Saklı Pay Kavramı ve Kanuni Saklı Pay Oranları
Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf yetkisini sınırlayan ve kanun tarafından korunan asgari miras payıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesi uyarınca mirasbırakanın altsoyu için saklı pay, yasal miras payının yarısıdır. Aynı kanun hükmü doğrultusunda mirasbırakanın ana ve babasından her biri için öngörülen saklı pay oranı ise yasal miras paylarının dörtte biridir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Sağ kalan eşin saklı payı, miras paylaştırmasında birlikte bulunduğu mirasçı zümresine göre belirlenir. Türk Medeni Kanunu m. 506/4 gereğince sağ kalan eş; altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamını saklı pay olarak alır. Diğer hâllerde ise yasal miras payının dörtte üçü oranındadır.
Saklı Paya Sahip Mirasçılar ve Kardeşlerin Durumu
Türk Medeni Kanunu m. 506 kapsamında mirasbırakanın altsoyu, evlatlıkları, torunları ve torun çocukları ile mirasbırakanın anne-babası ve eşi saklı paylı mirasçı sayılır. Bu korumadan faydalanabilmek için ilgililerin mirasbırakanla kanunun aradığı resmî sıfat ve bağlara sahip bulunması zorunludur. Buna karşılık yeğenler, amcalar, teyzeler, dede ve nineler saklı pay sahibi mirasçı niteliği taşımaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesinde yer alan kardeşlerin saklı payına ilişkin üçüncü bent yürürlükten kaldırılmıştır. Bu yasal değişiklik uyarınca kardeşlerin saklı pay hakkı bulunmamakta olup kardeşler saklı pay zedelenmesi iddiasıyla tenkis talebinde bulunamaz.
Tasarruf Edilebilir Kısmın Hesabı ve Terekeden İndirilecek Unsurlar
Mirasbırakanın tasarruf nisabı sınırlarını tespit edebilmek için tasarruf edilebilir kısmın doğru belirlenmesi gerekir. Türk Medeni Kanunu m. 507 uyarınca tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 507Kaynağı aç
Kanuni hesaplama yapılırken terekeden belirli kalemlerin indirilmesi zorunludur. Türk Medeni Kanunu m. 507 gereğince mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı masrafları ile mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri tereke aktifinden indirilir.
Tenkis Davasının Hukuki Niteliği ve Tarafları
Mirasbırakan tasarruf edilebilir sınırları aşarak saklı payı ihlal eden sağlararası veya ölüme bağlı bir kazandırma yaptığında tenkis davası açılır. Bu dava, saklı payı zedeleyerek yasal sınırı aşan ve tenkise tabi kazandırmanın yapıldığı lehine tasarruf yapılan kişiye karşı yöneltilir.
Tenkis davası açma yetkisi yalnızca saklı payı ihlal edilen mirasçılara aittir. Miras şirketine atanan temsilcinin yahut vasiyeti yerine getirme görevlisinin tenkis davası ikame etme hakkı yoktur. Saklı pay sahibi mirasçının fiil ehliyetinin bulunmadığı hâllerde ise dava onun adına kanuni temsilcisi tarafından açılabilir.
Saklı pay hakkı her mirasçı için bağımsız bir hak teşkil eder. Bu sebeple tenkis davası her bir saklı paylı mirasçı tarafından diğerlerinden ayrı olarak açılabilir. Davaya taraf olmayan saklı paylı mirasçıların, açılan dava sonucunda verilen tenkis kararından yararlanması hukuken mümkün değildir.
Tenkis Davasında Hak Düşürücü Süreler ve Def'i Yolu
Tenkis davası açma hakkı kanunda belirtilen kesin sürelerle sınırlandırılmıştır. Türk Medeni Kanunu m. 571/1 gereğince mirasçılar, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde tenkis davası açmalıdır. Her hâlükarda dava açma hakkı, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinden itibaren on yılın dolmasıyla düşer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 571Kaynağı aç
Mirasbırakanın yaptığı bir tasarrufun yargı kararıyla iptal edilmesi önceki bir tasarrufun kendiliğinden yürürlüğe girmesine sebebiyet verirse, Türk Medeni Kanunu m. 571/2 uyarınca hak düşürücü süreler iptal kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bununla birlikte, Türk Medeni Kanunu m. 571/3 uyarınca saklı pay ihlaline karşı tenkis savı, süre sınırına bağlı olmaksızın def'i yoluyla her zaman öne sürülebilir.
Kardeşlerin saklı pay hakkı var mıdır?
Kardeşlerin saklı pay hakkı bulunmamaktadır; zira Türk Medeni Kanunu m. 506/3 hükmü 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Altsoyun saklı pay oranı ne kadardır?
Türk Medeni Kanunu m. 506/1 gereğince mirasbırakanın altsoyu için saklı pay oranı yasal miras payının yarısıdır.
Tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken terekeden hangi borçlar indirilir?
Türk Medeni Kanunu m. 507 uyarınca mirasbırakanın borçları, cenaze masrafları, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri indirilir.
Tenkis davası hangi sürelerde açılmalıdır?
Türk Medeni Kanunu m. 571/1 çerçevesinde tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer işlemlerde mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Tenkis hakkı def'i yoluyla ne zamana kadar ileri sürülebilir?
Türk Medeni Kanunu m. 571/3 gereğince tenkis iddiası, def'i yoluyla herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı kalmaksızın her zaman ileri sürülebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy