Türk Medeni Kanunu'nun 678. maddesi, mirasbırakanın katılımı veya izni olmaksızın bir mirasçının henüz açılmamış miras hakkında diğer mirasçılar ya da üçüncü kişilerle yapacağı sözleşmeleri geçersiz saymaktadır. Bu kural, mirasbırakanın henüz hayatta olduğu, dolayısıyla mirasın henüz açılmadığı evreyi kapsamakta ve böyle bir sözleşmenin ifa edilmesini de engellemektedir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 678Kaynağı aç
TMK m. 678 Kapsamındaki Yasak
TMK m. 678, yalnızca mirasçılar arasındaki sözleşmeleri değil, bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı sözleşmeleri de kapsamaktadır. Bir mirasçının ileride kendisine düşeceğini umduğu miras payını bugünden devretmeyi ya da satmayı vadetmesi, bu hüküm uyarınca sonuç doğurmaz.
TMK m. 678'deki 'mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın' ifadesi, mirasbırakanın sözleşmeye bizzat dahil olduğu ya da izin verdiği hallerin yasak kapsamı dışında kaldığını ortaya koymaktadır. Bu iznin hangi biçimde verileceği ve nasıl ispat edileceği kanun metninde ayrıca düzenlenmemiştir.
Geçersiz sözleşme kapsamında ifa edilmiş olan edimler geri istenebilir. TMK m. 678, bu iade imkânını geçersizlik sonucuna bağlamaktadır.
Taşınmaz Satış Vaadinde Şekil Koşulu
Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır (TBK m. 237/1). Taşınmaz satış vaadi de aynı şekilde resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli sayılmaz (TBK m. 237/2). Noterlik Kanunu'nun 60. maddesinin 3. fıkrası taşınmaz satış vaadi sözleşmesi yapmayı ve taraflardan birinin talebi ile harç ve giderlerin ödenmesi hâlinde tapu bilişim sistemi aracılığıyla tapu siciline şerh vermeyi noterlerin görevleri arasında saymaktadır. Noterlik Kanunu'nun 89. maddesi ise niteliği itibarıyla tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşmeler ile gayrimenkul satış vaadini bu kanunun düzenleme hükümlerine göre noter tarafından yapılması gereken işlemler arasında açıkça saymaktadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 237Kaynağı aç
1512 sayılı NOTERLİK KANUNU m. 60Kaynağı aç
1512 sayılı NOTERLİK KANUNU m. 89Kaynağı aç
TBK m. 237, taşınmaz satışını ve satış vaadini resmî şekle bağlamaktadır; bu şekle uyulmadan kurulan sözleşme geçerli bir sonuç doğurmaz ve ifası istenemez. Henüz açılmamış bir miras üzerindeki satış vaadi, TMK m. 678 bakımından zaten geçersiz olmakla birlikte, taşınmaz üzerindeki satış vaadinin TBK m. 237 uyarınca ayrıca resmî şekle tabi olduğu da göz ardı edilmemelidir.
Ön sözleşmeler de kural olarak ileride kurulacak asıl sözleşmenin tabi olduğu şekle uymak zorundadır; TBK m. 29/2, kanunda öngörülen istisnalar dışında ön sözleşmenin geçerliliğini ileride kurulacak sözleşmenin şekline bağlamaktadır. Taşınmaz satış vaadi, asıl satış sözleşmesi resmî şekle tabi olduğundan, ön sözleşme niteliğinde bile olsa bu şekil koşuluna uymak durumundadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 29Kaynağı aç
Miras Payı Devrinde Şekil Koşulları: TMK m. 677
TMK m. 677/1, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliğini yazılı şekle bağlamaktadır. Bu hüküm, mirasçılar arasındaki pay devri sözleşmelerini kapsamaktadır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 677Kaynağı aç
Bir mirasçının miras payını üçüncü kişiye devretmek amacıyla yapacağı sözleşme ise TMK m. 677/2 uyarınca noterlikçe düzenlenmek zorundadır. Bu sözleşme, üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi tanımaz; yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar.
TMK m. 677 ile m. 678 birbirini izleyen düzenlemelerdir. M. 677'deki şekil koşulları miras payı devir sözleşmelerinin geçerliliğine ilişkinken, m. 678 henüz açılmamış miras hakkında yapılan sözleşmelere özgü ayrı bir geçersizlik kuralı içermektedir. Her iki hükmün kapsamı ve koşulları birbirinden bağımsız olarak değerlendirilmelidir.
Geçersizliğin Hukuki Sonucu: Edimlerin Geri İstenmesi
TMK m. 678, geçersizlik yaptırımının yanı sıra bir iade kuralı da öngörmektedir. Geçersiz sözleşme kapsamında yerine getirilmiş olan edimler geri istenebilir. İade talebinin hangi usule tabi olduğu ve ne kadar süre içinde ileri sürülebileceği bu hükümde ayrıca düzenlenmemiştir.
Sık Sorulan Sorular
Mirasbırakan hayattayken miras payını üçüncü kişiye satmayı vaadedebilir miyim?
TMK m. 678 uyarınca, mirasbırakanın katılımı veya izni olmaksızın henüz açılmamış bir miras hakkında yapılan sözleşmeler geçerli değildir. Kanun, yasağı mirasbırakanın katılımı veya izninin yokluğuna bağlamıştır; taşınmaz üzerindeki satış vaadinin ayrıca TBK m. 237 kapsamında resmî şekle tabi olduğu da göz önünde bulundurulmalıdır.
Mirasçılar arasında miras payı devri sözleşmesi yapılabilir mi?
TMK m. 677/1 uyarınca, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. Mirasın henüz açılmadığı dönemde ise TMK m. 678 ayrıca uygulanır ve bu koşulda mirasbırakanın katılımı veya izni aranır.
Bir mirasçı, miras payını üçüncü kişiye devredebilir mi?
TMK m. 677/2 uyarınca, bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı miras payı devri sözleşmesinin geçerliliği noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Bu sözleşme üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını tanır.
Taşınmaz satış vaadinin geçerli sayılması için ne gerekir?
TBK m. 237/2 uyarınca taşınmaz satış vaadinin geçerli olabilmesi resmî şekilde düzenlenmesine bağlıdır. Noterlik Kanunu m. 60/3 taşınmaz satış vaadi sözleşmesi yapmayı noterlerin görevleri arasında saymakta; m. 89 ise gayrimenkul satış vaadini noter tarafından düzenleme şeklinde yapılması gereken işlemler arasında açıkça belirtmektedir. Resmî şekle uyulmadan kurulan sözleşme TBK m. 237 kapsamında hüküm doğurmaz ve ifası istenemez.
Geçersiz sözleşme kapsamında yapılan edimler geri alınabilir mi?
TMK m. 678 uyarınca, geçersiz sözleşme kapsamında yerine getirilmiş olan edimler geri istenebilir. İade talebinin usulü ve uygulanacak zamanaşımı kuralları bu hükümde düzenlenmemiştir.
Önalım sözleşmesinde resmî şekil şartı aranır mı?
TBK m. 237/3 uyarınca önalım sözleşmesinin geçerliliği yalnızca yazılı şekle bağlıdır; taşınmaz satış vaadi ve alım sözleşmelerinden farklı olarak noter düzenlemesi zorunlu tutulmamıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy