6563 sayılı Kanundaki değişiklik 07.07.2022 tarihli ve 31889 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bu değişiklikle öngörülen yeni düzenlemeler 1 Ocak 2023 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Bazı hükümler ise bu tarihten farklı tarihlerde yürürlüğe girer. 26.08.2015 tarihli ve 29457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektronik Ticarette Hizmet Sağlayıcı ve Aracı Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış; yeni metin 29.12.2022 tarihli ve 32058 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Net işlem hacmine göre ölçekler
Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıda orta ölçek, yıllık net işlem hacminin on milyar TL’nin üzerinde olmasıdır. Büyük ölçek, yıllık net işlem hacminin otuz milyar TL olması ve iptal ile iadeler hariç işlem sayısının yüz bin adedin üzerine çıkmasıyla tanımlanır. Çok büyük ölçekte hacim altmış milyar TL’dir; işlem sayısı yine iptal ve iadeler hariç yüz bin adedin üzerindedir. Hacim tutarına, işlem sayısına bağlanan “üzerinde” niteliği eklenmez.
Elektronik ticaret hizmet sağlayıcıda üç ölçek de işlem sayısı şartı taşır. Orta ölçekte yıllık net işlem hacmi on milyar TL, büyük ölçekte otuz milyar TL, çok büyük ölçekte altmış milyar TL’dir. Her üç ölçekte iptal ve iadeler hariç işlem sayısının on milyon adedin üzerinde olması gerekir. Aracı hizmet sağlayıcıdaki yüz bin adet ölçüsü bu gruba uygulanmaz.
Hukuka aykırı içerik ve haksız ticari uygulama
Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sağlayıcının sunduğu içeriğin hukuka aykırı olduğunu öğrenirse içeriği yayımdan kaldırır. Kaldırma 48 saati geçmeyecek biçimde yapılır. Hukuka aykırı husus, ilgili hizmet sağlayıcıya ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilir.
E-ticarette haksız ticari uygulama, 6563 sayılı Kanun ve e-ticaret yönetmeliğiyle yasaklanmıştır. Yönetmelik, Kanunda örnekseme yoluyla sayılan hâllerin büyük bölümünü tekrar eder.
Büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sağlayıcının ticari ilişkilerini kısıtlayamaz. Hizmet sağlayıcının aynı ya da farklı fiyattan alternatif kanallarda mal veya hizmet sunması ya da reklam yapması da kısıtlanamaz. Hizmet sağlayıcıyı herhangi bir kişiden mal veya hizmet temin etmeye zorlamak da haksız ticari uygulama sayılır ve yasaktır. Bu yasak belirtilen iki ölçek için düzenlenmiştir.
Aracılık ilişkisi ve başvurular
Orta, büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcının yapacağı aracılık sözleşmesinde, hizmet sağlayıcının veriye erişimine ve bedelsiz veri taşımasına imkân tanındığı hüküm altına alınır.
Aracı hizmet sağlayıcı, aracılık sözleşmesinde yer verilen nesnel ölçütler dışında aracılık hizmetini kısıtlayamaz, askıya alamaz veya sonlandıramaz. Kısıtlama, askıya alma ya da sonlandırma gerektiren bir durum varsa, hizmet sağlayıcının gerekçesini beklemek koşuluyla hizmetin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine karar verir.
Hizmet sağlayıcının sistemden yaptığı başvuruyu aracı hizmet sağlayıcı on beş gün içinde sonuçlandırır ve sonucu hizmet sağlayıcıya sistemden bildirir. İletişim sisteminin yürürlük tarihi 01.07.2023’tür. Anılan tarihe kadar aynı işlemler e-posta ve benzeri teknik araçlarla yapılabilir.
Markalı mal, anahtar kelime ve veri
Aracı hizmet sağlayıcı, aracılık hizmeti sunduğu e-ticaret pazaryerlerinde kendi markasını taşıyan veya marka kullanım hakkını haiz olduğu malları satışa sunamaz. Bu malların satışına aracılık da edemez. Yasak, ekonomik bütünlük içinde bulunulan kişilerin markasını da kapsar. Yükümlülüğe 01.01.2024 tarihine kadar uyum sağlanır.
Aracı hizmet sağlayıcı veya hizmet sağlayıcı, ekonomik bütünlük içinde bulunmadığı kişilerin Elektronik Ticaret Bilgi Sistemine kayıtlı alan adlarının münhasıran ana unsurunu oluşturan tescilli markalardan oluşan anahtar kelimelere reklam veremez. Yazılı şekilde veya elektronik ortamda önceden olumlu irade beyanı alınması bu yasağın dışındadır. Bu yolla çevrim içi arama motorlarında pazarlama ve tanıtım yapılamaz.
01.01.2024 tarihinden itibaren orta, büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcılar, elde ettikleri veriyi yalnızca aracılık hizmetinin sunulması amacıyla kullanır.
Veri taşıma imkânı sunan bu ölçekteki aracı hizmet sağlayıcılar uygulama programlama arayüzü oluşturur. Hizmet sağlayıcının veriye erişim ve veri taşıma talepleri 15 gün içinde karşılanır. Alıcı bilgileri anonimleştirilir.
Yıllık inceleme, denetim ve ortamlar arası tanıtım
Orta, büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcılar, hizmet sağlayıcının sağladığı içeriği her yıl inceler. İnceleme; 6563 sayılı Kanun, tüketicinin korunması, kişisel verilerin korunması ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin mevzuata aykırı hususları belirlemeye yöneliktir. İnceleme sonuçlarına ilişkin rapor Ticaret Bakanlığına sunulur.
Orta, büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcılar ile hizmet sağlayıcılar, şirket kuruluşunu ve oranları yönetmelikte belirtilen pay devri işlemlerini Elektronik Ticaret Bilgi Sistemine bildirir. Ayrıca bir önceki takvim yılını bağımsız denetim kuruluşuna denetletir. Denetim raporunu her takvim yılının nisan ayı içinde Bakanlığa gönderir.
Aynı ölçekteki aracı hizmet sağlayıcılar ve hizmet sağlayıcılar, net işlem hacmine dâhil edilen elektronik ticaret ortamları dışında, kendilerine veya ekonomik bütünlük içindeki kişilere ait elektronik ticaret ortamları arasında erişim imkânı sunamaz. Bu ortamlarda birbirinin tanıtımını yapamaz.
Reklam harcaması, ödeme, ilan ve taşıma
Büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcılar ile hizmet sağlayıcılar, net işlem hacminin aynı takvim yılına ilişkin on iki aylık ortalama Tüketici Fiyat Endeksi değişim oranı uygulanmış tutarını esas alır. Bu tutarın otuz milyar TL’lik kısmı için tutarın yüzde ikisine, otuz milyar TL’nin üzerindeki kısmı için tutarın binde üçüne kadar reklam harcamasını izleyen takvim yılında yapabilir.
Çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcı, pazaryerlerinde ekonomik bütünlük içindeki banka veya e-para kuruluşunun bankacılık ve ödeme hizmeti gerçekleştirmesine imkân sağlayamaz. Çok büyük ölçekli hizmet sağlayıcı da e-ticaret ortamlarında aynı imkânı sağlayamaz. Bu yükümlülüğe 01.01.2024 tarihine kadar uyum sağlanır.
Çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcı ve hizmet sağlayıcı, mal veya hizmet ilanlarının yayımlanmasına elektronik ortam sağlarsa aynı ortamda mal veya hizmet teminine yönelik sözleşme yapılmasına imkân sağlayamaz. Sipariş verilmesine de imkân sağlayamaz.
Çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcı, yönetmelikte belirtilen ilgili mevzuat uyarınca taşıma işleri organizatörlüğü ve posta hizmet sağlayıcılığı faaliyetinde bulunamaz. Aracılık sunduğu pazaryerindeki satışlar, kendisinin hizmet sağlayıcı sıfatıyla yaptığı satışlar ve e-ticaret dışındaki satışlar bu sınırın dışındadır.
Faaliyetin lisansa bağlandığı hâller
Bir takvim yılındaki net işlem hacmi on milyar Türk lirasının ve iptal ile iadeler hariç işlem sayısı yüz bin adedin üzerinde olan aracı hizmet sağlayıcı, faaliyetine devam edebilmek için Bakanlıktan lisans alır ve lisansını yeniler. Büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcılar da bu kapsamdadır. Orta, büyük ve çok büyük ölçekli olup toplam satış hasılatının yarısından fazlasını elektronik ticaret satışlarından elde eden hizmet sağlayıcı için de aynı zorunluluk vardır.
Sık sorulan sorular
Yeni e-ticaret düzenlemeleri ne zaman yürürlüğe girdi?
6563 sayılı Kanundaki değişiklikle gelen yeni düzenlemeler 1 Ocak 2023 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Bazı hükümler farklı tarihlerde yürürlüğe girer. Önceki yönetmeliği kaldıran metin 29.12.2022 tarihli ve 32058 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Dahili iletişim sistemi 01.07.2023’te yürürlüğe girer. Verinin yalnızca aracılık amacıyla kullanılması 01.01.2024’ten itibaren yürürlüğe girer. Markalı mal yasağı ile banka veya e-para hizmetine imkân sağlanmaması için uyum tarihi 01.01.2024’tür.
Aracı ile hizmet sağlayıcının ölçek eşiği aynı mıdır?
Hayır. Aracı hizmet sağlayıcıda orta ölçek yalnız yıllık net işlem hacminin on milyar TL’nin üzerinde olmasıdır. Yüz bin adedin üzerindeki işlem sayısı, büyük ölçekte otuz milyar TL ve çok büyük ölçekte altmış milyar TL hacimle birlikte aranır. Hizmet sağlayıcıda hacim on, otuz ve altmış milyar TL’dir; üç ölçekte de iptal ve iadeler hariç işlem sayısı on milyon adedin üzerindedir.
Hukuka aykırı içerik ne kadar sürede kaldırılır?
Aracı hizmet sağlayıcı, içeriğin hukuka aykırı olduğunu öğrendiğinde içeriği 48 saati geçmeyecek biçimde yayımdan kaldırır. Hukuka aykırı hususu hizmet sağlayıcıya ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirir.
Dahili iletişim sistemi ne zaman uygulanır?
Sistemin yürürlük tarihi 01.07.2023’tür. Bu tarihten önceki dönemde işlemler e-posta ve benzeri teknik araçlarla yapılabilir. Sistemden gelen başvuru on beş gün içinde sonuçlandırılarak yine sistemden bildirilir.
Veri talebi hangi sürede karşılanır?
01.01.2024 tarihinden itibaren orta, büyük ve çok büyük ölçekli aracı hizmet sağlayıcı veriyi yalnızca aracılık hizmetinin sunulması amacıyla kullanır. Veriye erişim ve veri taşıma taleplerini 15 gün içinde, alıcı bilgilerini anonimleştirerek karşılar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy