Sahte Hesaplar Üzerinden İşlenen Suçlar ve Hukuki Nitelendirme
İnternet ve sosyal medya ortamlarında sahte profil oluşturularak işlenen fiiller uygulamada çoğunlukla hakaret ve dolandırıcılık suçları kapsamında değerlendirilmektedir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle saldıran fail üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde aynı ceza hükümleri uygulanır. Hakaretin alenen işlenmesi durumunda ise ceza altıda bir oranında artırılır. Bunun yanında hileli davranışlarla bir kimsenin aldatılıp haksız menfaat sağlanması dolandırıcılık teşkil etmekte; eylemin bilişim sistemleri veya banka ve kredi kurumları araç kılınarak icra edilmesi nitelikli dolandırıcılık kapsamında ele alınabilmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 125Kaynağı aç
IP Adresinin Niteliği ve Mahkûmiyet Bakımından İspat Gücü
Gerçek bir kişiyi belirlenebilir kılan IP adresleri ve bu bağlantılara ilişkin log kayıtları kişisel veri niteliği taşır. Bilişim soruşturmalarında IP tespiti önemli bir delil vasıtası olmakla birlikte, IP adresi yalnızca ilgili internet bağlantısını, erişim sağlayan cihazı veya ağ çıkışını işaret eder. Bu nedenle IP adresinin tespit edilmiş olması, somut olayda ilgili paylaşımı bizzat kimin gerçekleştirdiğini her zaman doğrudan göstermez ve failin cezalandırılması için tek başına yeterli kabul edilmez. CGNAT yapıları, ortak Wi-Fi erişim noktaları, sanal özel ağlar (VPN), Tor ağları, mobil internet tahsisleri ve çok kullanıcılı ağlar sebebiyle IP verisinin dosyada yer alan diğer yan delillerle desteklenmesi gerekir.
Trafik Verileri, Zaman Parametreleri ve Port Bilgisinin Önemi
5651 sayılı Kanun ve ilgili idari mevzuat uyarınca erişim sağlayıcılar abonenin bağlantı tarih ve saat bilgisini, sistemden çıkış zamanını, tahsis edilen IP adresini ve bağlantı noktalarını; yer sağlayıcılar ise kaynak IP, hedef IP, bağlantı zamanı ve işlem detaylarını kaydetmekle yükümlüdür. IP tespiti taleplerinde yalnızca sayısal IP adresinin belirtilmesi yeterli olmayıp eylemin gerçekleştirildiği tarih, saat, dakika, saniye ve zaman dilimi bilgilerinin eksiksiz yer alması gerekir. Zira aynı dinamik IP adresi farklı zamanlarda farklı abonelere tahsis edilebilmektedir. Özellikle mobil ağlarda ve tek bir IP adresinin birden çok aboneye paylaştırıldığı CGNAT mimarilerinde kaynak port bilgisi bulunmaksızın doğru aboneye ulaşılması güçleşmektedir.
Sosyal Ağ Sağlayıcılarından Veri Temini ve Yurt Dışı Prosedürleri
Sahte hesaplara ait oturum açma IP kayıtları, hesap oluşturulma detayları, hesaba bağlı e-posta adresleri ve telefon numaraları platformların kendi veri tabanlarında tutulmaktadır. Mağdurun bu teknik kayıtlara doğrudan erişme yetkisi bulunmadığından kayıtların temini için Cumhuriyet Başsavcılığı veya yetkili mahkeme kanalıyla resmî talepte bulunulması zorunludur. Yurt dışı merkezli platformlardan veri temini ise bu şirketlerin kendi gizlilik ve saklama ilkeleri, ülkeler arası adli yardımlaşma prosedürleri, suça konu fiilin niteliği, aciliyet durumu ve talebin teknik doğruluğu çerçevesinde zamana yayılabilmekte veya sınırlandırılabilmektedir.
Ekran Görüntüsü Standartları ve Hukuka Aykırı Delil Yasağı
Sahte hesaplar üzerinden gerçekleştirilen ihlallerde delil toplanırken hukuka aykırı yöntemlere başvurulmaması şarttır. Mağdurun şüpheli hesaba izinsiz sızması, şifre elde etmeye dönük oltalama bağlantıları göndermesi, zararlı yazılım kullanması veya şüphelinin cihazına izinsiz erişmesi suç teşkil eder ve hukuka aykırı şekilde temin edilen deliller ceza yargılamasında hükme esas alınamaz. Delillendirme sürecinde sahte hesabın kullanıcı adı, profil fotoğrafı, profil URL adresi, paylaşım metni, tarih ve saat bilgisi ile varsa yorum ve etiketleri gösterecek biçimde ekran görüntüsü alınmalı; kısa süreli ve kaybolma riski bulunan paylaşımlarda ise ekran kaydı yöntemine başvurulmalıdır.
CMK m. 134 Kapsamında Dijital Arama, Elkoyma ve Kopyalama Usulü
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesinin birinci fıkrası gereğince, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, şüphelinin kullandığı bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına ve kayıtların kopyalanmasına hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Savcı tarafından verilen karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim yirmi dört saat içinde onay vermezse kopyalar ve çözümlenen metinler derhal imha edilir. Şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması halinde bu araç ve gereçlere elkonulabilir; inceleme tamamlandığında cihazlar gecikmeksizin iade edilir. Elkoyma esnasında sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır ve bir kopyası tutanak karşılığında şüpheliye veya müdafiine teslim edilir. Ayrıca bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkonulmaksızın da sistemdeki verilerin tamamı veya bir kısmı kopyalanabilir; bu veriler kâğıda yazdırılarak tutanağa kaydedilir ve ilgililer tarafından imzalanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 134Kaynağı aç
Dijital Delillerin Ceza Yargılamasındaki İspat Standartları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 217. maddesi uyarınca hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; bu deliller hâkimin vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilir ve yüklenen suç ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispatlanabilir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 2022/39608 Esas ve 2023/1580 Karar sayılı ilamında da vurgulandığı üzere, hükme dayanak yapılan tüm delillerin hukuka uygun usullerle elde edilmiş olması, vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayanması ve bilişim veya iletişim sistemine dahil olunduğunun her türlü şüpheden uzak, kesin kanaate ulaştıracak teknik verilerle tespiti aranmaktadır. Bunun yanında Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 2022/2763 Esas ve 2023/811 Karar sayılı ilamı gereğince, dijital materyal raporları ve teknik inceleme tutanaklarının duruşmada sanık ve müdafiine okunup tartışılması zorunlu olup bu usul yerine getirilmeden eksik araştırmayla hüküm kurulamaz.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2022/2763, K. 2023/811Kaynağı aç
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2022/39608, K. 2023/1580Kaynağı aç
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 217Kaynağı aç
Failin Kesin Tespiti ve Hesabın Ele Geçirildiği Savunması
Sahte hesaplar üzerinden yürütülen soruşturmalarda failin belirlenmesi çok yönlü teknik verilerin bir arada incelenmesini gerektirir. Hesabın açılış tarihi, giriş IP adresleri, cihaz kimlikleri, bağlantılı e-posta ve telefon kayıtları, kullanıcı hareketleri, GSM kayıtları, para transferleri ve şüphelinin dijital materyallerinin teknik incelemesi birlikte değerlendirildiğinde gerçek fail saptanabilir. Şüphelinin hesabının başkaları tarafından çalındığı veya ele geçirildiği yönündeki savunmalarında ise güvenlik bildirimleri, olağan dışı coğrafi giriş hareketleri, iki aşamalı doğrulama uyarıları, şifre değişiklik kayıtları ve ilgili platforma yapılan geri alma müracaatları incelenerek savunmanın doğruluğu teknik olarak denetlenir.
IP adresi tespiti failin mahkûmiyeti için tek başına yeterli midir?
Hayır, IP adresi yalnızca ilgili internet bağlantısını veya ağ çıkışını gösterdiğinden o anda işlemi bizzat kimin yaptığını doğrudan kanıtlamaz; CGNAT, VPN veya ortak Wi-Fi kullanımı gibi teknik etkenler nedeniyle başka delillerle desteklenmesi gerekir.
Mağdur sahte hesaba ilişkin IP ve trafik kayıtlarını doğrudan temin edebilir mi?
Hayır, hesaplara ait giriş IP'leri ve teknik veriler platformların sunucularında tutulduğundan mağdur bunlara doğrudan erişemez; yasal işlemlerin Cumhuriyet Başsavcılığı veya mahkemeler aracılığıyla resmî yazışmayla yürütülmesi gerekir.
Sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçunun cezası nedir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesi uyarınca hakaret suçu üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasını gerektirir; fiilin iletiyle işlenmesi aynı cezaya tabi olup alenen işlenmesi durumunda ceza altıda bir oranında artırılır.
Şüphelinin hesabının çalındığını öne sürmesi halinde hangi veriler incelenir?
Şüphelinin savunmasını denetlemek amacıyla platform güvenlik bildirimleri, farklı konumlardan giriş kayıtları, şifre değişiklik geçmişi ve iki aşamalı doğrulama iletileri incelenir.
Dijital materyallere elkoymadan kopyalama yapılması mümkün müdür?
Evet, 5271 sayılı Kanun'un 134. maddesi uyarınca cihazlara elkonulmaksızın sistemdeki verilerin tamamı veya bir kısmı kopyalanabilir; kopyası alınan veriler kâğıda yazdırılarak tutanağa kaydedilir ve ilgililerce imzalanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

