Sosyal ağlardaki paylaşımlar ve etkileşimler kural olarak ifade özgürlüğü korumasından yararlanır; ancak şiddeti, terörü, nefret söylemini veya silahlı isyanı teşvik eden ifadeler bu korumanın dışında kalabilmektedir. İfadelerin hukuka uygunluğu denetlenirken paylaşımın gerçekleştiği zaman, yer, hedef kitle ve kamu güvenliği üzerinde somut bir tehlike doğurup doğurmadığı hususlarında bağlam analizi yapılması zorunludur.
Siyasi Eleştiri ile Terör Övgüsü Arasındaki Sınır
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi içtihatları çerçevesinde, şiddeti, terörü, nefret söylemini veya silahlı isyanı teşvik eden ifadeler ifade özgürlüğünün koruması dışında kalabilmektedir. Siyasi eleştiri ile terör övgüsü arasındaki sınır; ifadenin doğrudan veya dolaylı biçimde şiddete çağrı yapıp yapmadığı ve terör eylemini haklı, meşru veya övgüye değer gösterip göstermediği ölçütlerine göre belirlenir.
Sırf sert siyasi eleştiride bulunulması, hükümetin suçlanması ya da kamu politikalarının hedef alınması suç niteliği taşımaz. Yargısal denetimde olayın geçtiği zaman dilimi, mekan, muhatap kitle ve kamu düzeni bakımından gerçek bir riskin varlığı kapsamlı biçimde gözetilmelidir.
Sosyal Ağlarda Beğeni Eyleminin Hukuki Boyutu
Sosyal medya platformlarında bir içeriği beğenmek, yeni bir paylaşım yapmak kadar kuvvetli bir irade göstergesi olarak kabul edilmez. Beğeni eylemi aktif yayma faaliyeti veya doğrudan niyet beyanı mahiyetinde görülmediğinden, salt beğeni yapılmış olması sebebiyle terör propagandası değerlendirmesi yapılamaz; somut bağlam, niyet ve etki analizi gerçekleştirilmelidir.
Bir içeriğin beğenilmesi; gönderinin özellikle silahlı şiddeti yüceltmesi, hesabı kullanan kişinin kastının bunu destekleme amacına yönelmesi ve paylaşımın kitleleri etkileme potansiyeline sahip bulunması koşullarında propaganda olarak nitelendirilebilir. Bununla beraber, beğeni fiiline yönelik savcılık soruşturması ya da işverenin disiplin müdahalesi; içeriğin terörü açıkça övmesi, profilin kamuya açık olması, kullanıcının kamusal etkisinin bulunması ve geniş kitlelere erişme ihtimalinin mevcudiyeti durumunda değerlendirmeye alınabilir.
Suç Örgütü Propagandasının Yasal Çerçevesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin sekizinci fıkrasına göre, suç işleme amacıyla kurulmuş örgütün zor, cebir veya tehdit barındıran fiillerini öven, meşru kılan yahut bu yöntemlere başvurulmasını teşvik eden kimseler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır. Kanun koyucu, bahse konu propaganda eyleminin basın ve yayın araçları vasıtasıyla işlenmesi halinde hükmolunacak cezanın yarı nispetinde artırılacağını düzenlemiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 220Kaynağı aç
İfade Özgürlüğü Denetiminde Dikkate Alınan İlkeler
Yayımlanan metinlerin şiddete açık çağrı içermemesi, terör eylemlerini savunmaması, bilgilendirme ve politik eleştiri niteliğinde olması karşısında, sırf yazının altında yasa dışı örgüt imzası bulunduğu gerekçesiyle otomatik mahkûmiyet verilmesi ifade özgürlüğü ihlali kabul edilmektedir. Bu değerlendirmede metinde şiddete açık çağrı, silahlı direniş, kanlı intikam ya da terör eylemi övgüsü bulunup bulunmadığı incelenir.
Siyasi bildirilerde açık bir şiddet çağrısı, silahlı mücadele övgüsü ya da halkı fiilen saldırıya yönlendiren bir ifade yer almadığında, kullanılan sert ifadeler siyasi eleştiri niteliğinde kaldıkça bildirinin cezalandırılması demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülü kabul edilmemektedir.
Sosyal medyada bir gönderiyi beğenmek suç sayılabilir mi?
Beğeni eylemi doğrudan niyet beyanı ve aktif yayma faaliyeti teşkil etmediğinden kendiliğinden suç veya terör propagandası oluşturmaz; ancak beğenilen metin silahlı şiddeti yüceltiyorsa, kullanıcının desteği ve kitleleri etkileme potansiyeli mevcutsa hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.
Hükümet politikalarına yönelik sert eleştiriler ceza sorumluluğu doğurur mu?
Sırf sert siyasi eleştiri getirilmesi, hükümetin itham edilmesi ya da politikaların eleştirilmesi suç oluşturmaz; ifadenin şiddet çağrısı taşıyıp taşımadığı ve kamu güvenliğine somut bir tehlike oluşturup oluşturmadığı bağlam analiziyle belirlenir.
Yasa dışı örgüt bildirisi paylaşmak doğrudan mahkûmiyet sebebi midir?
Metinde şiddete açık bir davet ve eylem övgüsü yer almadığı, içeriğin bilgilendirme ile siyasal eleştiri sınırlarında kaldığı hallerde, sadece örgüt imzası bulunması gerekçesiyle otomatik ceza verilmesi ifade özgürlüğü standartlarıyla bağdaşmamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy