korunması

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71. maddesi, bu Kanunda korunan fikir ve sanat eserlerine ilişkin manevi, mali veya bağlantılı hakların ihlal edilmesini ele alır. Birinci bentte hak sahibi kişilerin yazılı izni olmaksızın işleme, temsil, çoğaltma, değiştirme, dağıtma, işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletme, yayımlama ya da hukuka aykırı nüshaları satışa arz etme, satma, kiralama, ödünç verme veya sair şekilde yayma, ticari amaçla satın alma, ithal veya ihraç etme, kişisel kullanım amacı dışında bulundurma ya da depolama fiilleri için bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Bu ceza ölçüsü maddenin diğer bentlerine ortak yaptırım değildir.

Eser koruması ile tasarım korumasının ayrılması

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun amacı; marka, coğrafi işaret, tasarım, patent, faydalı model ve geleneksel ürün adlarına ilişkin hakların korunması ile teknolojik, ekonomik ve sosyal ilerlemenin gerçekleştirilmesine katkı sağlamaktır. Kanun; bu haklara ilişkin başvuruları, tescil ve tescil sonrası işlemleri ile hakların ihlaline dair hukuki ve cezai yaptırımları kapsar.

Tasarım, ürünün tamamının, bir parçasının veya üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme ya da yüzey dokusu gibi özelliklerinden doğan görünümüdür. Ürün; bilgisayar programları dışında, endüstriyel yolla veya elle üretilen nesneyi, birleşik ürünü ve parçalarını, ambalaj gibi nesneleri, birlikte algılanan birden çok nesneyi, grafik sembolleri ve tipografik karakterleri ifade eder.

Birleşik ürün, sökülüp takılarak değiştirilebilen veya yenilenebilen parçalardan oluşan üründür. Kanun hükümlerine göre tescil edilen tasarım tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulan tasarım ise tescilsiz tasarım olarak korunur. Tescil ve Türkiye’de ilk kez kamuya sunulma, koruma türünü ayıran iki ayrı ölçüdür.

Yazılı izne bağlanan fiiller

71. maddenin birinci bendindeki koruma; eser, icra, fonogram veya yapım üzerindeki manevi, mali ya da bağlantılı hakkın ihlal edilmesine bağlıdır. Yazılı izin olmaksızın işleme, temsil, çoğaltma, değiştirme, dağıtma, işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletme ve yayımlama bu bentte sayılır.

Aynı ceza çerçevesi, hukuka aykırı işlenen veya çoğaltılan nüshaları satışa arz etme, satma, kiralama ya da ödünç verme yoluyla veya başka surette yayma fiillerini de kapsar. Ticari amaçla satın alma, ithal veya ihraç etme ile kişisel kullanım amacı dışında bulundurma ya da depolama da bentte ayrıca sayılmıştır.

Ad koyma, iktibas ve kaynak gösterme

Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır. Fiil dağıtmak veya yayımlamak suretiyle işlenirse hapis cezasının üst sınırı beş yıl olur ve adli para cezasına hükmolunamaz.

Bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi için altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Hak sahiplerinin izni olmadan alenileşmemiş bir eserin muhtevası hakkında kamuya açıklama yapılması ise altı aya kadar hapis cezasını gerektirir.

Bir eserle ilgili yetersiz, yanlış veya aldatıcı mahiyette kaynak gösteren kişi altı aya kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı tanınmış bir başkasının adını kullanarak çoğaltan, dağıtan, yayan veya yayımlayan kişi hakkında da üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür.

İhlale devam ve cezada indirim imkânı

Kanunun ek 4. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen fiilleri yetkisiz işleyenler ile Kanunda tanınmış hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcılar, fiil daha ağır cezayı gerektiren bir suç oluşturmuyorsa üç aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Daha ağır suç şartı hükmün uygulanma sınırıdır.

Hukuka aykırı üretilmiş, işlenmiş, çoğaltılmış, dağıtılmış veya yayımlanmış eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı satışa arz eden, satan ya da satın alan kişi, kovuşturma evresinden önce bunları kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmalarını sağlarsa cezadan indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Bu sonuç zorunlu değil, maddede tanınan bir imkândır.

Bedel ve seçimlik talepler

Kanuna uygun yazılı izin alınmadan eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya işaret, ses ya da görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten kişilerden izni alınmamış hak sahipleri bedel isteyebilir. Bedel, sözleşme yapılmışsa istenebilecek miktarın veya Kanun uyarınca belirlenecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasıdır. Üç kat üst sınırdır; her olayda istenmesi zorunlu değildir.

Bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edenle sözleşme yapmış olması halinde o sözleşmede sahip olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir. Bu imkân, bedel talebiyle ve sözleşme bulunması ihtimaliyle sınırlıdır.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi; kopyalar ile çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını, bunların üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedelle kendisine verilmesini veya sözleşme varsa isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir. Bu seçenekler izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar bakımından satışa çıkarılmamış kopyalara ilişkin seçeneklerden birini kullanabilir. Seçeneklerin uygulanması bu nüshalarla sınırlıdır.

Bu iki fıkradaki talepleri eser sahibi dışındaki hak sahipleri, ancak eser sahibinin 52. maddeye uygun yazılı çoğaltma izni varsa kullanabilir. Hak sahiplerinden biri bu taleplerde bulunduğunda Ceza Muhakemesi Kanunu’nun elkoyma hükümleri, delil elde etmek amacı dışında uygulanmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy