Şark görevi, kamuda görevli polis, asker, doktor, hakim ve savcıların belirlenen illerde belirli süreler boyunca çalışmak zorunda oldukları zorunlu hizmet yükümlülüğünün yaygın adıdır. Bu yükümlülüğün kapsamı, süresi ve uygulanma biçimi mesleğe ve bağlı olunan bakanlığa göre farklılaşmakta; her meslek grubu için ilgili bakanlığın çıkardığı yönetmelik belirleyici olmaktadır.
Hizmet Bölgesi Sınıflandırması
Devlet memurluğunda hizmet bölgelerine ilişkin sınıflandırma mevcuttur; şark görevi bu bölge sistemi içinde konumlandırılmaktadır. Aynı kaynakta hem iki bölgeli hem de üç kategorili bir ayrımdan söz edilmekte olup bu iki anlatım arasındaki tutarsızlık birincil mevzuat metnine başvurulmaksızın giderilememiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinde yer alan yardımcı sınıf memurlar, 59. maddesindeki istisnai memurlar ve aday memurlar atama ve yer değiştirme hükümlerine tabi değildir.
Polisler İçin Şark Görevi
Polislerin şark görev süresi iller ve ilçelere göre farklılık göstermekle birlikte asgari iki yıl olarak uygulanmaktadır. Yeni mezun bir polis memurunun ilk ataması şark bölgesine yapılmaz; ilk atamadan iki yıl geçtikten sonra zorunlu şark görevi yükümlülüğü başlar.
Şark görevine gönderilecek polis personeli belirlenirken birinci bölgedeki hizmet süresi dikkate alınmaz; sicil numarası, rütbe ve hizmet branşı esas alınarak personel ve kadro ihtiyacına göre atama yapılır.
Polisler açısından önemli bir gelişme, şark görevi sayısına ilişkindir. 2012 yılında yapılan düzenlemeyle bir kez yeterli olan şark görevi yükümlülüğü iki kez olarak değiştirilmiştir. 2025 yılından itibaren tek şark görevinin yeterli sayılacağı yönünde açıklamalar gündeme gelmiş; ancak bu açıklamanın yapıldığı dönem itibarıyla ilgili yasal düzenleme henüz hayata geçirilmemişti.
İpka Talebi Nedir
Polis personeli, mazeret göstererek görev yaptığı ilde kalmak ve şark görevi yükümlülüğünü ertelemek amacıyla ipka talebinde bulunabilir. Bu talebin kabul edilmesi durumunda personele bir yıllık muafiyet tanınarak mevcut görev yerinde kalmaya devam edilmesine izin verilir.
Askerler İçin Zorunlu Hizmet Süresi
Askeri personel için doğuda görev yapanların iki ila üç yıl, batıda görev yapanların ise dört ila beş yıl çalışması öngörülmektedir. Ancak mevzuatta bu konuda bağlayıcı bir süre düzenlemesi bulunmadığından uygulamada görev süresi on yıla kadar uzayabilmektedir.
Jandarma için doğu görevi sayılan iller sınırlı tutulmuştur: Adıyaman, Bayburt, Gümüşhane ve Artvin bu kapsamda değerlendirilen iller arasında gösterilmektedir.
Öğretmenler İçin Zorunlu Hizmet
Milli Eğitim Bakanlığı çalışma alanlarını üç bölge ve altı alana ayırmış olup her sınıflandırma için öngörülen zorunlu hizmet süresi farklıdır. Öğretmenlere yönelik 6 Mayıs 2010 ve 16 Haziran 2023 tarihlerinde zorunlu hizmet affı kabul edilmiştir. MEB Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde yapılan değişikliğe göre bu af, zorunlu hizmet görevinden muafiyet sağlamaktadır.
Doktorlar İçin Zorunlu Hizmet
5 Temmuz 2005 tarihinden sonra mezun olan ve uzmanlığını tamamlayan doktorlar 300 ila 600 gün arasında zorunlu hizmet yapmakla yükümlüdür. Bu aralığın hangi ölçüte göre belirleneceği mevcut bilgilerle netleştirilememiştir.
Doktorların görev yapacakları yer, noter huzurunda çekilen kura ile belirlenir. Kişinin kuraya katılmamış olması sonucu değiştirmez; gıyabında kura çekilmesi mümkündür. Atama yeri tebliğ edildikten sonra doktorun 20 gün içinde görevine başlaması gerekmektedir.
Hakim ve Savcılar İçin Zorunlu Hizmet
Adalet Bakanlığı, Hakimler ve Cumhuriyet Savcıları Hakkında Uygulanacak Atama ve Nakil Yönetmeliği çerçevesinde adalet teşkilatının bulunduğu yerleri beş bölgeye ayırmış ve bu bölgeler için asgari görev süreleri belirlemiştir. Bölge sınıflandırmasında coğrafi ve ekonomik şartlar, sağlık, sosyal ve kültürel durumlar, mahrumiyet dereceleri, ulaşım, gelişme ve önemli merkezlere yakınlık esas alınmaktadır. Bölge bazlı süreler şu şekilde ifade edilmektedir: birinci bölgede 7 yıl, ikinci bölgede 5 yıl, üçüncü bölgede 3 yıl. Dördüncü bölgenin süresi mevcut bilgilerle ortaya konulamamıştır. Beşinci bölge için ise aynı yönetmelik kapsamında hem 3 yıl hem de 2 yıl şeklinde çelişen iki değer bulunmakta olup bu tutarsızlık birincil metin incelenmeden giderilememiştir; her iki değer de ihtiyatla aktarılmaktadır.
Deprem Bölgesi ve Son Düzenlemeler
6 Şubat depremi sonrasında deprem bölgesindeki bazı iller, belirli meslek grupları bakımından zorunlu hizmet kapsamına alınmıştır. Hangi illerin ve hangi meslek gruplarının bu kapsama dahil edildiği ayrıntılı olarak belirtilmemiştir.
2024 yılında uygulamaya konulması planlanan, zorunlu hizmet bölgelerinin dört bölgeye ayrılmasına dayalı sistem kaldırılmıştır. Bu değişikliğin hangi düzenlemeyle hayata geçirildiği mevcut bilgilerden anlaşılamamaktadır.
Şark görevi kaç yıl sürer?
Tek bir süre yoktur; mesleğe ve hizmet bölgesine göre değişir. Polisler için asgari iki yıl uygulanmaktadır. Doktorlar için 300 ila 600 günlük bir aralık öngörülmektedir. Askeri personel için mevzuatta bağlayıcı bir süre bulunmamakta, uygulamada süre farklılık göstermektedir. Her meslek grubu için ilgili bakanlık yönetmeliği belirleyicidir.
Şark görevinden muafiyet mümkün müdür?
Mesleğe göre farklı yollar öngörülmüştür. Polis personeli ipka talebinde bulunarak bir yıllık erteleme alabilir. Öğretmenler için 6 Mayıs 2010 ve 16 Haziran 2023 tarihlerinde zorunlu hizmet affı ilan edilmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. ve 59. maddelerinde sayılan yardımcı sınıf memurlar, istisnai memurlar ve aday memurlar ise atama ve yer değiştirme hükümlerine tabi değildir.
Yeni mezun polis şark görevine gönderilir mi?
Yeni mezun polis memurunun ilk ataması şark bölgesine yapılmaz. İlk atamadan itibaren iki yıl geçtikten sonra zorunlu şark görevi yükümlülüğü başlar.
Doktor şark görevi için kura nasıl çekilir?
Görev yeri noter eşliğinde yapılan kura ile belirlenir. Kişi kuraya katılmasa dahi gıyabında kura çekilmesi mümkündür; katılım yokluğu süreci durdurmaz. Atama yeri bildirildikten sonra 20 gün içinde göreve başlamak zorunludur.
Polis için şark görevi sayısı değişti mi?
2012 yılında yapılan düzenlemeyle tek şark görevi yükümlülüğü iki olarak değiştirilmiştir. 2025'ten itibaren bir kez yapılmasının yeterli sayılacağı yönünde açıklamalar gündeme gelmiş, ancak bu açıklamanın yapıldığı dönem itibarıyla yasal bir düzenleme henüz gerçekleşmemişti.
Hakim ve savcıların hangi bölgede ne kadar görev yapması gerekir?
Hakimler ve Cumhuriyet Savcıları Hakkında Uygulanacak Atama ve Nakil Yönetmeliği beş bölgeli bir sistem öngörmektedir. Birinci bölgede 7 yıl, ikinci bölgede 5 yıl, üçüncü bölgede 3 yıl asgari hizmet süresi belirlenmektedir. Dördüncü bölgeye ilişkin süre bilgisi mevcut verilerden anlaşılamamaktadır. Beşinci bölge için ise 3 yıl ve 2 yıl olmak üzere çelişen iki değer bulunmakta olup bu tutarsızlık birincil mevzuat incelenmeden giderilememiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy