Sosyal Medya Hesaplarının Mülkiyeti ve Hukuki Niteliği

Sosyal Medya Hesaplarının Eşya Hukuku Bakımından Niteliği

Mülkiyet hakkı, bir eşya üzerinde herkese karşı ileri sürülebilen ayni haklar içerisinde sahibine kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkilerini tanıyan en geniş yetkili ayni haktır. Taşınır mülkiyeti nitelikleri itibarıyla taşınabilen maddi şeyleri kapsarken, Türk Medeni Kanunu'nun 704. maddesi uyarınca taşınmaz mülkiyetinin konusunu arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler oluşturur. Medeni hukuk sisteminde mülkiyet kural olarak eşya üzerinde kurulabilmekte olup eşya kavramı; maddi varlık, üzerinde hakimiyet kurulabilirlik, kişilik dışılık ve iktisadi değer unsurlarını barındırır. Dijital ortamda yer alan sosyal medya hesapları cismani ve maddi bir varlığa sahip olmasalar da kullanıcıların hesap üzerinde fiili hakimiyet kurabilmesi, bu varlıkların kişilik değerleri dışında bağımsız bir varlık teşkil etmesi ve ticari kullanımlarda iktisadi kıymet taşımaları sebebiyle eşya hukuku prensipleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bu çerçevede hesaplar kullanım amaçları bakımından kişisel kullanım, gelir sağlama amaçlı kullanım veya karma kullanım olarak sınıflandırılabilmektedir.

Fikri Haklar, Kullanıcı Sözleşmeleri ve İçerik Yönetimi

Sosyal medya kullanıcıları ürettikleri içeriklerin telif haklarına sahip olabilmektedir. Bununla birlikte platformların hizmet şartları ve kullanıcı sözleşmeleri çerçevesinde platformlar, içeriklerin depolanması, sunulması ve platformun işleyişine uygun şekilde kullanılması hususunda belirli haklara sahip olduğundan kullanıcılar genellikle tam mülkiyet hakkı elde edememektedir. Diğer yandan sosyal medya hesapları, hesap sahibinin veya içerik üreticisinin kişisel markasını temsil ederek marka değeri oluşturabileceğinden, hesaplar ve bu hesaplardaki içerikler kişisel mülkiyet hakları altında değerlendirilebilmektedir.

Zihinsel emeğin ve yaratıcılığın ürünü olan fikri mülkiyet hakları; eserlerin korunmasını sağlayan telif hakları ile patent, marka ve tasarım gibi sınai mülkiyet hakları olmak üzere iki ana kategoride ele alınır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 2. maddesine göre dil ve yazı ile ifade olunan eserler, her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve sonraki aşamada program neticesi vermesi şartıyla bunların hazırlık tasarımları ilim ve edebiyat eseri sayılarak fikri mülkiyet korumasından yararlanır; eser sahibi mali ve manevi haklara sahiptir. Buna karşılık, arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeler dahil, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmaz. Sosyal medya platformlarında telif ihlallerini önlemek amacıyla lisanslama yöntemine başvurulabilmekle birlikte her içeriğin lisanslanması elverişli ve pratik bir yol olmayabilir. Sosyal medya üzerinden bilişim suçlarının işlenmesi halinde ise mağdurların faillerin cezalandırılması istemiyle şikayette bulunabilmesi, ayrıca içeriğin yayından kaldırılmasını ve erişimin engellenmesini talep etmesi mümkündür.

Sözleşmelerdeki Devir Yasakları ve Platform Müdahaleleri

Sosyal medya şirketlerinin kullanıcı sözleşmelerinde hizmetten elde edilen hiçbir hesap veya verinin satılamayacağı, lisanslanamayacağı ya da satın alınamayacağı, buna kullanıcı adının da dahil olduğu yönünde kayıtlara yer verilebilmektedir. Kullanıcının müzakere imkanı bulunmaksızın tabi olduğu ve hesap sahibinin mülkiyet hakkı ile tasarruf yetkisini kısıtlayan bu nitelikteki sözleşme şartları, genel işlem şartı kabul edilerek geçersiz sayılabilir. Bunun yanı sıra platformların toplum kurallarına aykırılık gerekçesiyle hesap kapatma yetkisine başvurması, hesaba ilişkin mülkiyet hakkını tamamen kullanılamaz hale getirebilmektedir.

Dijital Hesapların Terekeye Dahil Olması ve Miras Yoluyla İntikali

Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar; kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere ayni hakları, alacakları, diğer malvarlığı haklarını ve zilyetliği doğrudan doğruya elde ederken tereke borçlarından da kişisel olarak sorumlu olurlar. İktisadi bir değer taşıyan ve gelir sağlayan dijital hesapların malvarlığı değeri oluşturduğu kabul edilerek mülkiyet hakkına tabi olabileceği ve tasarruf yetkisi kapsamında miras yoluyla devredilmesinin mümkün görülebileceği ileri sürülmektedir. Hem ticari hem de kişisel amaçla kullanılan karma nitelikteki dijital varlıklarda ise söz konusu kullanıcı hesabı özelinde değerlendirme yapılarak esas kullanım amacının hangisi olduğunun saptanması gerektiği ifade edilmektedir.

Türk Medeni Kanunu'nun 653. maddesi gereğince, aile belgeleri ile aile için özel anı değeri olan eşya mirasçılardan birinin karşı çıkması durumunda satılamaz. Mirasçılar arasında anlaşmazlık çıkması halinde sulh hâkimi, yerel âdetleri, âdet yoksa kişisel durumları gözeterek bu eşyanın miras payına mahsup edilmek veya edilmemek suretiyle mirasçılardan birine özgülenmesine ya da satılmasına karar verir. Bu düzenlemeden hareketle yalnızca kişisel kullanım için açılmış hesapların da mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilebileceği ve miras bırakılabileceği yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. Bununla birlikte sanal miras temelli somut bir yasal düzenlemenin henüz bulunmadığı ve platformlar üzerindeki hakların kullanım hakkı ile sınırlı kalabildiği de belirtilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy