Şirket Aracı Kazalarında Genel Sorumluluk Esasları
Şirket araçları iş organizasyonunun bir parçası kabul edildiğinden, bu araçlarla gerçekleşen kazalar çoğu durumda yalnızca trafik hukuku yönünden değil, iş hukuku ve iş kazası hükümleri bakımından da sonuçlar doğurur. Bir kazada sorumluluğun belirlenmesinde sadece sürücünün davranışları değil; aracın teknik durumu, periyodik bakım geçmişi, işverenin verdiği talimatlar, çalışma saatleri, dinlenme düzeni ve aracın kullanım amacı da dikkate alınır.
Taraflar arasındaki ilişkide işveren; personeli özenle belirlemek, yönlendirici talimatları iletmek ve süreç üzerinde denetim ile gözetim sağlamakla ödevlidir. Aracı kullanan personel ise trafik düzenlemelerine riayet etmek, taşıtı tahsis edildiği amaca göre sürmek ve kurum içi taşıt kurallarına uymakla yükümlüdür. İş organizasyonuna dahil olan araçlarla meydana gelen kazalarda işverene yüklenen sorumluluk mutlak bir nitelik taşımaz. İşveren; gerekli dikkat ve özeni gösterdiğini, taşıtların periyodik bakımlarını aksatmadığını, sürücüye sürüş eğitimleri ve talimatları verdiğini, mesai düzenini sürüş güvenliğini gözeterek oluşturduğunu ve denetim borcunu yerine getirdiğini kanıtlayarak sorumluluktan kurtulabilir.
Karayolları Trafik Kanunu Kapsamında İşletenin ve Teşebbüs Sahibinin Sorumluluğu
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85/1 uyarınca, motorlu bir aracın işletilmesinden kaynaklanan can kaybı, yaralanma veya maddi hasarlarda, taşıtın ticari bir unvan veya işletme adı altında faaliyet göstermesi halinde hem işleten hem de ilgili işletmenin sahibi meydana gelen zararlardan müşterek ve müteselsil olarak sorumlu tutulur. Kanunun 85. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca da işleten ile işletme sahibi; taşıtı sevk ve idare eden sürücünün ya da kullanıma katılan personelin kusurlu eylemlerinden bizzat kendi kusurlarıymış gibi mesul kabul edilir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 85Kaynağı aç
2918 sayılı Kanun m. 85/3 çerçevesinde işletilme halinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu trafik kazasından dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar gören tarafın, kazanın oluşumunda işleten veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını ya da araçtaki bozukluğun kazaya yol açtığını ispat etmesi gerekir. Aracın ölüme veya yaralanmaya sebebiyet vermesi halinde ise aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca, kazaya karışan aracın devir ve temlikini veya üzerinde hak tesisini önlemek amacıyla savcılıkça tescil kaydı üzerine şerh konulması talimatı verilebilir; şerhin konulduğu tarihten itibaren bir ay içinde devamına veya kaldırılmasına ilişkin mahkeme kararı ibraz edilmediği takdirde bu şerh hükümsüz kalır.
Trafik Kazasının İş Kazası Niteliği ve Görev İlişkisi
Şirket aracıyla gerçekleşen bir trafik kazası her zaman kendiliğinden iş kazası sayılmaz. Olayın iş kazası olarak değerlendirilebilmesi için kazanın işin yürütümü sırasında meydana gelmesi, çalışanın görev için araç kullanması, işverenin sevk ve idaresi altında bulunması ve olayın iş amacıyla bağlantılı olması gerekir. Özellikle görevli seyahat, müşteri ziyareti, mal teslimi veya resmi bir iş için araç kullanımı sırasında meydana gelen olaylarda iş kazası ihtimali kuvvetlenir.
Kazanın işin ifası esnasında mı yoksa personelin kişisel kullanımı sırasında mı gerçekleştiği değerlendirmesi, hem sigorta teminatının kapsamını hem de işveren ile çalışanın hukuki sorumluluk alanını etkileyebilir.
Kaza Anında Uygulanacak Prosedür ve Delillerin Korunması
Kaza sonrasında sırasıyla yaralıların durumunun kontrol edilmesi ve gerekiyorsa sağlık ekiplerine haber verilmesi, olay yerinin güvenli hale getirilmesi, yetkili birimlere zamanında bildirim yapılması, kaza tespitine yardımcı olacak bilgi ve belgelerin korunması ve şirket içi raporlama sürecinin gecikmeden başlatılması gerekir. Özellikle çalışanın görev sırasında kaza geçirmesi halinde bedensel zararların belgelenmesi hukuki süreçte belirleyici olabileceğinden, sağlık raporları ve müdahale kayıtları saklanmalıdır.
Kaza raporları, tutanaklar ve toplanan deliller; işverenin sorumluluğu, çalışanın kusur oranı ve sigorta şirketinin ödeme yükümlülüğü bakımından temel dayanak niteliğindedir. Sigorta haklarının etkin biçimde kullanılabilmesi için kaza tespit tutanağı, hasar kayıtları, varsa sağlık belgeleri ve şirket içi raporlarla sürece ilişkin bildirimler usulüne uygun şekilde yerine getirilmelidir.
Şirket İçi İnceleme, Savunma ve İş Akdinin Feshi
Şirket içi raporlama süreci; kazanın derhal sözlü veya yazılı bildirimi, ön değerlendirme raporunun hazırlanması, delil ve belgelerin ilgili birime iletilmesi, sürücünün savunmasının alınması ve araç kullanım kurallarına aykırılık bulunup bulunmadığının incelenmesi aşamalarından oluşur. Savunma alınmadan disiplin yaptırımı uygulanması sonradan hukuki uyuşmazlıklara yol açabileceğinden kaza tutanağı, kamera kaydı ve tanık beyanları bir arada değerlendirilir. Soruşturma süresince çalışanın araç kullanmaktan uzaklaştırılması veya farklı bir göreve verilmesi cezalandırma değil, risk azaltma amaçlı geçici bir tedbirdir.
Kazanın çalışanın kasti davranışı, ihmali veya görevini savsaması sebebiyle gerçekleşmesi ve zararın belirli yasal eşikleri geçmesi halinde işverenin haklı nedenle fesih hakkı gündeme gelebilir. 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-(ı) bendi uyarınca işçinin kasıtlı eylemi ya da savsaması neticesinde işyerine ait olan veya zilyetliğindeki araç ve mallarda meydana getirdiği zararın otuz günlük ücret tutarıyla karşılanamaması, işverene derhal haklı fesih yetkisi verir. Ancak aynı maddenin son fıkrası gereğince çalışan, feshin haklı nedene dayanmadığı gerekçesiyle İş Kanunu'nun 18, 20 ve 21. maddelerine dayanarak işe iade istemiyle yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Buna karşılık uygun olmayan çalışma düzeni veya mevzuata aykırı vardiya sistemi kazaya etki etmişse, ortaya çıkan kusurun tamamının araç kullanan çalışana yüklenmesi her zaman mümkün olmayabilir.
Mali Sorumluluk, Sigorta Kapsamı ve Yargılama Süreci
Şirket aracıyla yapılan kazalarda mali sorumluluk öncelikle zorunlu trafik sigortası ve varsa kasko teminatının devreye girip girmediği üzerinden değerlendirilir. Poliçeler üçüncü kişilere verilen zararları, araçta meydana gelen hasarı ve bazı hallerde sağlık giderlerini kapsayabilir; ancak her poliçenin şartları ve kapsam dışı tuttuğu durumlar farklıdır. Teminat dışı bir durum varsa zarar görenin talebi doğrudan sorumlu tarafa yönelir; çalışanın ağır kusuru halinde ise işverenin rücu imkânı doğabilir.
Alkollü sürüş, aşırı hız, ehliyetsiz kullanım veya yetkisiz araç kullanımı gibi ihlaller, sigorta şirketinin ödeme yapmamasına veya ödediği tutarı sonradan kusurlu tarafa rücu etmesine sebebiyet verebilir.
Şirket aracı kazalarında savcılık tarafından taksirle yaralama veya ölüm iddialarına ilişkin yürütülen ceza soruşturması ile hukuk mahkemesindeki tazminat davası birbirinden bağımsızdır; bir dosyadaki sonuç diğerini etkileyebilmekle birlikte otomatik biçimde belirlemez. Kazanın ölümle sonuçlanması halinde yasal mirasçılar maddi ve manevi tazminat davası açabilir; olayın iş ilişkisi kapsamında değerlendirilmesi durumunda dava iş mahkemesinde görülebilir.
Şirket aracıyla yapılan trafik kazası hangi durumlarda iş kazası sayılır?
Kazanın işin yürütümü sırasında meydana gelmesi, personelin görev için araç kullanması, işverenin sevk ve idaresi altında bulunması ve olayın iş amacıyla bağlantılı olması halinde iş kazası niteliği oluşur.
Şirket aracındaki hasar nedeniyle işçinin sözleşmesi derhal feshedilebilir mi?
4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-(ı) uyarınca işçinin kendi isteği veya savsamasıyla araca verdiği hasar tutarının otuz günlük ücretini aşması halinde işverenin haklı fesih imkânı doğabilir; işçi bu feshin haksız olduğu iddiasıyla işe iade davası açabilir.
Kazada işleten ve bağlı teşebbüs sahibinin üçüncü kişilere karşı sorumluluğu nasıldır?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85 uyarınca bir teşebbüs unvanı altında işletilen araçların neden olduğu ölüm, yaralanma veya eşya zararlarından işleten ile teşebbüs sahibi müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Hangi sürüş ihlalleri sigortacının rücu hakkını doğurur?
Alkollü araç kullanımı, aşırı hız, ehliyetsiz sürüş ve yetkisiz araç kullanımı durumunda sigorta teminatı geçersiz kalabilir veya sigorta şirketi ödediği bedeli rücu edebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy