Kişiyle ilişkilendirilen sahte görüntü veya ses, hukuka aykırı bir kişilik hakkı saldırısı oluşturabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesine göre bu saldırıya uğrayan kişi, saldırıda bulunanlara karşı hâkimden korunmasını isteyebilir. Deepfake kullanımı tek başına ve her durumda hukuka aykırı değildir. Rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması saldırıyı haklı kılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 24Kaynağı aç
Hukuka aykırılık ve sınırları
Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesi, kişilik hakkına yönelen saldırıyı kural olarak hukuka aykırı görür. Bu sonuç, rızanın bulunması, daha üstün özel veya kamusal bir yararın varlığı ya da kanunun tanıdığı yetkinin kullanılması hâllerinde değişebilir. Bu nedenle rızaya dayanan bir kullanım hukuka uygun kalabilir.
Fotoğrafın internette açık biçimde erişilebilir olması, o görüntünün her türlü amaç için serbestçe kullanılmasına izin vermez. Kişinin tanınmış olması da görüntü ve sesinin sınırsız kullanılabileceği sonucunu doğurmaz.
Görüntünün yapay olması, mağdurun maruz kaldığı kişilik hakkı saldırısını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu sınır, her yapay içeriğin ayrıca ve kendiliğinden hukuka aykırı olduğu anlamına da gelmez.
Korunma davasında istenebilecekler
Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesine göre davacı, saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Davacı bu istemlerle birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını da isteyebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesi, maddî ve manevî tazminat istemini ayrıca saklı tutar. Hukuka aykırı saldırıdan elde edilmiş bir kazanç varsa bunun vekâletsiz iş görme hükümlerine göre istenmesi de mümkündür. İçeriğin yayından kaldırılması süren saldırıyı bitirebilir; buna rağmen daha önce doğmuş maddî veya manevî zarar ayrıca ele alınabilir. Maddî zarar bakımından deepfake fiili ile ekonomik kayıp arasındaki illiyet bağının gösterilmesi gerekir.
Manevî tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez. Miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.
Kişilik haklarının korunması için dava, davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
Manevi tazminat ve başka giderim
Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesi, kişilik hakkı zedelenen kişinin manevî zararı için para biçiminde manevî tazminat isteyebileceğini düzenler. Hâkim, para ödenmesi yerine başka bir giderim biçimi benimseyebilir veya bunu tazminata ekleyebilir. Bu kapsamda saldırıyı kınayan karar verilmesi ve kararın yayımlanması da mümkündür.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 58Kaynağı aç
Özel hayatın gizliliğinde erişimin engellenmesi
5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesinin birinci fıkrası, internet yayını nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini ileri süren kişiye Kuruma doğrudan başvurma imkânı tanır. Bu başvuruyla içeriğe erişimin engellenmesi istenebilir. İkinci fıkraya göre başvuruda yayının tam adresi, ihlalin hangi yönlerden gerçekleştiğine dair açıklama ve kimliği gösteren bilgiler bulunmalıdır. Bunlardan biri eksikse talep işleme alınmaz.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9/AKaynağı aç
5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre Başkan talebi derhâl Birliğe iletir. Erişim sağlayıcılar tedbiri gecikmeksizin ve en geç dört saat içinde uygular. Dördüncü fıkraya göre engelleme, özel hayatın gizliliğini ihlal eden yayın, kısım, bölüm, resim veya videoyla sınırlı olarak URL üzerinden yapılır.
5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesinin beşinci fıkrasına göre talep sahibi, başvurduğu andan başlayarak yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine gider. Hâkim, yayının özel hayatın gizliliğini ihlal edip etmediğini değerlendirir; kararını en geç kırk sekiz saat içinde verip doğrudan Kuruma gönderir. Bu süreye uyulmazsa erişim engeli kendiliğinden sona erer.
Hâkim tarafından verilen bu karara karşı Başkan, 5271 sayılı Kanun hükümlerine göre itiraz yoluna gidebilir. Erişimin engellenmesine konu içerik yayından çıkarılmışsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Özel hayatın gizliliğinin ihlaline bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde erişimin engellenmesi, doğrudan Başkanın emri üzerine Kurum tarafından yapılır.
5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesinin dokuzuncu fıkrası, sekizinci fıkra uyarınca Başkanın verdiği erişim engeli kararının yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına götürülmesini öngörür. Hâkim bu kararı kırk sekiz saat içinde açıklar.
Yayınlama, suç ve veri nitelendirmesi
İçeriği bizzat hazırlamadığını ileri sürmek, hukuki sorumluluğu tek başına ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte her deepfake içeriğin, söz konusu suçlardan birini kendiliğinden oluşturduğu da söylenemez.
Her yüz fotoğrafı veya ses kaydı kendiliğinden biyometrik veri kabul edilmez.
Deepfake kullanmak her durumda hukuka aykırı mıdır?
Hayır. Deepfake kullanımı tek başına ve her durumda hukuka aykırı değildir. Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesinde rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ve kanunun verdiği yetkinin kullanılması hukuka uygunluk sebepleri olarak sayılır.
Herkese açık fotoğraf her amaçla kullanılabilir mi?
Hayır. Fotoğrafın internette herkese açık olması, onun istenilen her amaçla kullanılabileceği anlamına gelmez.
Ünlü olmak görüntü ve sesin sınırsız kullanımına izin verir mi?
Hayır. Kişinin ünlü olması, görüntüsünün ve sesinin sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmez.
Yapay görüntü kişilik hakkı saldırısını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Görüntünün yapay olması, mağdurun maruz kaldığı kişilik hakkı saldırısını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İçerik kaldırılırsa tazminat istemi sona erer mi?
Hayır. İçeriğin kaldırılması devam eden saldırıyı sona erdirebilir; geçmişte meydana gelen manevî veya maddî zararlar ayrıca değerlendirilebilir.
Manevi tazminat istemi devredilebilir mi?
Karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez. Miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara da geçmez.
Kişilik hakkının korunması davası nerede açılır?
Dava, davacının yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
Özel hayatın gizliliği ihlalinde hangi internet yolu vardır?
İnternet yayını nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişi, içeriğe erişimin engellenmesi için Kuruma doğrudan başvurabilir.
Erişim engeli başvurusunda hangi bilgiler aranır?
Yayının tam adresi, hakkın hangi açılardan ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimliği ispatlayacak bilgiler gerekir. Eksiklik varsa talep işleme konulmaz.
Erişim engelinde hangi süreler uygulanır?
Erişim sağlayıcı tedbiri en geç dört saat içinde yerine getirir. Talep sahibi, talep anından itibaren yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine başvurur. Hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde açıklar ve Kuruma gönderir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.
Başkanın acil erişim engeli kararı nasıl onaylanır?
Sekizinci fıkra kapsamındaki erişim engeli kararı, yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Hâkim bu kararı kırk sekiz saat içinde açıklar.
İçeriği hazırlamadığını söylemek sorumluluğu kaldırır mı?
Hayır. İçeriği kendisinin hazırlamadığını söylemek, tek başına her türlü hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy