Mirasbırakanın ardında geçerli bir vasiyetname bırakmaksızın vefat etmesi durumunda yasal miras paylaşımı kuralları işletilir. Bu paylaşımda terekenin dörtte biri sağ kalan eşe verilirken, kalan dörtte üçlük kısım mirasbırakanın çocukları arasında paylaştırılır.
Saklı Pay Oranları ve Mirasçılıktan Çıkarma Koşulları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesi kapsamında saklı pay oranları mirasçıların derecesine göre düzenlenmiştir. Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babanın her biri için yasal payın dörtte biri saklı pay olarak korunur. Sağ kalan eş bakımından ise altsoy yahut ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olunduğunda yasal payın bütünü, bu durumlar dışındaki hâllerde kanuni miras payının dörtte üçü saklı pay sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Saklı paylı mirasçılar kanunda öngörülen belirli sebeplerin varlığı hâlinde mirasçılıktan çıkarılabilir. Mirasçının, mirasbırakana ya da mirasbırakanın yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi veya mirasbırakanın kendisine ya da aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi durumunda mirasçılıktan çıkarma tasarrufu yapılabilir. Bunun yanında mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir; ancak bu tasarrufun geçerli olabilmesi için mirastan çıkarılan payın, o altsoyun doğmuş veya doğacak çocuklarına özgülenmesi zorunludur.
Vasiyetnamenin İptali, Muris Muvazaası ve İstihkak Davaları
Vasiyetnamenin iptali davası mirasbırakan hayattayken açılamaz; bu dava ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir. İrade sakatlığı, ehliyetsizlik, hukuka ya da ahlaka aykırılık veya kanuni şekil noksanlığı hâllerinde vasiyetnamenin geçmişe etkili şekilde iptali talep edilir. Düzenleyenin tasarruf anında ehliyetsiz olduğu iddiası ileri sürüldüğünde, ehliyet durumu vasiyetnamenin düzenlendiği tarih esas alınarak belirlenir ve bu iddia tanık beyanları ile sağlık raporu gibi hukuki delillerle ispatlanmalıdır.
Mirasbırakanın aslında bağışlamak istediği bir taşınmazı tapuda satış gibi göstererek yaptığı muvazaalı devirlere karşı tüm mirasçılar muris muvazaası iddiasıyla tapu iptal ve tescil davası açabilir. Terekenin tamamını ya da bir kısmını haksız biçimde zilyetliğinde bulunduran kimselere karşı ise miras sebebiyle istihkak davası açılır. Mirasbırakanın vefatından sonra açılabilen bu davada davacı taraf zilyet olmayan mirasçı, davalı taraf ise mirasçı sıfatı taşımayan zilyettir.
Tenkis Davası, Mirasın Reddi ve Kanuni Hak Düşürücü Süreler
Mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak saklı payları zedelediği tasarruflara karşı tenkis davası açılır. Tenkis davası mirasbırakan sağ iken açılamaz ve davanın görüleceği görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Dava açma hakkı, mirasın ortaya çıkmasından itibaren on yıl ve saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmadığında hak düşürücü süre sebebiyle düşer.
Mirasın reddi davasının, mirasçıların mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde açılması gerekmektedir.
Miras Taksim Sözleşmesi ve Tereke Tespiti Davası
Mirasbırakanın vefatının ardından tereke üzerinde müşterek mülkiyetle hak sahibi olan mirasçıların tasarruf yetkilerini fiilen kullanabilmeleri ve miras paylarını oluşturabilmeleri için miras taksim sözleşmesi düzenlenir. Mirasbırakanın geride bıraktığı mevcut malvarlığının ve borçlarının tam olarak bilinemediği durumlarda ise terekeden kalan aktif ve pasif unsurların resmi olarak belirlenebilmesi amacıyla tereke davası açılabilir.
Mirasçılık Belgesinin Temini ve Uluslararası Miras Paylaşımı
Mirasçıların hak sahipliğini gösteren mirasçılık belgesi, mirasçılar arasında bir anlaşmazlık bulunmaması ve soyağacında herhangi bir karmaşıklık olmaması hâlinde noterden alınabilir. Buna karşın mirasçılar arasında uyuşmazlık bulunması veya kalabalık bir mirasçı grubunun varlığı nedeniyle karmaşık durumların ortaya çıkması hâlinde mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden temin edilir.
Almanya ile Türkiye arasındaki Konsolosluk Anlaşması ekinde yer alan Veraset Anlaşması hükümleri gereğince tereke unsurlarında taşınır ve taşınmaz ayrımı esas alınır. Mirasbırakanın Almanya sınırları içindeki terekesi taşınır mallardan meydana geliyorsa Türkiye'den alınan mirasçılık belgesi yeterli kabul edilirken; terekede Almanya'da bulunan taşınmaz malların yer alması hâlinde ilgililerin Alman veraset ilamı alması gerekmektedir.
Vasiyetname bulunmadığında miras eş ve çocuklar arasında nasıl paylaştırılır?
Mirasbırakan vasiyetname düzenlememişse terekenin dörtte biri sağ kalan eşe, dörtte üçü ise çocuklara paylaştırılır.
Tenkis davası hangi mahkemede ve ne kadar sürede açılmalıdır?
Tenkis davası mirasbırakanın vefatından sonra asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır. Dava hakkı saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde kullanılmazsa düşer.
Mirasın reddi için belirlenen kanuni hak düşürücü süre ne kadardır?
Mirasın reddi, mirasçıların mirasbırakanın vefatını ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde açılmalıdır.
Mirasbırakanın malvarlığı ve borçları bilinmiyorsa hangi dava açılır?
Mirasbırakanın ölümünden sonra tereke mevcudunun ve borçlarının öğrenilebilmesi amacıyla terekeden kalanların tespiti için tereke davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy